Mga Panalangin ni Ibrahim

Tafsir ni Shaykh Abdurrahman as-Sa’di

Dinala niya si Hajar, ang ina ni Isma‘il, at ang anak niyang si Isma‘il عليه الصلاة والسلام na sanggol pa at nagpapasuso pa, mula sa Sham hanggang sa inilagay niya silang dalawa sa Makkah. Noon ay wala roong tirahan, walang nananawagan at walang sasagot. Nang mailagay niya sila roon, nanalangin siya sa Panginoon niya sa pananalangin ng isang mapagpakumbaba at nagtitiwala sa Panginoon niya: “Panginoon namin, tunay na ako ay nagpatahan ng ilan sa mga supling ko.”

Ibig sabihin, hindi lahat ng supling niya, sapagkat nasa Sham si Ishaq at naroon din ang iba pa niyang mga anak; si Isma‘il at ang mga supling niya lamang ang pinatahan niya sa Makkah. Ang sinabi niyang “sa isang lambak na hindi may pananim” ay dahil hindi angkop sa pagtatanim ang lupain ng Makkah. “Panginoon namin, upang magpanatili sila ng pagdarasal”—ibig sabihin, gawin Mo silang mga nag-iisa kay Allah sa pagsamba at mga nagpapanatili ng pagdarasal, sapagkat ang pagpapanatili ng pagdarasal ay kabilang sa pinakatangi-tangi at pinakamainam na mga pagsamba sa relihiyon.

Ang sinumang nagpapanatili nito ay nagpapanatili sa relihiyon niya. “Kaya gumawa Ka sa mga puso ng ilan sa mga tao na nahuhumaling sa kanila”—ibig sabihin, na umibig sa kanila at umibig sa lugar na tinitirhan nila. Tinugon ni Allah ang panalangin niya: inilabas Niya mula sa mga supling ni Isma‘il si Muhammad صلى الله عليه وسلم, na nag-anyaya sa mga supling niya tungo sa relihiyong Islam at sa pananampalataya ng ama nilang si Ibrahim. Tinugon nila siya at naging mga nagpapanatili ng pagdarasal.

Itinakda ni Allah ang pagsasagawa ng Hajj sa Bahay na ito, kung saan pinatahan ni Ibrahim ang mga supling niya. Naglagay Siya roon ng isang kamangha-manghang lihim na umaakit sa mga puso: dinarayo ito ng mga tao sa Hajj, ngunit hindi sila kailanman nasasapatan dito. Sa halip, habang mas madalas itong dinadalaw ng isang tao, lalo siyang nananabik dito at higit na tumitindi ang pag-ibig at paghahangad niya rito. Ito ang lihim kung bakit iniugnay ito ni Allah sa Kanyang Banal na Sarili.

“At magtustos Ka sa kanila mula sa mga bunga nang sa gayon sila ay magpapasalamat.” Tinugon ni Allah ang panalangin niya, kaya dinadala roon ang mga bunga ng lahat ng bagay. Makikita mo ang marangal na Makkah sa lahat ng panahon na hitik sa mga bunga, at sunod-sunod na dumarating doon ang mga panustos mula sa bawat panig.

Ang pagkakaloob sa kanila ng mga anak ay kabilang sa pinakamalaking mga biyaya. Ang pagkakaroon nila ng mga anak sa katandaan, nang mawalan na sila ng pag-asang magkaanak, ay isa pang biyaya. At ang pagiging mga anak na iyon na matutuwid na propeta ay higit na dakila at mainam. “Tunay na ang Panginoon ko ay talagang Madinigin sa panalangin”—ibig sabihin, malapit Siyang tumugon sa sinumang nananalangin sa Kanya.

Nanalangin ako sa Kanya at hindi Niya binigo ang pag-asa ko.

Ibig sabihin, naligaw sila dahil sa mga ito. “Kaya ang sinumang sumunod sa akin” sa paniniwala sa kaisahan ni Allah at sa wagas na pagsamba sa Panginoon ng mga nilalang, “tunay na siya ay kabilang sa akin,” dahil lubos ang pagkakatugma namin. Ang sinumang umiibig sa isang pangkat at sumusunod sa kanila ay kabilang sa kanila. “At ang sinumang sumuway sa akin, tunay na Ikaw ay Mapagpatawad, Maawain.”

