Молби за вера и потомство

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Ибрахим (а.с.) ја довел Хаџар, мајката на Исмаил, и нејзиниот син Исмаил (а.с.), кој тогаш сè уште бил доенче, од Шам во Мека и ги оставил таму. Во тоа време таму немало ниту население, ниту некој што би повикал, ниту некој што би му се одѕвал. Кога ги оставил, Му се помолил на својот Господар со оваа молба, понизно и потпирајќи се на Него: „Господару наш, јас населив дел од моето потомство“ — не целото потомство, бидејќи Исхак и другите негови синови биле во Шам, а во Мека ги населил Исмаил и неговото потомство. „Во котлина во која нема посеви“ — бидејќи земјата на Мека не е погодна за земјоделство.

„Господару наш, за да го извршуваат намазот“ — направи ги еднобожници и оние што го извршуваат намазот, зашто намазот е една од најзначајните и највредните верски ибадети. Оној што го извршува намазот ја одржува својата вера. „Затоа стори срцата на некои луѓе да копнеат по нив“ — да ги сакаат нив и местото во кое живеат. Аллах ја услишал неговата молба и од потомството на Исмаил го извел Мухаммед (с.а.в.с.), кој ги повикал своите потомци кон исламската вера и кон вероисповедта на нивниот татко Ибрахим.

Тие му се оѕвале и станале оние што го извршуваат намазот. Аллах го пропишал хаџот до овој Дом, во чиешто соседство го населил потомството на Ибрахим, и во него поставил чудесна тајна што ги привлекува срцата. Луѓето го посетуваат за хаџ и никогаш не се заситуваат од него: колку почесто човекот се враќа таму, толку повеќе му растат копнежот, занесот и желбата. Ова е тајната на тоа што Аллах го припишал кон Својата Света Суштина.

„И снабди ги со плодови за да бидат благодарни.“ Аллах ја услишал неговата молба, па кон Мека се носат плодови од секаков вид. Во секое време ќе видиш дека почитуваната Мека изобилува со плодови и дека снабдувањето пристигнува од сите страни.

Тоа што им ги подарил било една од најголемите благодати, а тоа што му ги подарил во староста, кога веќе немал надеж дека ќе има деца, било уште една благодат. А тоа што биле добри пратеници е уште повозвишено и повредно. „Навистина, мојот Господар ги слуша молбите“ — односно, Тој е близу и ги услишува молбите на оној што Му се обраќа. Му се помолив и Тој не ја изневери мојата надеж.

Односно, луѓето залутале поради нив. „Оној што ќе ме следи“ во она со што дојдов — искрениот монотеизам во обожувањето на Аллах, Господарот на световите — „тој е од мене“, поради целосната согласност [во верата]. Оној што сака некој народ и го следи, му се придружува. „А оној што ќе ми биде непослушен, па Ти навистина простуваш и Милостив си.“

Ова е израз на сочувството на блискиот пријател [Ибрахим, а.с.], кој за непослушните Го замолил Аллах за прошка и милост. А Аллах, благословен и возвишен е Тој, е помилостив кон Своите робови од него и не казнува никого освен оној што упорно Му се противи.

„Господару наш, прости ми мене, на родителите мои и на верниците на Денот кога ќе се полага сметка.“ Аллах го услишал во сето тоа, освен во молбата за неговиот татко, зашто таа била дадена врз основа на ветување што му го дал. Кога му станало јасно дека татко му е непријател на Аллах, се оградил од него.

„Господару мој, направи го овој град“ — односно, Светото Подрачје — „безбеден“. Аллах ја услишал неговата молба и со пропис и со одредба: го прогласил за свет по верскиот закон и му ги олеснил причините за неговата безбедност. Познато е дека секој насилник што посакал зло за него бил скршен од Аллах, како што се случило со луѓето на слонот и со други. Потоа, откако побарал безбедност за градот, побарал безбедност за себе и за своите синови: „И сочувај ме мене и синовите мои од тоа да обожуваме кипови“ — оддалечи ме мене и нив од нивното обожување и од секакво приближување кон него.

Потоа ја спомнал причината за стравот за себе и за своите синови: многумина биле заведени и искушани со обожувањето на киповите.

Потоа се помолил за себе и за своето потомство: „Господару мој, направи ме да го извршувам намазот, и исто така и некои од моето потомство. Господару наш, прими ја молбата моја!“

Односно: „Ти знаеш за нас подобро отколку што ние знаеме за себе. Затоа Те молиме, преку Твоето управување и грижата за нас, да ни ги олесниш работите — и оние што ги знаеме и оние што не ги знаеме — онака како што налагаат Твоето знаење и Твојата милост. На Аллах ништо не Му е скриено ни на Земјата ни на небото.“ Во тоа спаѓа и оваа молба, со која Ибрахим, блискиот пријател, посакувал само добро и многу благодарност кон Аллах, Господарот на световите.

