Mbrojtje, namaz dhe falje

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

O Zoti ynë! Unë e vendosa një pjesë të familjes sime në një luginë, ku nuk ka bimë, pranë Shtëpisë Sate të Shenjtë, që ta falin rregullisht namazin, o Zoti ynë! - Vëreni me kujdes, se ai tha: "Unë e vendosa një pjesë të familjes sime", pra, jo të gjithë pasardhësit e mi. Kështu, në atë luginë do të jetonin pasardhësit e Ibrahimit nga Ismaili, kurse pasardhësit e tjerë të Ibrahimit, ata nga Is’haku, do të jetonin në Sham. Për vendin ku u vendos Ismaili thuhet se ishte një vend pa bimësi, sepse toka e Mekës nuk bën për mbjellje.

Më pas Ibrahimi u lut duke thënë: "...që ta falin rregullisht namazin, o Zoti ynë!” Pra, bëj, o Zot, që të të adhurojnë si Një të Vetëm, dhe bëj që ta përkryejnë namazin dhe të falen me përkushtim. Sigurisht, falja e namazit me përkushtim është nga adhurimet më të mira në fenë e Zotit. Kush e përkryen namazin, do të jetë i aftë dhe korrekt në përkryerjen e fesë së Zotit.

Prandaj bëj që zemrat e njerëzve të mbushen me dashuri për ta,... - Bëj që njerëzit t’i duan banorët e këtij vendi dhe të përmallohen për këtë vend. Dhe Allahu i Lartësuar iu përgjigj lutjes së Ibrahimit (a.s), dhe nga pasardhësit e Ismailit nxori Muhamedin a.s, i cili do të ftonte popullin e tij në fenë madhështore Islame dhe në besimin e pastër monoteist të atit të tyre, Ibrahimit (a.s). Ata iu përgjigjën atij, duke e përkryer namazin dhe duke iu nënshtruar fesë së Zotit.

Allahu i Lartësuar e bëri detyrë haxhin në atë vend, ku u vendosën pasardhësit e Ibrahimit dhe vendosi në të një të fshehtë të çuditshme, që i tërheq zemrat dhe shpirtrat dhe i bën të përmallohen për të. Çdokush që kryen haxhin dhe e viziton atë vend nuk arrin të ngopet tërësisht me të, por vazhdimisht ndien nevojën të kthehet atje. Sa më shumë ta vizitojë njeriu atë vend, aq më tepër shtohet përmallimi dhe tërheqja drejt saj. Kështu e kupton përse Qabja quhet Shtëpia e Allahut.

Gjithashtu, Ibrahimi (a.s) u lut dhe tha: ...dhe furnizoji me mirësi, për të të lavdëruar me mirënjohje!” - Pa dyshim, Allahu i Lartësuar iu përgjigj lutjes së Ibrahimit (a.s.), dhe tashmë drejt atij vendi derdhen me shumicë të gjitha llojet e mirësive. Mekën e nderuar e sheh në çdo kohë të mbushur me të gjitha llojet e frutave dhe mirësive. O Zoti im! Më bëj mua dhe pasardhësit e mi nga ata që kryejnë namazin rregullisht, dhe pranoje lutjen time, o Zoti ynë! - Kjo tregon edhe njëherë për rëndësinë e madhe të këtij adhurimi të mrekullueshëm, i cili është lidhja e ngushtë e robit me Zotin e Tij.

O Zoti im! Ata, vërtet kanë devijuar shumë njerëz. - Janë shumë popuj, që u devijuan dhe ranë pre e adhurimit dhe nënshtrimit ndaj idhujve. O Zot, largoje zemrën time e të pasardhësve të mi nga ky lloj adhurimi poshtërues! Atëherë kush më pason mua, ai është i imi, - Çdokush që pason rrugën time në njësimin e Zotit, në adhurimin dhe sinqeritetin ndaj Tij në fjalë dhe në vepra, ai është prej meje dhe pasues i rrugës time.

