Lutja e Zekerijas për pasardhës

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

O Zoti im! Vërtet, mua më janë dobësuar eshtrat... - Nëse dobësohen kockat, që janë shtyllat e trupit, atëherë çdo gjë tjetër është dobësuar. ...e më është zbardhur koka nga thinjat. - Thinjat janë shenja të pleqërisë dhe paralajmëruese të vdekjes. Kështu, Zekeria kërkoi afrim tek Allahu, duke shprehur dobësinë dhe nevojën e madhe të tij. Kjo është mënyra më e dashur për Allahun që njeriu mund t’i afrohet e t'i kërkojë ndihmë, sepse ajo tregon se ai ka hequr dorë tërësisht nga forcat dhe mundësitë e veta dhe të gjithë ndihmën e kërkon te Zoti.

Kështu zemra lidhet e tëra me forcën dhe ndihmën e Zotit dhe jo me faktorët njerëzorë, edhe pse bën gjithçka që ka në dorë, pasi kjo është diçka e detyrueshme. O Zoti im! Unë asnjëherë nuk kam qenë i dëshpëruar me lutjet e mia drejtuar Ty. - O Zoti im, Ti kurrë nuk më ke kthyer duarbosh dhe të dëshpëruar, sa herë që të jam lutur. Gjithmonë më je përgjigjur dhe je treguar i Dashur e Bujar për mua.

Butësia dhe përkujdesi yt më kanë ndjekur në çdo çast të jetës sime. Mirësitë e Tua gjithmonë më kanë mrekulluar dhe ma kanë gëzuar zemrën. Ky është një afrim tek Zoti, që bëhet duke treguar mirësitë e shumta të Tij mbi ty dhe përgjigjen e lutjeve të tua. Edhe Zekeria iu lut Allahut, Atij që gjithmonë ishte treguar Bujar me të në të shkuarën, që ta vazhdonte atë mirësi edhe në të ardhmen.

Unë kam frikë për popullin tim (se do të mbeten pa udhëheqës) pas meje dhe gruaja ime është beronjë. - Unë shqetësohem, o Zot, se kush do ta marrë në dorë çështjen e bijve të Izraelit pas vdekjes sime. Kam frikë se ata nuk do t’i shërbejnë fesë ashtu si duhet. Kush do të duhet t’i ftojë njerëzit që të të adhurojnë Ty dhe të nënshtrohen për të jetuar sipas ligjit Tënd. Me sa duket, Zekeria nuk kishte parë ndër bijtë e Izraelit ndonjë që të meritonte të ishte udhëheqës i popullit në besimin dhe fenë e drejtë.

Kjo tregonte dhembsurinë, mëshirën dhe kujdesin e Zekerias për popullin e tij. Kërkesa e tij për djalë nuk ishte si e çdo njeriu për pasardhës, pra vetëm që të mbante emrin e tij ose për ndonjë çështje të kësaj bote. Qëllimi i tij ishte dobia fetare dhe frika e devijimit të popullit, sepse nuk do të mbetej askush që të vazhdonte misionin e tij. Shtëpia e Zekerias ishte e njohur për besimin e pastër dhe adhurimet e shumta.

Ajo ishte vatër e profetësisë dhe prej saj kishte veçse mirësi. Kjo qe një arsye që Zekeria e luti Allahun t’i dhuronte një djalë, që ai të ishte i denjë për rregullimin e fesë dhe udhëheqjen e popullit. Por, nga ana tjetër, ai u ankua se e shoqja nuk mund të lindte fëmijë, ndërsa ai vetë ishte shumë plak, saqë vështirë se mund të pritej fëmijë prej tij. Megjithatë, Zekeria u lut dhe tha: Më dhuro nga mirësia Jote një trashëgimtar (të denjë) .