Makikita rito ang malasakit ng matalik na kaibigan ni Allah عليه الصلاة والسلام, sapagkat hiniling niya kay Allah ang kapatawaran at awa para sa mga sumusuway. Higit na maawain si Allah, Pagpalain at Dakilain Siya, sa Kanyang mga lingkod kaysa sa kanya; hindi Niya pinarurusahan maliban sa sinumang nagmatigas laban sa Kanya.

“Panginoon namin, magpatawad Ka sa akin, sa mga magulang ko, at sa mga mananampalataya sa araw na magaganap ang pagtutuos.” Tinugon ni Allah ang lahat ng kahilingan niya rito, maliban sa panalangin niya para sa kanyang ama: ginawa niya iyon alinsunod sa pangakong binitiwan niya sa kanyang ama. Ngunit nang maging malinaw sa kanya na kaaway ito ni Allah, itinakwil niya ito.

Ibig sabihin: “At alalahanin si Ibrahim عليه الصلاة والسلام sa magandang kalagayang ito nang sabihin niya: ‘Panginoon ko, gawin Mo ang bayang ito’”—ang Sanktuwaryo—“‘na matiwasay.’” Tinugon ni Allah ang panalangin niya ayon sa batas at sa itinakda Niya. Ipinagbawal Niya ito ayon sa batas, at itinakda Niya ang mga paraang nagpapanatili ng kabanalan nito, gaya ng nalalaman. Kaya walang taong naghangad ng kasamaan dito nang hindi siya winasak ni Allah, gaya ng ginawa Niya sa mga tao ng Elepante at sa iba pa.

Matapos niyang hilingin ang katiwasayan para rito, hiniling niya rin ito para sa sarili niya at sa mga anak niya: “At paiwasin Mo ako at ang mga anak ko na sumamba kami sa mga anito”—ibig sabihin, ilayo Mo ako at sila sa pagsamba sa mga ito at sa paglapit man lamang dito. Pagkatapos ay binanggit niya ang dahilan ng pangamba niya para sa sarili at sa mga anak niya: marami ang nalinlang at nasubok sa pagsamba sa mga anito.

Pagkatapos ay nanalangin siya para sa sarili at sa mga supling niya: “Panginoon ko, gawin Mo ako na tagapagpanatili ng pagdarasal at ang [marami] kabilang sa mga supling ko, Panginoon namin, at tanggapin Mo ang panalangin ko.”

Ibig sabihin, “Ikaw ay higit na nakaaalam sa amin kaysa sa amin sa aming sarili. Kaya hinihiling namin sa Iyo, mula sa Iyong pangangasiwa at pag-aaruga sa amin, na ihanda Mo para sa amin ang mga bagay na nalalaman namin at ang mga bagay na hindi namin nalalaman, ayon sa hinihingi ng Iyong kaalaman at awa. Walang nakakukubli kay Allah na anuman sa lupa ni sa langit.” Kabilang dito ang panalanging ito, na ang tanging layunin ng matalik na kaibigan ni Allah ay ang kabutihan at ang pagpaparami ng pasasalamat kay Allah, ang Panginoon ng mga nilalang.

Tafsir ni Imam Ibn Kathir

Pagkatapos ay sinabi niya: “Panginoon ko, gawin Mo ako na tagapagpanatili ng pagdarasal”—ibig sabihin, isang nag-iingat dito at nagpapatupad sa mga hangganan nito. “At ang [marami] kabilang sa mga supling ko”—ibig sabihin, gawin Mo rin silang mga nagpapanatili ng pagdarasal. “Panginoon namin, at tanggapin Mo ang panalangin ko”—sa lahat ng hiniling ko sa Iyo.