Çdokush që e do një popull dhe e ndjek atë, ka për të qenë së bashku në të. ...e kush nuk më bindet mua - por Ti je me të vërtetë Falës i Madh e Mëshirëplotë - Kjo thënie tregonte dhembshurinë e Ibrahimit. E si mund të ishte ndryshe ai, i cili ishte Halilur-Rahman (i Dashuri i Rahmanit). Ai u lut për falje e mëshirë për gjynahqarët. Megjithatë, Allahu i Lartësuar dhe Bujar është më i mëshirshëm për robërit e Tij dhe nuk dënon asnjë, përveç kryeneçëve dhe arrogantëve, që rebelohen dhe kalojnë kufijtë e Tij.

Ibrahimi u nis nga Shami drejt Mekës, për të vendosur atje Haxherin, nënën e Ismailit, dhe birin e saj Ismail, i cili ishte ende fëmijë gjiri. Në atë kohë, Meka ishte një vend i pabanuar dhe i shkretë. Kur vendosi gruan dhe djalin atje, ai u lut me përgjërim, përunjësi të thellë dhe mbështetje të plotë te Zoti: O Zoti ynë! Na mbulo me faljen tënde mua, prindërit e mi dhe të gjithë besimtarët Ditën kur të jepet llogaria! - Allahu i Lartësuar iu përgjigj lutjes së Ibrahimit në të gjitha detajet e saj, përveç lutjes në lidhje me babain e tij.

Ibrahimi u lut për babanë e vet, për shkak se i kishte premtuar se do të lutej për të. Por kur iu bë e qartë se ai ishte armik dhe kundërshtar i rrugës së Zotit, Profeti u distancua nga lutja për të. Kujtoni kur Ibrahimi tha: “O Zoti im! Bëje këtë qytet të qetë e të sigurt dhe më ruaj mua e bijtë e mi nga adhurimi i idhujve! - Kujto çastet e bukura, kur Ibrahimi u lut me ato fjalë të mrekullueshme.

Ai tha: “O Zoti im! Bëje këtë qytet të qetë e të sigurt dhe më ruaj mua e bijtë e mi nga adhurimi i idhujve!" Kështu, ai u lut për Qaben dhe banorët e saj, dhe Allahu i Lartësuar iu përgjigj lutjes së tij. I Lartësuari e ruajti atë vend, qoftë përmes ligjit të krijimit të Tij, qoftë përmes ligjit të Sheriatit që vendosi ndër njerëz.

Në ligjin e Sheriatit, Qabja dhe qyteti i saj (Meka) janë të shenjtë. Por edhe në ligjin e krijimit dhe përcaktimit (kader) të Zotit, Ai ka bërë që kjo shtëpi dhe ky qytet të jetë një vend i sigurt dhe i ruajtur. Ai ka përcaktuar shumë shkaqe, që e ruajnë këtë vend të shenjtë. Çdo tiran dhe i padrejtë që kërkon të bëjë padrejtësi në të, Allahu i Madhëruar e shkatërron, sikurse veproi me Ushtrinë e Elefantit e të tjerë.

Pasi u lut për sigurinë dhe paqen e kësaj Shtëpie dhe qyteti, Ibrahimi u lut edhe për sigurinë dhe paqen e vet dhe pasardhësve të vet. Gjithashtu, tha: "... më largo mua e bijtë e mi nga adhurimi i idhujve!" Pra, më ruaj mua dhe pasardhësit e mi nga adhurimi i idhujve dhe përkushtimi ndaj tyre. Pastaj Ibrahimi përmendi arsyen e frikës për veten dhe për bijtë e tij: O Zoti ynë!

S’ka dyshim se Ti e di atë që ne e fshehim dhe atë që ne e shfaqim haptazi. Allahut nuk mund t’i fshihet asgjë në Tokë dhe në qiell. - Zoti ynë, Ti je më i ditur për ne, sesa ne për vetet tona. Ti i rregullon dhe administron çështjet tona. Ti përkujdesesh dhe edukon shpirtrat tanë, prandaj, lehtësoji për ne të gjitha ato çështje që i dimë apo nuk i dimë, por që rregullojnë gjendjen tonë.