(Një që) t ë jetë trashëgimtari im dhe i familjes së Jakubit... - Më dhuro një djalë, që të jetë udhëheqës në fe dhe në besimin e drejtë! Më dhuro një djalë që të jetë trashëgimtar i profetësisë, i diturisë së pastër dhe i veprave të mira e të sinqerta! ... dhe bëje atë, o Zoti im, të mirë! – Bëje adhurues të mirë, që të të kënaq Ty, o Zot, dhe që ta duan njerëzit! Zekeria iu lut Allahut për një djalë të devotshëm e adhurues të mirë, që të mbetej pas vdekjes së tij dhe të ishte i dashur i Zotit, imam i njerëzve dhe përhapës i fesë së drejtë. E ku ka fëmijë me cilësi më të mira se këto?

Nuk ka dyshim se është mëshirë e madhe nga Zoti që t’i dhurojë njeriut një djalë të mirë, të devotshëm, me moral të lartë dhe sjellje e edukatë të mirë. Kështu, Allahu e mëshiroi Zekerian, duke i dhuruar një djalë të tillë.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Muxhahidi, për fjalët e Allahut: «që të më trashëgojë mua dhe familjen e Jakubit», tha: “Trashëgimia e tij ishte dituria, ndërsa Zekerijaja ishte nga pasardhësit e Jakubit.”

Hushejmi tha: “Na ka njoftuar Ismail ibn Ebi Halidi, nga Ebu Salihu, për fjalët: «që të më trashëgojë mua dhe familjen e Jakubit». Ai tha: «Mund të jetë profet, ashtu siç ishin profetë paraardhësit e tij».” Abdurrezzaku përcjell nga Ma‘meri, nga Katadeja, nga Hasani: “Ai do të trashëgojë profetësinë dhe diturinë e tij.” Es-Suddij tha: “Do të trashëgojë profetësinë time dhe profetësinë e familjes së Jakubit.”

Ndërsa nga Maliku, nga Zejd ibn Eslemi, përcillet për fjalët: «dhe familjen e Jakubit»: “Profetësinë e tyre.”

Xhabir ibn Nuhu dhe Jezid ibn Haruni, të dy nga Ismail ibn Ebi Halidi, nga Ebu Salihu, përcjellin për fjalët: «që të më trashëgojë mua dhe familjen e Jakubit»: “Do të trashëgojë pasurinë time, ndërsa nga familja e Jakubit do të trashëgojë profetësinë.” Këtë e ka zgjedhur Ibn Xheriri në tefsirin e tij.

Abdurrezzaku na njoftoi nga Ma‘meri, nga Katadeja, se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: “Allahu e mëshiroftë Zekerijjanë! Sa trashëgimtarë kishte ai! Allahu e mëshiroftë edhe Lutin: ai vërtet strehohej te një mbështetje e fortë.” Ibn Xheriri tha: “Na ka treguar Ebu Kurejbi, na ka treguar Xhabir ibn Nuhu, nga Mubareku — domethënë, Ibn Fudaleja — nga Hasani, se i Dërguari i Allahut ﷺ tha: «Allahu e mëshiroftë vëllanë tim Zekerijjanë!

Sa pak trashëgimtarë të pasurisë kishte ai, kur tha: ‘Më dhuro nga ana Jote një pasardhës, që të më trashëgojë mua dhe familjen e Jakubit’».” Këto janë transmetime mursel dhe nuk bien ndesh me hadithet sahih. Allahu e di më së miri.

Fjalët e Allahut: «Dhe bëje atë, o Zoti im, të pëlqyeshëm» do të thonë: të jetë i pëlqyer tek Ti dhe tek krijesat e Tua; Ti ta duash dhe ta bësh të dashur për krijesat e Tua për shkak të fesë dhe moralit të tij.

Fjalët e Allahut: «Ai tha: ‘O Zoti im! Eshtrat e mia tashmë janë dobësuar’» do të thonë: jam dobësuar dhe fuqitë më janë shteruar. «Dhe koka është ndezur nga thinjat» do të thotë se thinjat e kanë mbuluar flokun e zi. Ibn Deridi ka thënë në poemën e tij Makṣūra:

“A nuk e sheh kokën time, ngjyrën e së cilës e përngjan një rrip i agimit nën skajet e errësirës? E bardha u përhap mbi të zezën, siç përhapet zjarri në prushin e pemës së ghadā-s.”

