සකරියාගේ යහපත් දරුවකු පිළිබඳ දුආව
رَبِّ إِنِّي، وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي، وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ. رَبِّ شَقِيًّا، وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ، وَرَائِي، وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا، فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ، وَلِيًّا يَرِثُنِي، وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ، وَاجْعَلْهُ. رَبِّ رَضِيًّا.
رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මාගේ අස්ථි දුර්වල වී ඇත. මාගේ හිසකෙස් පැහී විහිදී ඇත. තවද මාගේ පරමාධිපතියාණනි, මම ඔබගේ ප්‍රාර්ථනාව සම්බන්ධයෙන් අභාග්‍යවන්තයකු නොවූයෙමි. මගෙන් පසුව පරම්පරා උරුමක්කරුවන් පිළිබඳ ව මම බිය වෙමි. මාගේ බිරිය ද වඳ කාන්තාවක් වන්නීය. එහෙයින් නුඹ වෙතින් උරුමක්කරුවකු මා වෙත පිරිනමනු. මට උරුමකම්පාන යඃකූබ්ගේ පරපුරට උරුමකම්පාන කෙනෙකු පිරිනමනු මැනව ! තවද මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔහු ව පිළිගැනීමට ලක් වූ කෙනකු බවට පත් කරනු මැනව.
මෙහි දුආවේ ස්වරූප දෙකක් ඇත: තම තත්ත්වය වචනයෙන් නොව තත්ත්වය මඟින් විස්තර කිරීම (لسان الحال), සහ “فَهَبْ لِي” (මට දානය කරනු මැනව) හා “وَاجْعَلْهُ” (ඔහු බවට පත් කරනු මැනව) යන ඉල්ලීම්ය. ශාරීරික දුර්වලතාව හා මහලු විය තිබියදීත් දැහැමි දරුවකු ඉල්ලා සිටීමේ ආදර්ශයකි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
“ඔහු මගෙන් උරුම ලබන අතර යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් ද උරුම ලබනු ඇත. මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔහුව ඔබ පිළිගන්නා කෙනකු බවට පත් කරනු මැනව” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ඔබ සතුටු වන සහ ඔබේ ගැත්තන්ගේ සිත් තුළ ඔහුට ආදරය ඇති කරන දැහැමි ගැත්තකු බවට පත් කිරීමයි. සාරාංශයෙන්, ඔහු අල්ලාහ්ගෙන් පිරිමි දැහැමි දරුවකු ඉල්ලා සිටියේය. එම දරුවා ඔහුගේ මරණයෙන් පසුව සිටිමින් ඔහුගෙන් පසු භාරකාරයකු වනු ඇත; අල්ලාහ් ඉදිරියේත් මැවීම් අතරත් පිළිගත් නබිවරයකු වනු ඇත.
දරුවන් අතරින් වඩාත් උතුම් වන්නේ එවැනි දරුවෙකි. උතුම් ගතිගුණ හා ප්‍රශංසනීය ස්වභාවයන් එකට එක් කළ දැහැමි දරුවකු තම ගැත්තාට පිරිනැමීම අල්ලාහ්ගේ කරුණාවකි. එබැවින් ඔහුගේ පරමාධිපතියා ඔහුට කරුණා කර, ඔහුගේ ඉල්ලීමට පිළිතුරු දුන්නේය.
“මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මාගේ අස්ථි දුර්වල වී ඇත” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඒවා දුර්වල වී බලය හීන වී ඇති බවයි. ශරීරයේ ආධාරකය වන අස්ථි දුර්වල වූ විට අනෙක් දේවල් ද දුර්වල වෙයි. “හිසකෙස් පැහී විහිදී ඇත” යන්නට හේතුව, පැසුණු හිසකෙස් දුර්වලතාව හා මහලු වියේ සලකුණක් වන බැවිනි. එය මරණයේ පණිවිඩකරුවා, පෙරගමන්කරුවා සහ අනතුරු හඟවන්නා ද වේ.