Me diturinë dhe mëshirën Tënde, lehtësoji të gjitha rrugët e mirësive për ne. Ti je kujdestari dhe miku më i dashur, të cilit nuk i fshihet asgjë në qiell dhe në tokë. Edhe kjo lutje që bëri Ibrahimi (a.s) nuk i fshihej Allahut të Lartësuar. Kjo lutje ishte kërkesë për mirësitë dhe begatitë e Zotit, si dhe mirënjohje e thellë për Të.

Falënderimi i qoftë Allahut, i Cili më dhuroi mua, në pleqëri, Ismailin dhe Is’hakun! - Kjo dhuratë ishte nga mirësitë më të mëdha. Sjellja në jetë e këtyre dy fëmijëve në një moshë të thyer ishte një mirësi e jashtëzakonshme, dhe mbi të gjitha këto mirësi ishte fakti se këta dy djem ishin profetë e adhurues të Zotit. Vërtet, Zoti im i Dëgjon lutjet. - Zoti është gjithnjë pranë dhe i përgjigjet atij që lutet. Ai kurrë nuk e zhgënjen lutësin dhe adhuruesin e Tij. Përsëri lutet Ibrahimi për veten dhe pasardhësit e Tij duke thënë:

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Më pas tha:

«Zoti im, bëj që unë të jem prej atyre që e falin namazin» (رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةَ), domethënë: që ta ruaj atë dhe t’i përmbush kufijtë e saj.

«Edhe pasardhësit e mi» (وَمِنْ ذُرِّيَّتِي), domethënë: bëji edhe ata të jenë prej atyre që e falin namazin.

«Zoti ynë, pranoje lutjen time» (رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ), domethënë: pranoji të gjitha gjërat që të kërkova.

Ibn Xheriri tha: Allahu i Lartësuar na njofton për mikun e Tij, Ibrahimin, se ai tha:

«Zoti ynë, Ti e di atë që fshehim dhe atë që shfaqim haptazi» (رَبَّنَا إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِي وَمَا نُعْلِنُ), domethënë: Ti e di qëllimin tim në lutjen time dhe çfarë kam synuar me lutjen për banorët e këtij qyteti; synimi im është vetëm kënaqësia Jote dhe sinqeriteti ndaj Teje. Ti, vërtet, i di të gjitha gjërat, të dukshmet dhe të fshehtat; asgjë në Tokë dhe as në qiell nuk të fshihet.

Pastaj e lavdëroi Zotin e tij, të Madhëruar e të Lartësuar, për pasardhësit që i dhuroi në moshë të thyer dhe tha:

«Qoftë lavdëruar Allahu, i Cili më dhuroi Ismailin dhe Is’hakun në pleqëri! Vërtet, Zoti im i dëgjon lutjet» (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ), domethënë: Ai i përgjigjet atij që i lutet; dhe m’u përgjigj mua për atë që i kërkova lidhur me pasardhësit.

«Zoti ynë, më fal mua dhe prindërit e mi» (رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ). Disa e kanë lexuar «wa-li-wâlidî» (وَلِوَالِدَيَّ), në njëjës. Kjo ishte para se ai të distancohej nga i ati, kur iu bë e qartë armiqësia e tij ndaj Allahut, të Madhëruarit e të Lartësuarit.

«Dhe besimtarët» (وَلِلْمُؤْمِنِينَ), domethënë: të gjithë ata.

«Në Ditën kur do të bëhet llogaria» (يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ), domethënë: Ditën kur Ti do t’i marrësh në llogari robërit e Tu dhe do t’i shpërblesh sipas veprave të tyre: nëse kanë bërë mirë, me të mirë; e nëse kanë bërë keq, me të keqen. Allahu e di më së miri.