Тефсир на имамот Ибн Касир

Потоа рекол: „Господару мој, направи ме да го извршувам намазот“ — односно, направи ме да го чувам и да ги исполнувам неговите прописи. „И исто така и некои од моето потомство“ — направи ги и нив такви, да го извршуваат намазот. „Господару наш, прими ја молбата моја“ — во сè за што Те замолив.

Ибн Џарир рекол: „Возвишениот Аллах известува за својот близок пријател Ибрахим дека рекол: ‘Господару наш, Ти знаеш што криеме и што јавно објавуваме.’“ Односно: Ти ја знаеш мојата намера во оваа молба и причината поради која се молам за жителите на овој град — единствено сакам да го стекнам Твоето задоволство и искрено да Ти служам. Ти ги знаеш сите нешта, и нивното надворешно и нивното скриено; ништо на Земјата и на небото не Ти е сокриено.

Потоа Му заблагодарил на својот Господар, Возвишен и Семоќен, за децата што му ги подарил во староста: „Сета благодарност Му припаѓа на Аллах што на стари години ми ги подари Исмаил и Исхак. Навистина, мојот Господар ги слуша молбите.“ Односно, Тој ги услишува оние што Му се молат, а мене ме услишал во молбата за потомство.

„Господару наш, прости ми мене и на родителите мои.“ Некои ја прочитале формата „на мојот родител“ во еднина. Ова било пред да се огради од татко му, кога му станало јасно дека тој е непријател на Аллах, Возвишениот. „И на верниците“ — односно, на сите нив.

„На Денот кога ќе се полага сметка“ — денот кога ќе им полагаш сметка на Своите робови и ќе ги наградиш според нивните дела: ако биле добри, со добро, а ако биле лоши, со лошо. Аллах најдобро знае.

Абдуллах ибн Вахб ни пренесе: Амр ибн ал-Харис ни соопшти дека Бакр ибн Савад му пренел од Абдуррахман ибн Џубајр, од Абдуллах ибн Амр, дека Аллаховиот Пратеник (с.а.в.с.) ги рецитирал зборовите на Ибрахим: „Господару мој, тие навистина многумина од луѓето ги одведоа во заблуда. Оној што ќе ме следи, тој е од мене, а оној што ќе ми биде непослушен, па Ти навистина простуваш и Милостив си“, и зборовите на Иса (а.с.): „Ако ги казниш, тие се Твои робови, а ако им простиш, Ти си, навистина, Силниот и Мудриот.“ Потоа ги кренал рацете и рекол: „Аллаху мој, мојот уммет! Аллаху мој, мојот уммет!

Аллаху мој, мојот уммет!“ — и заплакал. Тогаш Аллах рекол: „Оди кај Мухаммед — а твојот Господар најдобро знае — и прашај го што го расплакало.“ Џибрил (а.с.) дошол кај него и го прашал, а Аллаховиот Пратеник (с.а.в.с.) му кажал што рекол. Тогаш Аллах му рекол: „Оди кај Мухаммед и кажи му: ‘Ќе те направиме задоволен во врска со твојот уммет и нема да те ожалостиме.’“ Потоа [Аллах му рекол]: „О, Џибрил!“

Ова укажува дека оваа молба била втора, по првата молба што ја упатил кога ги оставил Хаџар и нејзиниот син — пред да се изгради Домот. Оваа молба била упатена по неговата изградба, како дополнително потврдување и силна желба упатена кон Аллах, Возвишениот. Затоа рекол: „Кај Твојот Свет Дом.“ Зборовите „Господару наш, за да го извршуваат намазот“ се однесуваат на зборовите „Светиот Дом“.

Ибн Џарир рекол: „Го направив Свет за да можат неговите жители да го извршуваат намазот кај него.“

„Затоа стори срцата на некои луѓе да копнеат по нив.“ Ибн Аббас, Муџахид и Саид ибн Џубајр рекле: „Ако рекол: ‘Срцата на луѓето’, кај него ќе се собереле Персијците, Римјаните, Евреите, христијаните и сите луѓе. Но рекол: ‘срцата на некои луѓе’, па затоа ова се однесува на муслиманите.“ „И снабди ги со плодови“ — за да им бидат поткрепа во покорноста кон Тебе; бидејќи живеат во котлина во која нема посеви, подари им плодови за да ги јадат.