එබැවින් ඔහු තම දුර්වලතාව හා අසමත්භාවය ඉදිරිපත් කරමින් අල්ලාහ් වෙත යොමු විය. මෙය අල්ලාහ්ට වඩාත් ප්‍රිය වූ මඟින් ඉල්ලීමකි. මන්ද එය තමන්ට ස්වාධීන බලයක් හා හැකියාවක් නැති බව පිළිගෙන, හදවත අල්ලාහ්ගේ බලය හා හැකියාව මත රඳා පවතින බව පෙන්වන බැවිනි. “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබට කළ මගේ ප්‍රාර්ථනාවෙන් මම අභාග්‍යවන්තයකු නොවූයෙමි” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ කිසිවිටෙකත් මා හිස් අතින් හෝ පිළිතුරක් නොලැබූ කෙනකු ලෙස ආපසු හැරවූයේ නැත.
ඔබ සැමවිටම මා කෙරෙහි කාරුණික වූ අතර මගේ ප්‍රාර්ථනාවට පිළිතුරු දුන්නෙහිය. ඔබගේ කරුණාවන් නිරන්තරයෙන් මා වෙත පැමිණි අතර ඔබගේ උපකාරය මා වෙත ළඟා විය” යන්නයි. මෙසේ ඔහුට කලින් ලබාදුන් අනුග්‍රහයන් සහ ඔහුගේ පෙර ප්‍රාර්ථනාවලට පිළිතුරු දීම සිහිපත් කරමින් අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. කලින් ඔහුට යහපත කළ තැනැත්තාගෙන්, ඉදිරියේදී ද එම යහපත සම්පූර්ණ කරන ලෙස ඔහු ඉල්ලා සිටියේය.
“මාගෙන් පසු භාරකාරයන් ගැන මම බිය වෙමි” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ඔහුගේ මරණයෙන් පසු බනූ ඉස්රායීල් පාලනය කරන අය අල්ලාහ්ගේ ආගමට නිසි ලෙස පිළිපදින්නේ නැතිව, ඔහුගේ ගැත්තන් අල්ලාහ් වෙත කැඳවන්නේ නැතිව සිටිනු ඇතැයි ඔහු බිය වූ බවයි. මේ ප්‍රකාශයෙන් පෙනෙන්නේ ආගමික නායකත්වයට සුදුසු කෙනකු ඔවුන් අතර ඔහු නොදුටු බවයි. මෙයින් සකරියා (عليه السلام) තුමාගේ ගැත්තන් කෙරෙහි වූ දයානුකම්පාව හා ඔවුන්ට යහපත කැමැති බව පැහැදිලි වේ. ඔහු දරුවකු ඉල්ලුවේ අන් අය මෙන් හුදෙක් ලෞකික ප්‍රයෝජනයක් බලාපොරොත්තුවෙන් නොව, ආගමට සිදුවන හානිය ගැන බිය වී එය ආරක්ෂා කිරීමේ අරමුණෙනි.
ඒ සඳහා සුදුසු කෙනකු අන් අය අතර නොසිටි බව ඔහු දුටුවේය. ඔහුගේ පවුල ආගමික කීර්තියක් ඇති, නබිත්වය පැවති සහ යහපත අපේක්ෂා කළ පවුලක් විය. එබැවින් ඔහුගෙන් පසු ආගම ඉටු කරන දරුවකු ලබා දෙන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඔහුගේ බිරිය වඳ බවත්, එනම් කිසිසේත් දරුවන් නොලබන බවත්, තමා ඉතා මහලු වියට—ලිංගික ආශාව සහ දරුවකු ලැබීම දුර්ලභ වන වයසකට—පැමිණ සිටින බවත් ඔහු පැවසීය.
“එබැවින් ඔබ වෙතින් මට භාරකාරයකු දානය කරනු මැනව” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ආගම පිළිබඳ භාරකාරත්වය සහ නබිත්වය, දැනුම හා ක්‍රියාව උරුම කරගන්නා කෙනෙකි.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
“ඔහු මගෙන් උරුම ලබන අතර යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් ද උරුම ලබනු ඇත” යන ප්‍රකාශය පිළිබඳව මුජාහිද් මෙසේ පැවසීය: “ඔහුගේ උරුමය දැනුමයි; සකරියා යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් කෙනෙකි.” හුෂයිම් පැවසීය: ඉස්මාඊල් ඉබ්නු අබී ඛාලිද්, අබූ සාලිහ්ගෙන් මෙසේ වාර්තා කළේය: “ඔහු මගෙන් උරුම ලබන අතර යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් ද උරුම ලබනු ඇත” යන්න ගැන ඔහු පැවසුවේ, “ඔහුගේ මුතුන්මිත්තන් නබිවරුන් වූ පරිදි ඔහු ද නබිවරයකු විය හැකිය” යනුවෙනි. අබ්දුර් රස්සාක්, මඃමර් හරහා, කතාදාගෙන් සහ හසන්ගෙන් වාර්තා කළේ: “ඔහු ඔහුගේ නබිත්වය හා දැනුම උරුම ලබනු ඇත” යනුවෙනි. සුද්දී පැවසුවේ: “ඔහු මගේ නබිත්වයත් යඃකූබ්ගේ පරපුරේ නබිත්වයත් උරුම ලබනු ඇත” යනුවෙනි.