Abdullah ibn Uehbi tha: Na ka treguar Amr ibn el-Harith se Bekr ibn Seuade i kishte treguar atij, nga Abdurrahman ibn Xhubejri, nga Abdullah ibn Amri, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) lexoi fjalët e Ibrahimit:

«Zoti im, ato kanë shmangur shumë njerëz. Kush më pason mua, është i imi; e kush nuk më bindet, Ti, vërtet, je Falës dhe Mëshirëplotë» (رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ), dhe fjalët e Isait (alejhi selam):

«Nëse i dënon, ata janë robërit e Tu; e nëse i fal, Ti, vërtet, je i Plotfuqishmi, i Urti» (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ).

Pastaj i ngriti duart dhe tha: «O Allah, umeti im! O Allah, umeti im! O Allah, umeti im!» dhe qau. Allahu tha: «Shko te Muhamedi — Zoti yt e di më mirë — dhe pyete se çfarë e bën të qajë.» Atëherë i erdhi Xhibrili (alejhi selam) dhe e pyeti; i Dërguari i Allahut i tregoi se çfarë kishte thënë.

Allahu tha: «Shko te Muhamedi dhe thuaji: Ne do të të bëjmë të kënaqur për umetin tënd dhe nuk do të të hidhërojmë.» Pastaj tha: «O Xhibril…»

Kjo tregon se kjo është një lutje e dytë, pas lutjes së parë që ai bëri kur u largua nga Haxherja dhe djali i saj, para ndërtimit të Shtëpisë. Kjo lutje u bë pas ndërtimit të saj, si ripohim dhe si shprehje e dëshirës së zjarrtë drejtuar Allahut, të Madhëruarit e të Lartësuarit. Për këtë arsye tha:

«Pranë Shtëpisë Tënde të Shenjtë» (عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ).

Për fjalët e Tij: «Zoti ynë, që ta falin namazin» (رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ), Ibn Xheriri tha: Kjo lidhet me fjalën «e Shenjtë» (الْمُحَرَّمِ); domethënë, e bëra të shenjtë vetëm që banorët e saj të mund ta falin namazin pranë saj.

«Bëj që zemrat e disa njerëzve të priren drejt tyre» (فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ). Ibn Abasi, Muxhahidi dhe Seid ibn Xhubejri thanë: Sikur të kishte thënë «zemrat e njerëzve», atëherë persët, romakët, hebrenjtë, të krishterët dhe të gjithë njerëzit do të grumbulloheshin atje. Por ai tha: «disa njerëz», duke e veçuar kështu me myslimanët.

«Dhe furnizoji me fruta» (وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ), domethënë: që kjo t’u shërbejë si ndihmë për bindjen ndaj Teje. Edhe pse ajo është «një luginë ku nuk mbillet» (وَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ), bëju atyre fruta për të ngrënë. Allahu iu përgjigj kësaj lutjeje, siç thotë i Lartësuari: «A nuk ua bëmë atyre një vend të shenjtë e të sigurt, ku sillen fruta të çdo lloji si furnizim prej Nesh?» (القصص: 57).

Kjo është prej butësisë, bujarisë, mëshirës dhe bekimit të Tij: në qytetin e shenjtë, Mekë, nuk ka pemë frutore, por aty sillen frutat e vendeve përreth, si përgjigje ndaj lutjes së mikut të Tij, Ibrahimit (alejhi selam).

Në këtë pjesë, Allahu i Lartësuar u sjell argument idhujtarëve arabë se qyteti i shenjtë, Meka, që në fillim u themelua për adhurimin e Allahut të Vetëm, pa ortak. Ibrahimi, falë të cilit ajo u bë e banuar e plot gjallëri, u distancua nga ata që adhuronin dikë tjetër përveç Allahut. Ai u lut për sigurinë e Mekës dhe tha:

«Zoti im, bëje të sigurt këtë qytet» (رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا).