Sinabi ni Ibn Jarir: Ipinababatid ni Allah na sinabi ng matalik Niyang kaibigang si Ibrahim: “Panginoon namin, tunay na Ikaw ay nakaaalam sa anumang ikinukubli namin at anumang inihahayag namin.” Ibig sabihin: Ikaw ay nakaaalam sa layunin ko sa panalangin at sa nilalayon ko sa pananalangin ko para sa mga naninirahan sa bayang ito. Ang tanging layunin ko ay ang ikalulugod Mo at ang pagiging wagas sa Iyo, sapagkat nalalaman Mo ang lahat ng bagay, ang nakikita at ang nakatago sa mga ito; walang anuman sa lupa ni sa langit ang nakakukubli sa Iyo.

Pagkatapos ay nagpuri siya sa Panginoon niyang Makapangyarihan at Marangal dahil pinagkalooban siya ng mga anak sa katandaan: “Ang papuri ay ukol kay Allah na nagkaloob para sa akin sa katandaan kina Isma‘il at Ishaq. Tunay na ang Panginoon ko ay talagang Madinigin sa panalangin.” Ibig sabihin, tumutugon Siya sa sinumang nananalangin sa Kanya, at tinugon Niya ako sa hiniling kong mga anak.

“Panginoon namin, magpatawad Ka sa akin at sa mga magulang ko.” Binasa ito ng ilan bilang “sa magulang ko” sa pang-isahan. Nangyari ang panalanging ito bago niya itinakwil ang kanyang ama, nang maging malinaw sa kanya ang pakikipag-away nito kay Allah, Makapangyarihan at Marangal. “At sa mga mananampalataya”—ibig sabihin, sa kanilang lahat.

“Sa araw na magaganap ang pagtutuos”—ang araw na tatalakayin Mo ang mga gawa ng Iyong mga lingkod at gagantihan Mo sila ayon sa mga gawa nila: kung mabuti, mabuti; at kung masama, masama. At higit na nakaaalam si Allah.

Sinabi ni ‘Abdullah ibn Wahb: Ikinuwento sa amin ni ‘Amr ibn al-Harith na isinalaysay sa kanya ni Bakr ibn Sawadah, mula kay ‘Abd al-Rahman ibn Jubayr, mula kay ‘Abdullah ibn ‘Amr, na binigkas ng Sugo ni Allah صلى الله عليه وسلم ang sinabi ni Ibrahim: “Panginoon ko, tunay na ang mga ito ay nagligaw sa marami sa mga tao. Kaya ang sinumang sumunod sa akin, tunay na siya ay kabilang sa akin; at ang sinumang sumuway sa akin, tunay na Ikaw ay Mapagpatawad, Maawain.”

At ang sinabi ni ‘Isa عليه السلام: “Kung parurusahan Mo sila, tunay na sila ay mga lingkod Mo; at kung patatawarin Mo sila, tunay na Ikaw ay ang Makapangyarihan, ang Marunong.” Itinaas niya ang mga kamay niya at nagsabi: “O Allah, ang pamayanan ko! O Allah, ang pamayanan ko! O Allah, ang pamayanan ko!”

at umiyak siya. Kaya sinabi ni Allah: “Pumunta ka kay Muhammad—at higit na nakaaalam ang Panginoon mo—at itanong mo sa kanya kung ano ang nagpapaiyak sa kanya.” Pinuntahan siya ni Jibril عليه السلام at tinanong siya. Ipinabatid ng Sugo ni Allah صلى الله عليه وسلم sa kanya ang sinabi niya.

Kaya sinabi ni Allah: “Pumunta ka kay Muhammad at sabihin mo sa kanya: ‘Tunay na palulugurin ka Namin tungkol sa pamayanan mo at hindi ka Namin pahihinain.’” Pagkatapos ay sinabi Niya: “O Jibril…”

Ipinakikita nito na ito ay pangalawang panalangin, matapos ang unang panalangin niya nang iwan niya si Hajar at ang anak nito—bago itayo ang Bahay. Ito naman ay matapos itong maitayo, bilang muling pagpapatibay at pagsusumamo kay Allah, Makapangyarihan at Marangal. Kaya sinabi niya: “sa tabi ng Bahay Mong Pinabanal.” Ang sinabi niya: “Panginoon namin, upang magpanatili sila ng pagdarasal,” ayon kay Ibn Jarir ay kaugnay ng mga salitang “Pinabanal”; ibig sabihin, ginawa lamang niya itong banal upang makapagtatag ang mga naninirahan dito ng pagdarasal sa tabi nito.