මාලික්, සයිද් ඉබ්නු අස්ලම්ගෙන් වාර්තා කළේ, “යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් උරුම ලබනු ඇත” යන්නෙන් අදහස් කළේ “ඔවුන්ගේ නබිත්වය” බවයි. ජාබිර් ඉබ්නු නූහ් සහ යසීද් ඉබ්නු හාරූන් යන දෙදෙනාම ඉස්මාඊල් ඉබ්නු අබී ඛාලිද් හරහා අබූ සාලිහ්ගෙන් වාර්තා කළේ, “ඔහු මගේ ධනය උරුම ලබන අතර යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් නබිත්වය උරුම ලබනු ඇත” යනුවෙනි. ඉබ්නු ජරීර් තම තෆ්සීරයේ තෝරාගෙන ඇත්තේ මෙම අදහසයි.
අබ්දුර් රස්සාක් මෙසේ පැවසීය: මඃමර්, කතාදාගෙන් වාර්තා කළේ, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලාල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) මෙසේ පැවසූ බවයි: “අල්ලාහ් සකරියාට කරුණා කරත්වා! ඔහුට සිටි උරුමකරුවන් ගැන ඔහු කොතරම් කරදරයට පත්ව සිටියේද! අල්ලාහ් ලූත්ට ද කරුණා කරත්වා! ඔහු සැබැවින්ම ශක්තිමත් ආධාරකයක් වෙත රැකවරණය පැතුවේය.”
ඉබ්නු ජරීර් මෙසේ පැවසීය: අබූ කුරයිබ් අපට පැවසීය; ජාබිර් ඉබ්නු නූහ් අපට පැවසීය; මුබාරක්—ඔහු ඉබ්නු ෆදාළා ය—හරහා හසන් පැවසුවේ, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලාල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) මෙසේ පැවසූ බවයි: “මාගේ සහෝදර සකරියාට අල්ලාහ් කරුණා කරත්වා! ‘එබැවින් ඔබ වෙතින් මට භාරකාරයකු දානය කරනු මැනව; ඔහු මගෙන් උරුම ලබන අතර යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් ද උරුම ලබනු ඇත’ යැයි ඔහු පැවසූ විට ඔහුගේ ධනයේ උරුමකරුවන් ගැන ඔහු කොතරම් සැලකිලිමත් වූයේද!” මේවා මුර්සල් වාර්තා වන අතර, ඒවා සත්‍යතාවයෙන් තහවුරු වූ වාර්තාවලට විරුද්ධ නොවේ. අල්ලාහ් වඩාත් හොඳින් දනී.
“මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔහුව පිළිගන්නා කෙනකු බවට පත් කරනු මැනව” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ඔබ ඉදිරියේත් ඔබගේ මැවීම් අතරත් පිළිගත්, ඔහුගේ ආගම හා ගතිගුණ නිසා ඔබ ඔහුට ප්‍රිය කරන සහ මැවීම් අතර ඔහුට ප්‍රියත්වය ඇති කරන කෙනෙකි.
“ඔහු පැවසීය: ‘මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මාගේ අස්ථි දුර්වල වී ඇත’” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, “මම දුර්වල වී ඇති අතර මගේ ශක්තිය හීන වී ඇත” යන්නයි. “හිසකෙස් පැහී විහිදී ඇත” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, හිසෙහි කළු පැහැය අතරට පැසීම පැතිරී ගොස් ඇති බවයි. ඉබ්නු දුරයිද් ඔහුගේ කාව්‍යයේ මෙසේ පැවසීය: “මාගේ හිසෙහි වර්ණය දෙස බලන්න; එය රාත්‍රියේ අඳුරු වස්ත්‍ර යටින් දිස්වන අලුයම රේඛාවකට සමානය. ඔවුන්ගේ කළු හිසකෙස් අතර පැසුණු සුදු පැහැය, ඝාදා ගස් අඟුරු මත ගිනි පැතිරෙන අයුරින් පැතිරී ඇත.”