Allahu iu përgjigj lutjes së tij dhe tha: «A nuk e shohin ata se Ne e bëmë një vend të shenjtë e të sigurt, ndërsa njerëzit përreth tyre rrëmbehen?» (أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ). Gjithashtu tha: «Vërtet, Shtëpia e parë e ngritur për njerëzit është ajo në Bekë, e bekuar dhe udhërrëfyese për botët. Në të ka shenja të qarta, vendqëndrimi i Ibrahimit; kush hyn në të, është i sigurt» (إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا).

Në këtë rrëfim Ai thotë: «Zoti im, bëje të sigurt këtë qytet» (رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا), duke e përmendur qytetin si të njohur, sikur ai u lut për këtë pas ndërtimit të tij. Për këtë arsye tha: «Qoftë lavdëruar Allahu, i Cili më dhuroi Ismailin dhe Is’hakun në pleqëri» (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ). Dihet se Ismaili ishte më i madh se Is’haku me trembëdhjetë vjet.

Kur e çoi Ismailin dhe nënën e tij, ndërsa ai ishte ende foshnjë në gji, në vendin ku ndodhet Meka, ai u lut gjithashtu: «Zoti im, bëje këtë vend të sigurt» (رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا), siç e kemi përmendur gjerësisht në suren El-Bekare.

Ai tha gjithashtu: «Më ruaj mua dhe pasardhësit e mi nga adhurimi i idhujve» (وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ). Çdo njeri që lutet duhet të lutet për veten, prindërit dhe pasardhësit e tij. Pastaj përmendi se shumë krijesa prej njerëzve ishin sprovuara nga idhujt; ai u distancua nga ata që i adhuronin dhe ua la çështjen Allahut: nëse dëshiron, i dënon; e nëse dëshiron, i fal.

Kështu tha edhe Isai (alejhi selam): «Nëse i dënon, ata janë robërit e Tu; e nëse i fal, Ti, vërtet, je i Plotfuqishmi, i Urti» (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ). Këtu nuk ka asgjë më shumë sesa lënia e çështjes në vullnetin e Allahut të Lartësuar; kjo nuk nënkupton se një gjë e tillë do të ndodhë. (العنكبوت: 67؛ آل عمران: 96، 97؛ إبراهيم: 39؛ البقرة: 126؛ المائدة: 118).

Tefsiri i El-Begaviut

Fjalët e Allahut të Madhëruar: «Zoti ynë, unë kam vendosur disa nga pasardhësit e mi» (رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي). Fjala «min» është përdorur për të treguar një pjesë; kuptimi i ajetit është: vendosa një djalë prej pasardhësve të mi.

«Në një luginë ku nuk mbillet» (بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ), domethënë në Mekë, sepse Meka është luginë midis dy maleve.

«Pranë Shtëpisë Tënde të Shenjtë» (عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ). Ajo u quajt e Shenjtë, sepse pranë saj ndalohen gjëra që nuk ndalohen në vende të tjera.

Na njoftoi Abdu-l-Vahidi ibn Ahmed el-Melihiu; na njoftoi Ahmed ibn Abdullah en-Nu‘ajmi; na njoftoi Muhamed ibn Jusufi; na tregoi Muhamed ibn Ismaili; na tregoi Abdullah ibn Muhamedi; na njoftoi Abdurrezzaku, nga Ma‘meri, nga Ejubi es-Sihtijani dhe Kethir ibn el-Muttalib ibn Ebi Vedaa — njëri prej tyre shtonte diçka përtej transmetimit të tjetrit — nga Seid ibn Xhubejri, se Ibn Abasi tha: Gratë e morën për herë të parë rripin prej nënës së Ismailit. Ajo mori një rrip që të fshihte gjurmët e saj nga Sara.

Pastaj Ibrahimi (alejhi selam) e solli atë dhe djalin e saj Ismailin, ndërsa ajo e ushqente me gji, derisa i la pranë Shtëpisë, te një pemë e madhe në vendin e sipërm të Xhamisë, mbi Zemzem. Në atë kohë në Mekë nuk kishte askënd dhe as ujë. Ai i la aty dhe vendosi pranë tyre një trastë me hurma dhe një calik me ujë. Pastaj Ibrahimi u nis për t’u kthyer.