Аллах ја услишал оваа молба, како што рекол: „Зарем не им дадовме сигурно Светилиште, во кое се носат плодови од секаков вид, како снабдување од Нас?“ (Ел-Касас, 28:57). Ова е дел од благоста, великодушноста, милоста и благословот на Возвишениот Аллах: во Светиот Град Мека нема овошни дрвја, а сепак таму се носат плодовите од околината — како одговор на молбата на Неговиот ближен Ибрахим (а.с.).

Во овој дел Возвишениот Аллах им наведува доказ на арапските многубошци: Светиот Град Мека уште од самиот почеток бил поставен за обожување само на Аллах, Кој нема содружник; а Ибрахим, поради кого бил населен, се оградил од секој што обожувал нешто друго освен Аллах. Тој Му се помолил за безбедност на Мека: „Господару мој, направи го овој град безбеден.“ Аллах му ја услишал молбата, велејќи: „Зарем не видоа дека Ние направивме сигурно Светилиште, додека луѓето околу нив се киднапираат?“ Исто така рекол: „Првиот Дом подигнат за луѓето е оној во Бекка, благословен и упатство за световите.

Во него има јасни знаци — местото на Ибрахим; и кој ќе влезе во него, ќе биде безбеден.“ Во овој настан се наведени зборовите: „Господару мој, направи го овој град безбеден.“ Тој го нарекол „овој град“, како да се молел по неговата изградба. Затоа рекол: „Сета благодарност Му припаѓа на Аллах што на стари години ми ги подари Исмаил и Исхак.“

Познато е дека Исмаил бил постар од Исхак тринаесет години. Кога го одвел Исмаил, кој бил доенче, и неговата мајка во местото на Мека, исто така се помолил: „Господару мој, направи го ова место безбедно“, како што подробно и опширно го спомнавме таму во сурата Ел-Бекара. Рекол и: „И сочувај ме мене и синовите мои од тоа да обожуваме кипови.“ Секој што упатува молба треба да се моли за себе, за своите родители и за своето потомство.

Потоа спомнал дека многу луѓе биле искушани со киповите и се оградил од оние што ги обожуваат, оставајќи ја нивната состојба на Аллах: ако сака, ќе ги казни, а ако сака, ќе им прости, како што рекол Иса (а.с.): „Ако ги казниш, тие се Твои робови, а ако им простиш, Ти си, навистина, Силниот и Мудриот.“ (Ел-Анкабут, 29:67; Али Имран, 3:96–97; Ибрахим, 14:39; Ел-Бекара, 2:126; Ел-Маида, 5:118). Во ова нема ништо повеќе од препуштање на нивната состојба на волјата на Аллах, а не дозволување дека тоа навистина ќе се случи.

Тефсир на ал-Багави

Зборовите на Возвишениот: „Господару наш, јас населив дел од моето потомство“ — зборот „дел“ е употребен за да укаже на дел од потомството. Смислата на ајетот е: „Населив едно дете од моето потомство.“

„Во котлина во која нема посеви“ — тоа е Мека, бидејќи Мека е котлина меѓу две планини.

„Кај Твојот Свет Дом“ — го нарекол свет, бидејќи кај него се забранети работи што на други места не се забранети. Абдулвахид ибн Ахмад ал-Малихи ни соопшти: Ахмад ибн Абдуллах ан-Ну‘ајми ни соопшти: Мухаммед ибн Јусуф ни пренесе: Мухаммед ибн Исмаил ни соопшти: Абдуллах ибн Мухаммед ни пренесе: Абдурраззак ни соопшти: Ма‘мар ни пренесе од Ајјуб ас-Сахтијани и Касир ибн ал-Муталлиб ибн Аби Вада‘а — едниот од нив додаде нешто повеќе од другиот — од Саид ибн Џубајр, дека Ибн Аббас рекол: „Првпат жените почнале да носат појас поради мајката на Исмаил. Таа си направила појас за да ги прикрие трагите од себе пред Сара.

Потоа Ибрахим (а.с.) ја повел со нејзиниот син Исмаил, кој сè уште бил доенче, додека не ги оставил кај Домот, под едно дрво до Замзам, во горниот дел на џамијата. Во тоа време во Мека немало никого, ниту имало вода. Тој ги оставил таму, а покрај нив оставил торба со урми и мев со вода. Потоа Ибрахим тргнал назад.

Мајката на Исмаил го следела и му рекла: ‘О, Ибрахиме, каде одиш и нè оставаш во оваа котлина во која нема луѓе ниту нешто друго?’ Му го повторила тоа повеќепати, но тој не се свртувал кон неа. Таа му рекла: ‘Дали Аллах ти го наредил ова?’ Тој одговорил: ‘Да.’