මෙයින් අදහස් කරන්නේ දුර්වලතාව සහ මහලු වියේ බාහිර හා අභ්‍යන්තර සලකුණු ගැන දැනුම් දීමයි. “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබට කළ මගේ ප්‍රාර්ථනාවෙන් මම අභාග්‍යවන්තයකු නොවූයෙමි” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, “ප්‍රාර්ථනාවලදී ඔබ පිළිතුරු දීම හැර වෙනත් දෙයක් මම ඔබගෙන් අත්දුටුවේ නැත. මා ඔබගෙන් ඉල්ලූ කිසිවකදී ඔබ කිසිවිටෙකත් මා ප්‍රතික්ෂේප කළේ නැත” යන්නයි.
“මාගෙන් පසු භාරකාරයන් ගැන මම බිය වෙමි” යන්නෙහි “භාරකාරයන්” (الموالي) යන වචනය, බහුතර විද්වතුන් කියවන ආකාරයට “ي” අකුරට ෆත්හා දී, කර්ම පදයක් ලෙස කියවනු ලැබේ. කිසාඊගෙන් “ي” අකුර නිශ්චල කර කියවන බව වාර්තා වේ. කවියකු මෙසේ කී පරිදි: “මඩබිමේ ඔවුන්ගේ අත්, රිදී කාසි හුවමාරු කරගන්නා තරුණියන්ගේ අත් මෙනි.” තවත් කවියකු මෙසේ පැවසීය: “තරුණයා සූර්යයා සමඟ තරග කළේ නම්, එය තම වැස්ම ඉවත් කරනු ඇත; රාත්‍රියේ ගමන් කරන සඳ සමඟ තරග කළේ නම්, එය ද තම ආභරණ ඉවත දමනු ඇත.”
අබූ තමම් හබීබ් ඉබ්නු අව්ස් අත්-තාඊගේ මේ කියමන ද එයට අයත් වේ: “ඔහු වෙනුවෙන් කවිය ලියන අතරතුර එය එකිනෙකා සමඟ තරග කරනු ඇතැයි සිතන තරම්, ඔහු තුළ කවියේ පද එකිනෙකට වෙනස් විය.” මුජාහිද්, කතාදා සහ සුද්දී පැවසුවේ, මෙහි “භාරකාරයන්” යන්නෙන් අදහස් කළේ පියාගේ පාර්ශ්වයේ ඥාතීන් බවයි. අබූ සාලිහ් පැවසුවේ: කලාලා ඥාතීන්ය. උස්මාන් ඉබ්නු අෆ්ෆාන් (رضي الله عنه) තුමා “මාගෙන් පසු භාරකාරයන් ගැන මම බිය වෙමි” යන්නෙහි “ف” අකුර තද කර කියවූ බව වාර්තා වී ඇත.
එහි අර්ථය වන්නේ “මාගෙන් පසු මගේ ඥාති පිරිස අඩු වී ඇත” යන්නයි.
පළමු කියවීම අනුව, ඔහුගේ බිය වූයේ තම මරණයෙන් පසු ඔවුන් මිනිසුන් අතර නරක ලෙස කටයුතු කරනු ඇතැයි යන්නයි. එබැවින් ඔවුන් පාලනය කිරීම සඳහා තමන්ගෙන් පසු නබිවරයකු වන දරුවකු අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එම දරුවා නබිත්වය සහ ඔහු වෙත පහළ කරනු ලබන දේ මඟින් ඔවුන්ට මඟ පෙන්වනු ඇත. ඔහු තම ධනය උරුම වීම ගැන බිය වූ නිසා එසේ කළේ නැත.