Nëna e Ismailit e ndoqi dhe i tha: «O Ibrahim, ku po shkon? Po na lë në këtë luginë ku nuk ka njerëz e asgjë tjetër?» Ia përsëriti këtë disa herë, por ai nuk u kthye ta shikonte. Ajo i tha: «A të ka urdhëruar Allahu për këtë?»

Ai tha: «Po.» Ajo tha: «Atëherë Ai nuk do të na lërë të humbur.» Pastaj u kthye. Ibrahimi vazhdoi rrugën dhe, kur arriti te qafa e malit prej nga ata nuk mund ta shihnin, u kthye me fytyrë nga Shtëpia, ngriti duart dhe bëri këto lutje: «Zoti ynë, unë kam vendosur disa nga pasardhësit e mi në një luginë ku nuk mbillet…», derisa arriti te fjala «që të falënderojnë».

Nëna e Ismailit vazhdoi ta ushqente Ismailin me gji dhe të pinte nga ai ujë, derisa u zbraz caliku. Ajo dhe djali i saj u etën. Ajo e shikonte djalin teksa përpëlitej — ose, siç thuhet, rrotullohej nga dhembja — dhe u largua, sepse nuk mund ta shihte. Gjeti Safanë, malin më të afërt me të, u ngjit në të dhe vështroi luginën për të parë nëse shihte dikë, por nuk pa askënd.

Zbriti nga Safa dhe, kur arriti në luginë, ngriti cepin e rrobës së saj dhe vrapoi me vrapin e një njeriu të rraskapitur derisa kaloi luginën. Pastaj shkoi te Merveja, u ngjit në të dhe vështroi për të parë nëse shihte dikë, por nuk pa askënd. E bëri këtë shtatë herë.

Ibn Abasi tha: Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: «Për këtë arsye njerëzit ecin me vrap ndërmjet tyre.» Kur u ngjit në Merve, dëgjoi një zë dhe tha: «Hesht!» — duke folur me veten — pastaj dëgjoi sërish. Ajo tha: «Të dëgjova; nëse ke ndihmë, eja të më ndihmosh!» Dhe ja, engjëlli ishte te vendi i Zemzemit.

Ai gërmoi me thembrën e tij — ose, siç thuhet, me krahun e tij — derisa u shfaq uji. Ajo nisi ta rrethonte me dhe dhe tha kështu me duart e saj, ndërsa e mbushte calikun; uji vazhdonte të buronte edhe pasi ajo merrte prej tij.

Ibn Abasi tha: Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: «Allahu e mëshiroftë nënën e Ismailit! Sikur ta kishte lënë Zemzemin të rridhte» — ose tha: «Sikur të mos e kishte mbledhur ujin, Zemzemi do të ishte një burim që rrjedh.» Pastaj ajo piu dhe e ushqeu djalin me gji. Engjëlli i tha: «Mos kini frikë se do të humbisni.

Këtu është Shtëpia e Allahut, të cilën ky djalë dhe babai i tij do ta ndërtojnë. Allahu nuk i lë të humbur banorët e saj.»

Vendi ku ndodhej Shtëpia ishte pak i ngritur mbi tokë, si një kodër e vogël. Rrjedhat e ujit vinin drejt saj dhe kalonin nga e djathta e nga e majta. Kështu qëndroi gjendja, derisa pranë tyre kaloi një grup udhëtarësh nga Xhurhumi — ose një familje prej Xhurhumit — që po vinin nga rruga e Keda-së. Ata u vendosën në pjesën e poshtme të Mekës dhe panë një shpend që sillej rrotull.

Thanë: «Ky shpend duhet të jetë duke fluturuar mbi ujë; ne e njohim këtë luginë dhe e dimë se nuk ka ujë në të.» Dërguan një ose dy lajmëtarë dhe ata gjetën ujë. U kthyen e i njoftuan për ujin, pastaj grupi u afrua. Nëna e Ismailit ishte pranë ujit.