“Kaya gumawa Ka sa mga puso ng ilan sa mga tao na nahuhumaling sa kanila.” Sinabi nina Ibn ‘Abbas, Mujahid at Sa‘id ibn Jubayr: Kung sinabi niya, “mga puso ng mga tao,” dadagsain ito ng mga Persiano, Romano, Hudyo, Kristiyano at ng lahat ng tao. Ngunit sinabi niya, “ilan sa mga tao,” kaya natatangi rito ang mga Muslim. “At magtustos Ka sa kanila mula sa mga bunga”—upang maging tulong iyon sa kanila sa pagsunod sa Iyo.

At yamang “isang lambak na hindi may pananim” ang lugar, pagkalooban Mo sila ng mga bungang makakain nila. Tinugon ito ni Allah, gaya ng sinabi Niya: “Hindi ba nila nakita na ginawa Namin silang maninirahan sa isang ligtas na Sanktuwaryo, samantalang kinukuha ang mga bunga ng bawat bagay at dinadala roon bilang panustos mula sa Amin?” (Qur’an 28:57).

Kabilang ito sa kabutihang-loob, kagandahang-loob, awa at pagpapala ni Allah: walang punong namumunga sa banal na bayan ng Makkah, ngunit dinadala roon ang mga bunga mula sa mga karatig-lugar bilang tugon sa panalangin ng matalik Niyang kaibigang si Ibrahim عليه الصلاة والسلام.

Sa bahaging ito, ginagamit ni Allah ang pangangatwiran laban sa mga Arabeng nagtatambal sa Kanya: ang banal na bayan ng Makkah ay itinatag sa pasimula pa lamang upang sambahin si Allah lamang, na walang katambal; at si Ibrahim, na dahil sa kanya ay naging matao at naninirahan ito, ay kumalas sa sinumang sumamba sa iba bukod kay Allah. Nanalangin siya para sa katiwasayan ng Makkah: “Panginoon ko, gawin Mo ang bayang ito na matiwasay.”

Tinugon ni Allah ang panalangin niya, gaya ng sinabi Niya: “Hindi ba nila nakita na ginawa Namin ang [Makkah] bilang isang ligtas na Sanktuwaryo, samantalang kinukuha ang mga tao sa paligid nila?” (Qur’an 29:67). At sinabi Niya: “Tunay na ang unang Bahay na itinatag para sa mga tao ay yaong nasa Bakkah, pinagpala at patnubay para sa mga nilalang. Naroon ang mga malinaw na tanda, [kabilang dito ang] kinatatayuan ni Ibrahim.

Ang sinumang pumasok doon ay magiging ligtas.” (Qur’an 3:96–97). At sa salaysay na ito ay sinabi Niya: “Panginoon ko, gawin Mo ang bayang ito na matiwasay.” Ginamit niya ang “bayang ito,” na para bang nanalangin siya matapos maitayo ang bayan.

Kaya sinabi niya: “Ang papuri ay ukol kay Allah na nagkaloob para sa akin sa katandaan kina Isma‘il at Ishaq.” Batid na si Isma‘il ay mas matanda kay Ishaq nang labintatlong taon. Nang dalhin niya si Isma‘il at ang ina nito sa lugar ng Makkah habang sanggol pa siya, nanalangin din si Ibrahim: “Panginoon ko, gawin Mo ito na isang bayang matiwasay,” gaya ng detalyado at malawakan nating nabanggit sa Surah al-Baqarah. Sinabi rin niya: “At paiwasin Mo ako at ang mga anak ko na sumamba kami sa mga anito.”