Me këtë synohet të njoftohet për dobësinë dhe pleqërinë, si dhe për shenjat e tyre të dukshme e të brendshme. Fjalët e Allahut: «dhe, o Zoti im, nuk kam qenë i zhgënjyer në lutjen time ndaj Teje» do të thonë: nga Ti kam njohur vetëm përgjigje ndaj lutjes dhe Ti nuk ma ke kthyer kurrë bosh atë që të kam kërkuar.

Fjalët e Allahut: «Dhe unë u frikësohem të afërmve të mi pas meje» — shumica e lexuesve e lexojnë fjalën “el-mevālī” me j-në në rasën kallëzore, si kundrinor. El-Kisa’i e lexonte me j-në të palëvizshme, si në vargjet e poetit:

“Duket sikur duart e tyre, mbi rrafshin e shkretëtirës, janë duart e vajzave që ia kalojnë njëra-tjetrës monedhat.” Dhe në vargun e një poeti tjetër:

“Një djalosh që, po të garonte me diellin, ai do ta hidhte vellon, e po të garonte me hënën e ndritshme, do t’ia hidhte kurorat.”

Prej kësaj është edhe fjala e Ebu Temmam Habib ibn Evs et-Ta’iut:

“Poezitë u bënë xheloze për të, kur ai qëndronte zgjuar për të, derisa mendova se vargjet e tij do të luftonin mes tyre.”

Muxhahidi, Katadeja dhe Es-Suddij thanë se me “el-mevālī” kishte për qëllim farefisin e tij nga babai. Ebu Salihu tha: farefisin e largët. Është përcjellë se prijësi i besimtarëve, Uthman ibn Affani — Allahu qoftë i kënaqur me të — e lexonte: «Dhe unë u frikësohem të afërmve të mi pas meje», me f-në të dyfishuar, në kuptimin: “U pakësuan të afërmit e mi pas meje.”

Sipas leximit të parë, arsyeja e frikës së tij ishte se druhej që, pas vdekjes së tij, ata të silleshin keq me njerëzit; prandaj i kërkoi Allahut një djalë që të bëhej profet pas tij dhe t’i udhëhiqte ata përmes profetësisë së tij dhe asaj që do t’i shpallej. Kjo iu plotësua; ai nuk druhej se ata do ta trashëgonin pasurinë e tij. Profeti ka pozitë më të lartë dhe nder më të madh sesa të brengoset për pasurinë e vet deri në atë masë sa të mos dëshirojë që farefisi ta trashëgojë, e t’i kërkojë Allahut një djalë që ta marrë trashëgiminë e tij në vend të tyre.

Ky është një shpjegim. I dyti: nuk është përmendur se ai kishte pasuri; përkundrazi, ai ishte zdrukthëtar dhe jetonte nga puna e duarve të veta. Një njeri i tillë nuk grumbullon pasuri, e aq më pak profetët, paqja qoftë mbi ta, të cilët ishin njerëzit më asketë ndaj kësaj bote.

I treti: është vërtetuar në dy Sahihët, nga disa rrugë transmetimi, se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: “Ne nuk lëmë trashëgimi; atë që lëmë, ajo është sadaka.” Në një transmetim të Tirmidhiut, me zinxhir të saktë, thuhet: “Ne, bashkësia e profetëve, nuk lëmë trashëgimi.” Prandaj, fjalët e Allahut: «Më dhuro nga ana Jote një pasardhës, që të më trashëgojë mua» duhen kuptuar si trashëgimi e profetësisë.

Për këtë arsye tha: «dhe familjen e Jakubit», ashtu siç ka thënë i Lartësuari: «Dhe Sulejmani e trashëgoi Davudin» — domethënë, në profetësi; sepse, po të bëhej fjalë për pasuri, Allahu nuk do ta veçonte atë ndër vëllezërit e tij me këtë trashëgimi. Po kështu, njoftimi për këtë nuk do të kishte ndonjë dobi të madhe, pasi në të gjitha ligjet dhe bashkësitë fetare është e njohur dhe e vendosur se fëmija e trashëgon të atin. Sikur të mos bëhej fjalë për një trashëgimi të veçantë, Allahu nuk do ta kishte përmendur.