Ata i thanë: «A na lejon të vendosemi pranë teje?» Ajo u tha: «Po, por nuk keni të drejtë mbi ujin.» Ata thanë: «Dakord.» Ibn Abasi tha: Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: «Kjo i pëlqeu nënës së Ismailit, sepse ajo dëshironte shoqëri.»

Ata u vendosën aty dhe dërguan fjalë te familjet e tyre, të cilat erdhën e u vendosën me ta. Kështu në atë vend u krijuan disa shtëpi të Xhurhumit. Djali u rrit dhe mësoi arabishten prej tyre. Ata e pëlqyen shumë, dhe kur u rrit, e martuan me një grua prej tyre.

Nëna e Ismailit ndërroi jetë. Pas martesës së Ismailit, Ibrahimi erdhi për të parë çfarë kishte lënë pas… Këtë rrëfim e kemi përmendur në suren El-Bekare.

Fjalët e të Lartësuarit: «Zoti ynë, që ta falin namazin; bëj që zemrat e disa njerëzve…» (رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ). «Zemrat» (الْأَفْئِدَةُ) është shumësi i fjalës «zemër» (الْفُؤَادُ).

«Të priren drejt tyre» (تَهْوِي إِلَيْهِمْ), domethënë, të kenë mall dhe dëshirë për ta. Es-Suddij tha se kuptimi është: «Ktheji zemrat e tyre drejt këtij vendi.» Muxhahidi tha: «Sikur të kishte thënë “zemrat e njerëzve”, persët, romakët, turqit dhe indianët do t’ju kishin ardhur me turma.» Seid ibn Xhubejri tha: «Hebrenjtë, të krishterët dhe zoroastrianët do ta kishin kryer haxhin, por ai tha: “disa njerëz”, duke pasur për qëllim myslimanët.»

«Dhe furnizoji me fruta» (وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ), domethënë: jepu prej furnizimit që u jep banorëve të fshatrave ku ka ujë. «Që të falënderojnë» (لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ). Ebu Kethiri tha: …

«Zoti im, ato kanë shmangur shumë njerëz» (رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ), domethënë: shumë njerëz u shmangën prej rrugës së udhëzimit për shkak të tyre dhe i adhuruan. Kjo është një mënyrë e përmbysur e të shprehurit, e ngjashme me fjalën e të Lartësuarit: «Në të vërtetë, ky është vetëm shejtani që i frikëson miqtë e vet» (إِنَّمَا ذَلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءَهُ) (Ali Imran, 175), domethënë: i frikëson njerëzit me miqtë e tij.

Sipas një shpjegimi tjetër, shmangia iu atribua idhujve, sepse ata janë shkaku i saj; siç mund të thotë dikush: «Dynjaja më joshi», duke ia atribuar joshjen dynjasë, sepse ajo është shkaku i saj.

«Kush më pason mua, është i imi» (فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي), domethënë: është prej njerëzve të fesë sime.

«E kush nuk më bindet, Ti, vërtet, je Falës dhe Mëshirëplotë» (وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ). Es-Suddij tha: Kuptimi është: «Kush nuk më bindet, por pastaj pendohet.» Mukatil ibn Hajani tha: «Kush nuk më bindet në gjëra që janë më pak se shirku.» Sipas një shpjegimi tjetër, ai e tha këtë para se Allahu ta njoftonte se shirku nuk falet.

«Zoti ynë, Ti e di atë që fshehim dhe atë që shfaqim haptazi» (رَبَّنَا إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِي وَمَا نُعْلِنُ), domethënë: çështjet tona. Ibn Abasi dhe Mukatili thanë: Ai kishte për qëllim mallin e tij për Ismailin dhe nënën e tij, të cilët i kishte vendosur në një luginë ku nuk mbillej.