Nararapat sa bawat nananalangin na manalangin para sa sarili niya, sa mga magulang niya at sa mga supling niya. Pagkatapos ay binanggit niya na maraming nilalang ang nalinlang ng mga anito at ipinahayag niyang walang kaugnayan sa sinumang sumamba sa mga ito; ipinaubaya niya ang kanilang kalagayan kay Allah: kung nanaisin Niya, parurusahan Niya sila; at kung nanaisin Niya, patatawarin Niya sila. Gaya ng sinabi ni ‘Isa عليه السلام: “Kung parurusahan Mo sila, tunay na sila ay mga lingkod Mo; at kung patatawarin Mo sila, tunay na Ikaw ay ang Makapangyarihan, ang Marunong.” (Qur’an 5:118).

Ang kahulugan nito ay ipinaubaya lamang ang usapin sa kalooban ni Allah; hindi ito nangangahulugang ipinahihintulot na mangyari iyon. (Qur’an 29:67; 3:96–97; 14:39; 2:126; 5:118).

Tafsir ni al-Baghawi

Sinabi ni Allah, Makapangyarihan at Marangal: “Panginoon namin, tunay na ako ay nagpatahan ng ilan sa mga supling ko.” Ginamit niya ang salitang “ilan” upang tukuyin ang bahagi lamang; ang kahulugan ng talata ay: nagpatahan ako ng isang anak mula sa mga supling ko. “Sa isang lambak na hindi may pananim”—ito ay Makkah, sapagkat isang lambak ang Makkah sa pagitan ng dalawang bundok. “Sa tabi ng Bahay Mong Pinabanal.”

Tinawag Niya itong pinabanal dahil ipinagbabawal dito ang mga bagay na hindi ipinagbabawal sa ibang lugar.

Isinalaysay sa amin ni ‘Abd al-Wahid ibn Ahmad al-Mulayhi, na isinalaysay sa kanya ni Ahmad ibn ‘Abdullah al-Nu‘aymi, na isinalaysay sa kanya ni Muhammad ibn Yusuf, na isinalaysay sa kanya ni Muhammad ibn Isma‘il, na isinalaysay sa kanya ni ‘Abdullah ibn Muhammad, na isinalaysay sa kanya ni ‘Abd al-Razzaq, na nagsabi: Ipinabatid sa amin ni Ma‘mar, mula kina Ayyub al-Sakhtiyani at Kathir ibn al-Muttalib ibn Abi Wada‘ah—nadaragdagan ng isa sa kanila ang salaysay ng isa—mula kay Sa‘id ibn Jubayr, na sinabi ni Ibn ‘Abbas: “Ang unang babaeng gumamit ng sinturon ay ang ina ni Isma‘il.

Gumamit siya ng sinturon upang matakpan kay Sarah ang mga bakas niya. Pagkatapos ay dinala siya ni Ibrahim عليه السلام at ang anak niyang si Isma‘il habang nagpapasuso pa ito, hanggang sa inilagay niya silang dalawa sa tabi ng Bahay, sa ilalim ng isang malaking punong nasa itaas ng Zamzam, sa pinakataas na bahagi ng Masjid. Noon ay walang sinuman sa Makkah at wala ring tubig. Inilagay niya sila roon at nag-iwan sa tabi nila ng isang supot na may datiles at isang sisidlang may tubig.

Pagkatapos ay tumalikod si Ibrahim at naglakad palayo. Sinundan siya ng ina ni Isma‘il at sinabi: ‘O Ibrahim, saan ka pupunta at iiwan mo kami sa lambak na ito na walang tao at walang anuman?’ Paulit-ulit niyang sinabi iyon, ngunit hindi siya nililingon nito. Sinabi niya: ‘Si Allah ba ang nag-utos nito sa iyo?’

Sumagot siya: ‘Oo.’ Sinabi niya: ‘Kung gayon, hindi Niya kami pababayaan.’ Pagkatapos ay bumalik siya.