E gjithë kjo përforcohet dhe vërtetohet nga hadithi autentik: “Ne, bashkësia e profetëve, nuk lëmë trashëgimi; atë që lëmë, ajo është sadaka.” En-Neml, 16.

Tefsiri i El-Begaviut

Fjalët e Allahut: «Ai tha: ‘O Zoti im! Eshtrat e mia janë dobësuar’» — janë dobësuar dhe janë bërë të brishta nga pleqëria. Katadeja tha: “Ai u ankua se po i binin dhëmballët.”

«Dhe koka është ndezur» — domethënë, flokët e kokës janë zbardhur. «Nga thinjat» — domethënë, flokët i janë zbardhur.

«Dhe, o Zoti im, nuk kam qenë i zhgënjyer në lutjen time ndaj Teje» — domethënë: “Ti më ke mësuar të marr përgjigje në lutjet e mia më parë dhe nuk më ke zhgënjyer.” Është thënë gjithashtu se kuptimi është: “Kur më ftove të besoja, unë besova dhe nuk u bëra i mjerë duke e braktisur besimin.”

«Që të më trashëgojë mua dhe familjen e Jakubit» — Ebu Amri dhe el-Kisa’iu e lexuan foljen me sukūn mbi th-në në të dyja rastet, si përgjigje ndaj lutjes. Të tjerët e lexuan në rasën emërore, si gjendore dhe cilësim, domethënë: “një pasardhës trashëgues”.

Ata kanë mendime të ndryshme rreth kësaj trashëgimie. Hasani tha: “Kuptimi është që ai të trashëgojë pasurinë time, ndërsa nga familja e Jakubit profetësinë dhe priftërinë.” Është thënë gjithashtu se kishte për qëllim trashëgiminë e profetësisë dhe të diturisë. Një mendim tjetër është se kishte për qëllim trashëgiminë e priftërisë, sepse Zekerijaja ishte kryeprift.

Ez-Zexhxhaxhi tha: “Më e sakta është që kjo të kuptohet si trashëgimi e diçkaje tjetër, jo e pasurisë, sepse është e papërshtatshme të mendohet se Zekerijaja, një profet nga profetët, do të shqetësohej që djemtë e xhaxhallarëve të tij të trashëgonin pasurinë e tij. Kuptimi është se ai druhej që djemtë e xhaxhallarëve të tij ta shpërdoronin fenë e Allahut dhe t’i ndryshonin ligjet e Tij.

Ai e kishte parë se si bijtë e Izraelit e kishin ndryshuar fenë dhe i kishin vrarë profetët; prandaj i kërkoi Zotit një pasardhës të drejtë, të cilit mund t’ia besonte bashkësinë e tij dhe që do të trashëgonte profetësinë e diturinë e tij, në mënyrë që feja të mos humbiste. Ky është edhe kuptimi i asaj që transmeton Ata’ nga Ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me të dy.”

«Dhe bëje atë, o Zoti im, të pëlqyeshëm» — domethënë, të jetë i mirë, i devotshëm dhe i pëlqyer.

«Dhe unë u frikësohem të afërmve» — “el-mevālī” janë djemtë e xhaxhallarëve. Muxhahidi tha: “Farefisi nga babai.” Ebu Salihu tha: “Farefisi i largët.” El-Kelbiju tha: “Trashëgimtarët.”

«Pas meje» — domethënë, pas vdekjes sime. Ibn Kethiri e lexoi “min verā’ī” me j-në të zanorizuar me fet’ha, ndërsa të tjerët e lexuan me j-në të palëvizshme. «Bashkëshortja ime është beronjë» — nuk lind. «Më dhuro nga ana Jote» — më jep nga ana Jote. «Një pasardhës» — një djalë.