මන්ද නබිවරයකුගේ තත්ත්වය වඩාත් උතුම් හා අගනා වන අතර, තම ධනය පිළිබඳව මෙවැනි මට්ටමක කනස්සල්ලට පත්ව, තම පියාගේ පාර්ශ්වයේ ඥාතීන්ට එය උරුම වීම පිළිකුල් කර, ඔවුන්ට වඩා තම ධනය ලබාගන්නා දරුවකු තමන්ට ලැබේවා යැයි ඉල්ලා සිටීම ඔහුට නොගැළපෙන බැවිනි.
දෙවන කරුණ නම්, ඔහු ධනයක් හිමිව සිටි බව ඔහු සඳහන් නොකළේය. ඔහු තම අත්කම් උපයාගෙන ජීවත් වූ වඩුවෙකි. එවැනි කෙනකු ධනය රැස්කර නොගනී; විශේෂයෙන්ම නබිවරුන් (عليهم السلام) මෙලොව පිළිබඳව වඩාත්ම වෛරයෙන් හා අල්ලාහ්ගෙන් ඉවත්ව සිටි අය වූහ. තුන්වන කරුණ නම්, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලාල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) “අපි උරුම කරනු නොලබමු; අප ඉතිරි කරන දේ දානමය දේපළකි” යනුවෙන් විවිධ මාර්ගවලින් සහීහ් ග්‍රන්ථ දෙකෙහිම තහවුරු වී ඇති බවයි.
තිර්මිදිහි සහීහ් සනාදයකින් වාර්තා වූ තවත් රිවායතයක මෙසේ ඇත: “අපි නබිවරුන්ගේ පිරිස උරුම කරනු නොලබමු.” ඒ අනුව “එබැවින් ඔබ වෙතින් මට භාරකාරයකු දානය කරනු මැනව; ඔහු මගෙන් උරුම ලබනු ඇත” යන ප්‍රකාශය නබිත්වයේ උරුමය ලෙස අර්ථ දැක්වීම අනිවාර්ය වේ. එබැවින් ඔහු “යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් ද උරුම ලබනු ඇත” යනුවෙන් පැවසීය. උතුම් අල්ලාහ් මෙසේ පවසන පරිදි: “සුලෙයිමාන් දාවූද්ගෙන් උරුම ලැබීය” (අන්-නම්ල් 27:16), එනම් නබිත්වය උරුම ලැබීය.
එය ධනය පිළිබඳව නම්, ඔහුගේ සහෝදරයන් අතරින් ඔහුටම පමණක් එය විශේෂ වන්නේ ඇයි? එසේම දරුවකු තම පියාගෙන් උරුම ලබන බව සියලු ආගමික නීති හා සම්ප්‍රදායන්හි දන්නා හා පිළිගත් කරුණක් වන බැවින්, ඒ ගැන දැනුම් දීමෙන් විශේෂ ප්‍රයෝජනයක් නොලැබේ. එබැවින් එය විශේෂ උරුමයක් නොවන්නේ නම් ඔහු එය සඳහන් නොකරනු ඇත. මේ සියල්ල “අපි නබිවරුන්ගේ පිරිස උරුම කරනු නොලබමු; අප ඉතිරි කරන දේ දානමය දේපළකි” යන සහීහ් හදීසයෙන් තහවුරු වේ. (අන්-නම්ල් 27:16)
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
“ඔහු පැවසීය: ‘මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මාගේ අස්ථි දුර්වල වී ඇත’” යනු මහලු විය නිසා ඒවා දුර්වල වී, ශක්තිය හීන වී ඇති බවයි. කතාදා පැවසුවේ, ඔහුගේ දත් වැටීම ගැන පැමිණිලි කළ බවයි. “හිස පැසී විහිදී ඇත” යනු හිසෙහි හිසකෙස් සුදු වී ඇති බවයි. “පැසීමෙන්” යන්නෙන් සුදු පැහැය අදහස් වේ.
“මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබට කළ මගේ ප්‍රාර්ථනාවෙන් මම අභාග්‍යවන්තයකු නොවූයෙමි” යන්නෙන් ඔහු අදහස් කළේ, “අතීතයේදී ඔබ පිළිතුරු දීම මට පුරුදු කළෙහිය; ඔබ මා බලාපොරොත්තු සුන් කළේ නැත” යන්නයි. තවත් අදහසක් අනුව, එහි අර්ථය වන්නේ: “ඔබ මට ඊමානය වෙත ආරාධනා කළ විට මම ඊමාන් ගෙන, ඊමාන් අත්හැරීමෙන් අභාග්‍යයට පත් නොවීමි” යන්නයි.