Nagpatuloy si Ibrahim hanggang sa marating niya ang daanan sa bundok kung saan hindi na nila siya nakikita. Humarap siya sa Bahay, saka nanalangin ng mga panalanging ito habang itinataas ang mga kamay niya: ‘Panginoon namin, tunay na ako ay nagpatahan ng ilan sa mga supling ko sa isang lambak na hindi may pananim…’ hanggang sa umabot siya sa mga salitang ‘nang sa gayon sila ay magpapasalamat.’

Nagpatuloy ang ina ni Isma‘il sa pagpapasuso kay Isma‘il at pag-inom ng tubig na iyon, hanggang sa maubos ang laman ng sisidlan. Nauhaw siya at nauhaw rin ang anak niya. Nakita niya itong pumapagaspas o namimilipit [dahil sa uhaw]. Umalis siya dahil ayaw niyang makita ito sa gayong kalagayan.

Natagpuan niya na ang Safa ang pinakamalapit na bundok sa kanya. Umakyat siya rito at humarap sa lambak upang tingnan kung may makikita siyang sinuman, ngunit wala siyang nakita. Bumaba siya mula sa Safa; nang marating niya ang lambak, itinaas niya ang laylayan ng damit niya at tumakbo nang mabilis gaya ng isang taong nanghihina sa pagod, hanggang sa malampasan niya ang lambak. Pagkatapos ay nagtungo siya sa Marwah, umakyat dito at tumingin kung may makikita siyang sinuman, ngunit wala siyang nakita. Ginawa niya iyon nang pitong ulit.

Sinabi ni Ibn ‘Abbas: Sinabi ng Propeta صلى الله عليه وسلم: ‘Dahil dito, nagsasagawa ng sa‘i ang mga tao sa pagitan ng dalawa.’ Nang makarating siya sa Marwah, nakarinig siya ng tinig at nagsabi: ‘Tumahimik ka!’—sa sarili niya niya sinabi ito. Nakinig siyang mabuti at narinig muli ang tinig. Sinabi niya: ‘Narinig kita.

Kung may maitutulong ka, tulungan mo ako!’ Bigla niyang nakita ang anghel sa lugar ng Zamzam. Kinayod nito ang lupa gamit ang sakong nito—o sinabi niya: gamit ang pakpak nito—hanggang sa lumitaw ang tubig. Nagsimula siyang mag-ipon ng tubig sa palad niya at ilagay ito sa sisidlan habang patuloy itong umaagos matapos niyang sumalok.

Sinabi ni Ibn ‘Abbas: Sinabi ng Propeta صلى الله عليه وسلم: ‘Kaawaan nawa ni Allah ang ina ni Isma‘il. Kung hinayaan niya ang Zamzam…’ o sinabi niya: ‘Kung hindi niya sinalok ang tubig, magiging umaagos na bukal sana ang Zamzam.’ Uminom siya at pinasuso ang anak niya. Sinabi sa kanya ng anghel: ‘Huwag kayong matakot na mapabayaan, sapagkat narito ang Bahay ni Allah.

Itatayo ito ng batang ito at ng ama niya, at hindi pababayaan ni Allah ang mga naninirahan dito.’

Nasa mataas na bahagi ng lupa ang lugar ng Bahay, gaya ng isang maliit na burol. Dumadaloy roon ang baha at umaagos sa kanan at kaliwa nito. Nanatili silang gayon hanggang sa dumaan sa kanila ang isang pangkat ng mga manlalakbay mula sa Jurhum—o isang sambahayan mula sa Jurhum—na naglalakbay mula sa daan ng Kada’. Humimpil sila sa ibabang bahagi ng Makkah.

Nakakita sila ng ibong paikot-ikot sa isang lugar at sinabi nila: ‘Tiyak na umiikot ang ibong ito sa tubig. Matagal na nating alam na walang tubig sa lambak na ito.’ Nagpadala sila ng isa o dalawang tao. Natagpuan nila ang tubig at bumalik upang ibalita ito sa kanila.