«Asgjë në Tokë dhe as në qiell nuk i fshihet Allahut» (وَمَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ). Sipas një shpjegimi, kjo lidhet me fjalët e Ibrahimit; shumica thonë se këto janë fjalët e Allahut të Madhëruar.

Fjalët e Allahut të Madhëruar: «Kur Ibrahimi tha: “Zoti im, bëje të sigurt këtë qytet”» (وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا), domethënë: vendin e shenjtë. «Të sigurt» (آمِنًا), pra, të jetë vend ku njerëzit janë të sigurt. «Dhe më ruaj» (وَاجْنُبْنِي), domethënë: më largo.

«Mua dhe pasardhësit e mi nga adhurimi i idhujve» (وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ). Thuhet «xhanabtuhu-sh-shaj’a», «axhnabtuhu», «xhanabtuhu taxhnîben» dhe «ixhtenabtuhu», të gjitha me kuptimin «e mbajta larg tij». Nëse pyetet: «Ibrahimi (alejhi selam) ishte i mbrojtur nga adhurimi i idhujve; si mund të jetë e përshtatshme kjo lutje? Dhe pasardhësit e tij të shumtë i adhuruan idhujt, pra, si iu pranua lutja?», përgjigjja është: Për Ibrahimin, kjo lutje ishte kërkesë për mbrojtje dhe qëndrueshmëri edhe më të madhe.

Sa për pasardhësit e tij, ai kishte për qëllim bijtë e tij të drejtpërdrejtë; asnjëri prej tyre nuk adhuroi idhuj. Sipas një shpjegimi tjetër, me këtë lutje kishte për qëllim ata prej pasardhësve të tij që ishin besimtarë.

«Zoti ynë, më fal mua dhe prindërit e mi» (رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ). Nëse pyetet se si kërkoi falje për prindërit e tij, kur ata nuk ishin besimtarë, përgjigjja është: thuhet se nëna e tij e pranoi Islamin; thuhet se ai kishte për qëllim: «nëse të dy bëhen myslimanë dhe pendohen»; dhe thuhet se ai e tha këtë para se t’i bëhej e qartë çështja e të atit. Allahu i Lartësuar e ka shpjeguar arsyen e mikut të Tij për kërkimin e faljes për të atin në suren Et-Teube.

«Dhe besimtarët» (وَلِلْمُؤْمِنِينَ), domethënë: falua të gjithë besimtarëve.

«Në Ditën kur do të bëhet llogaria» (يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ), domethënë: kur llogaria të shfaqet e të bëhet e qartë. Sipas një shpjegimi tjetër, ai kishte për qëllim Ditën kur njerëzit do të ngrihen për llogari; u mjaftua të përmendte llogarinë, sepse pjesa tjetër kuptohet vetvetiu.

«Qoftë lavdëruar Allahu, i Cili më dhuroi në pleqëri» (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ), domethënë: më dha.

«Ismailin dhe Is’hakun. Vërtet, Zoti im i dëgjon lutjet» (إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ). Ibn Abasi tha: Ismaili iu lind Ibrahimit kur ai ishte nëntëdhjetë e nëntë vjeç; Is’haku iu lind kur ai ishte njëqind e dymbëdhjetë vjeç. Seid ibn Xhubejri tha: Ibrahimi mori lajmin e mirë për Is’hakun kur ishte njëqind e shtatëmbëdhjetë vjeç.

«Zoti im, bëj që unë të jem prej atyre që e falin namazin» (رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةَ), domethënë: prej atyre që e falin namazin duke i plotësuar shtyllat e tij dhe duke e ruajtur atë.

«Edhe pasardhësit e mi» (وَمِنْ ذُرِّيَّتِي), domethënë: bëj që disa prej pasardhësve të mi ta falin namazin.

«Zoti ynë, pranoje lutjen time» (رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ), domethënë: pranoje veprën dhe adhurimin tim; adhurimi u quajt lutje. Në hadith thuhet: «Lutja është palca e adhurimit.» Sipas një shpjegimi tjetër, kuptimi është: «Përgjigju lutjes sime.»