“ඔහු මගෙන් උරුම ලබන අතර යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් ද උරුම ලබනු ඇත” යන දෙතැනෙහිම අබූ අම්ර් සහ කිසාඊ “ث” අකුර නිශ්චල කර කියවූහ; එය දුආවට පිළිතුරු වශයෙන් විය. අනෙක් අය එය “රෆ්උ” සමඟ කියවූහ; එය තත්ත්වය හෝ විස්තරය දක්වයි—එනම් උරුම ලබන භාරකාරයකු යන්නයි. මේ උරුමය කුමක්ද යන්න පිළිබඳව ඔවුන් අතර මතභේදයක් ඇති විය. හසන් පැවසුවේ එහි අර්ථය, “ඔහු මගේ ධනය උරුම කරගන්නා අතර යඃකූබ්ගේ පරපුරෙන් නබිත්වය හා උත්තම පූජකත්වය උරුම කරගනු ඇත” යන්නයි.
තවත් අදහසක් අනුව එහි අර්ථය නබිත්වය හා දැනුම උරුම කිරීමයි. තවත් අදහසක් අනුව එය උත්තම පූජකත්වය උරුම කිරීමයි; මන්ද සකරියා ප්‍රධාන පූජකයා වූ බැවිනි. සජ්ජාජ් පැවසුවේ: “එය ධනය හැර වෙනත් උරුමයක් ලෙස අර්ථ දැක්වීම වඩා සුදුසුය. නබිවරයකු වූ සකරියා තම ඥාති සහෝදරයන්ට තම ධනය උරුම වීම ගැන බිය වන්නේ යැයි සිතීම දුරස්ථය.”
එහි අදහස නම්, බනූ ඉස්රායීල් අතර ආගම වෙනස් කිරීමත් නබිවරුන් ඝාතනය කිරීමත් ඔහු දුටු නිසා, තම ඥාති සහෝදරයන් අල්ලාහ්ගේ ආගම අතහැර දමා එහි නීති වෙනස් කරනු ඇතැයි ඔහු බිය වූ බවයි. එබැවින් තම ජනතාව සම්බන්ධයෙන් විශ්වාස කළ හැකි, ආගම හා දැනුම උරුම කරගෙන ආගම විනාශ වීමට ඉඩ නොදෙන දැහැමි භාරකාරයකු ඔහු තම පරමාධිපතියාගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. මෙය ඉබ්නු අබ්බාස් (رضي الله عنهما) වෙතින් අතා වාර්තා කළ අදහසයි. “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔහුව පිළිගන්නා කෙනකු බවට පත් කරනු මැනව” යනු දැහැමි, බියබැති සහ පිළිගත් කෙනකු බවට පත් කරනු මැනව යන්නයි.
“මා භාරකාරයන් ගැන බිය වෙමි” යන “භාරකාරයන්” (الموالي) යන්නෙන් පියාගේ පාර්ශ්වයේ ඥාතීන් අදහස් වේ. මුජාහිද් පැවසුවේ එය ඥාති පිරිස බවයි. අබූ සாலිහ් පැවසුවේ කලාලා ඥාතීන් බවයි. කල්බී පැවසුවේ උරුමකරුවන් බවයි. “මාගෙන් පසු” යනු මාගේ මරණයෙන් පසුව යන්නයි.
ඉබ්නු කසීර් “مِنْ وَرَائِي” යන්නෙහි “ي” අකුරට ෆත්හා දී කියවූ අතර අනෙක් අය එය නිශ්චල කර කියවූහ. “මාගේ බිරිය වඳ කාන්තාවක් වන්නීය” යනු ඇය දරුවන් නොලබන්නීය යන්නයි. “එබැවින් ඔබ වෙතින්” යනු “ඔබ වෙතින් මට ලබා දෙනු මැනව” යන්නයි. “භාරකාරයකු” යනු පුතෙකි.
සහීහ් අල්-බුහාරි (අංක 3087) හි නබිතුමාණන්ගෙන් මෙසේ වාර්තා වේ: “අපි, නබිවරුන්, උරුමයක් ඉතිරි නොකරමු. අප ඉතිරි කරන දේ දානයකි (සදකා).”