Dumating sila, at naroon ang ina ni Isma‘il sa tabi ng tubig. Sinabi nila: ‘Maaari ba kaming pahintulutang manirahan sa tabi mo?’ Sumagot siya: ‘Oo, ngunit wala kayong karapatan sa tubig.’ Sinabi nila: ‘Sang-ayon kami.’ Sinabi ni Ibn ‘Abbas: Sinabi ng Propeta صلى الله عليه وسلم: ‘Natuwa rito ang ina ni Isma‘il, sapagkat ibig niyang magkaroon ng mga kasama.’

Nanirahan sila roon at ipinatawag nila ang kanilang mga pamilya, na sumama sa kanila. Nang magkaroon na roon ng ilang sambahayan, lumaki ang bata at natuto ng wikang Arabe mula sa kanila. Naging karapat-dapat siya sa paggalang nila at nagustuhan nila siya nang lumaki. Nang sumapit siya sa hustong gulang, ipinakasal nila siya sa isang babae mula sa kanila.

Namatay ang ina ni Isma‘il. Dumating si Ibrahim matapos mag-asawa si Isma‘il upang tingnan ang iniwan niya…’ Ang salaysay na ito ay nabanggit na natin sa Surah al-Baqarah.

Ang sinabi ni Allah: “Panginoon namin, upang magpanatili sila ng pagdarasal. Kaya gumawa Ka sa mga puso ng ilan sa mga tao…” Ang mga puso (af’idah) ay maramihan ng puso (fu’ad). “Na nahuhumaling sa kanila” ay nangangahulugang nananabik at nahahaling sa kanila. Sinabi ni al-Suddi: Itagilid Mo ang mga puso nila tungo sa lugar na ito.

Sinabi ni Mujahid: Kung sinabi niya, “mga puso ng mga tao,” dadagsain kayo ng mga Persiano, Romano, Turko at mga Indian. Sinabi ni Sa‘id ibn Jubayr: Maghahajj ang mga Hudyo, Kristiyano at mga Zoroastriano, ngunit sinabi niya: “ilan sa mga tao”—sila ang mga Muslim. “At magtustos Ka sa kanila mula sa mga bunga”—gaya ng mga ipinagkakaloob Mo sa mga naninirahan sa mga nayon na may tubig. “Nang sa gayon sila ay magpapasalamat.”

“Panginoon ko, tunay na ang mga ito ay nagligaw sa marami sa mga tao”—ibig sabihin, dahil sa mga ito ay lumihis ang marami mula sa landas ng patnubay at sumamba sa mga ito. Ito ay baligtad na pagpapahayag, na tulad ng sinabi ni Allah: “Ang demonyo lamang ang nananakot sa mga kaalyado nito” (Qur’an 3:175), ibig sabihin, tinatakot niya ang mga tao sa pamamagitan ng mga kaalyado niya.

Ayon sa isa pang paliwanag, iniugnay ang pagligaw sa mga anito dahil naging sanhi ang mga ito nito, gaya ng sinasabi ng isang tao: “Tinukso ako ng makamundong buhay,” at iniuugnay ang tukso sa makamundong buhay dahil ito ang sanhi ng tukso. “Kaya ang sinumang sumunod sa akin, tunay na siya ay kabilang sa akin”—ibig sabihin, kabilang siya sa mga taong sumusunod sa relihiyon ko. “At ang sinumang sumuway sa akin, tunay na Ikaw ay Mapagpatawad, Maawain.” Sinabi ni al-Suddi: Ang kahulugan nito ay: “Ang sinumang sumuway sa akin at pagkatapos ay magsisi.”

Sinabi ni Muqatil ibn Hayyan: “Ang sinumang sumuway sa akin sa mga bagay na mas mababa sa shirk.” Ayon sa isa pang paliwanag, sinabi niya ito bago ipabatid sa kanya ni Allah na hindi Niya patatawarin ang shirk.

“Panginoon namin, tunay na Ikaw ay nakaaalam sa anumang ikinukubli namin at anumang inihahayag namin”—sa mga bagay na nauukol sa amin. Sinabi nina Ibn ‘Abbas at Muqatil: Tinutukoy rito ang pananabik niya kay Isma‘il at sa ina nito, nang patahanin niya sila sa isang lambak na walang pananim. “Walang nakakukubli kay Allah na anuman sa lupa ni sa langit.” Ayon sa isang paliwanag, bahagi ito ng pananalita ni Ibrahim.

Ayon naman sa karamihan, ito ay pananalita ni Allah, Makapangyarihan at Marangal.

Sinabi ni Allah, Makapangyarihan at Marangal: “Panginoon ko, gawin Mo ang bayang ito”—ibig sabihin, ang Sanktuwaryo—“na matiwasay,” may katiwasayan at ligtas. “At paiwasin Mo ako”—ilayo Mo ako—“at ang mga anak ko na sumamba kami sa mga anito.” Sinasabi sa Arabe ang “janabtuhu al-shay’a,” “ajnabtuhu janban,” “janabtuhu tajniban,” at “ijtannabtuhu ijtinaban,” na pawang may iisang kahulugan. Kung tatanungin: Hindi ba iniligtas si Ibrahim عليه السلام sa pagsamba sa mga anito?

Paano magiging angkop ang panalangin niya? At marami sa mga anak niya ang sumamba sa mga anito, kaya nasaan ang tugon sa panalangin? Ang sagot: Sa panig ni Ibrahim عليه السلام, ang panalangin ay paghiling ng higit pang pangangalaga at pagpapatatag. Tungkol naman sa mga anak niya, ang tinutukoy niya ay ang mga anak na mula sa sarili niyang mga balakang; wala ni isa sa kanila ang sumamba sa anito.

Ayon sa isa pang paliwanag, ang panalangin niya ay para sa mga anak niya na naging mananampalataya.

“Panginoon namin, magpatawad Ka sa akin at sa mga magulang ko.” Kung tatanungin kung paano siya humingi ng tawad para sa mga magulang niya gayong hindi sila mga mananampalataya, ang sagot: May nagsabing naging Muslim ang kanyang ina. May nagsabing ang ibig niyang sabihin ay: “Kung manampalataya at magsisi sila.” May nagsabi rin na sinabi niya ito bago naging malinaw sa kanya ang kalagayan ng kanyang ama.

Ipinaliwanag ni Allah ang dahilan ng matalik Niyang kaibigan sa paghingi nito ng tawad para sa kanyang ama sa Surah al-Tawbah. “At sa mga mananampalataya”—ibig sabihin, patawarin Mo ang lahat ng mananampalataya. “Sa araw na magaganap ang pagtutuos”—ibig sabihin, lilitaw at magaganap ito. Ayon sa isa pang paliwanag, tinutukoy niya ang araw na haharap ang mga tao sa pagtutuos; binanggit niya lamang ang pagtutuos sapagkat nauunawaan na iyon.

“Ang papuri ay ukol kay Allah na nagkaloob para sa akin sa katandaan”—ibig sabihin, nagbigay Siya sa akin—“kina Isma‘il at Ishaq. Tunay na ang Panginoon ko ay talagang Madinigin sa panalangin.” Sinabi ni Ibn ‘Abbas: Ipinanganak si Isma‘il kay Ibrahim noong siyamnapu’t siyam na taong gulang siya, at ipinanganak si Ishaq noong isandaan at labindalawang taong gulang siya. Sinabi ni Sa‘id ibn Jubayr: Ipinangako kay Ibrahim ang pagsilang ni Ishaq noong siya ay isandaan at labimpitong taong gulang.

“Panginoon ko, gawin Mo ako na tagapagpanatili ng pagdarasal”—ibig sabihin, kabilang sa mga nagpapanatili nito ayon sa mga haligi nito at nag-iingat dito. “At ang [marami] kabilang sa mga supling ko”—ibig sabihin, gawin Mo sa mga supling ko ang mga nagpapanatili ng pagdarasal. “Panginoon namin, at tanggapin Mo ang panalangin ko”—ibig sabihin, ang mga gawa at pagsamba ko; tinawag niyang panalangin ang pagsamba. May nabanggit sa hadith: “Ang panalangin ang diwa ng pagsamba.” Ayon sa isa pang paliwanag, ang ibig sabihin nito ay: “Tugunin Mo ang panalangin ko.”