Таа рекла: ‘Тогаш Тој нема да нè остави на пропаст.’ Потоа се вратила. Ибрахим продолжил, а кога стигнал до теснината, од каде што тие не можеле да го видат, се свртел кон Домот и Му се помолил со овие молби, кревајќи ги рацете: ‘Господару наш, јас населив дел од моето потомство во котлина во која нема посеви…’, сè до зборовите ‘за да бидат благодарни’. Мајката на Исмаил го доела и пиела од таа вода сè додека водата во мевот не се потрошила.

Таа и нејзиниот син ожеднеле, а таа го гледала како се грчи — или, како што е речено, како се превртува. Не можела да продолжи да го гледа, па тргнала. Сафата била најблиската планина до неа. Се искачила на неа, па погледнала низ котлината за да види дали ќе забележи некого, но не видела никого.

Слегла од Сафата и, кога стигнала до дното на котлината, ги подигнала полите на облеката и трчала со напор на човек исцрпен од трчање, сè додека не ја поминала котлината. Потоа дошла до Марва, се искачила и погледнала дали ќе види некого, но не видела никого. Така направила седумпати. Ибн Аббас рекол дека Пратеникот (с.а.в.с.) рекол: ‘Поради тоа луѓето трчаат меѓу нив.’

Кога се искачила на Марва, слушнала глас и рекла: ‘Тивко!’ — мислејќи на себе. Потоа внимателно го ослушнала гласот и повторно го слушнала, па рекла: ‘Те слушнав! Ако кај тебе има помош, помогни ни!’ И веднаш го видела ангелот кај местото на Замзам.

Ангелот ја копнал земјата со петата — или, како што е речено, со крилото — сè додека не се појавила водата. Таа почнала со рацете да ја заградува водата и да црпи во својот сад, додека водата продолжила да извира и откако ќе ја зафатела. Ибн Аббас рекол дека Пратеникот (с.а.в.с.) рекол: ‘Аллах нека ѝ се смилува на мајката на Исмаил! Да го оставеше Замзам’ — или рекол: ‘Да не црпеше од водата, Замзам ќе беше извор што тече.’

Потоа таа пиела и го доела својот син. Ангелот ѝ рекол: ‘Не плашете се дека ќе пропаднете, зашто тука е Домот на Аллах, кој ова момче и неговиот татко ќе го изградат. Аллах нема да ги остави напуштени оние што Му припаѓаат.’ Местото на Домот било издигнато над земјата како мал рид.

Поројните води минувале од неговата десна и лева страна, и така останало сè додека не наишол караван од Џурхум — или семејство од Џурхум — што доаѓал од правецот на Када. Се спуштиле во долниот дел на Мека и забележале птица како кружи. Рекле: ‘Оваа птица сигурно кружи над вода; а ние добро знаеме дека во оваа котлина нема вода.’ Испратиле еден или двајца извидници, кои ја нашле водата.

Се вратиле и им ја соопштиле веста, па сите дошле. Мајката на Исмаил била покрај водата. Тие рекле: ‘Ќе ни дозволиш ли да се населиме покрај тебе?’ Таа одговорила: ‘Да, но немате право на водата.’ Тие рекле: ‘Се согласуваме.’

Ибн Аббас рекол дека Пратеникот (с.а.в.с.) рекол: ‘Тоа ѝ одговараше на мајката на Исмаил, зашто сакаше да има друштво.’ Тие се населиле таму и испратиле по своите семејства, па и тие дошле и се населиле со нив. Кога таму веќе имало неколку семејства, момчето пораснало и го научило арапскиот јазик од нив. Тие го ценеле и им се допаѓал кога пораснал, па, кога станал полнолетен, го ожениле со една од нивните жени.

Мајката на Исмаил починала. По женидбата на Исмаил, Ибрахим дошол да го посети своето семејство…“ Оваа приказна ја спомнавме во сурата Ел-Бекара.

Зборовите на Возвишениот: „Господару наш, за да го извршуваат намазот. Затоа стори срцата на некои луѓе…“ „Срца“ е множина од зборот „срце“. „Да копнеат по нив“ значи: да копнеат и да чезнеат за нив. Ес-Судди рекол: „Наклони ги нивните срца кон ова место.“

Муџахид рекол: „Да рекол: ‘срцата на луѓето’, Персијците, Римјаните, Турците и Индиските народи ќе се натпреварувале да дојдат кај вас.“ Саид ибн Џубајр рекол: „Евреите, христијаните и зороастријците ќе оделе на хаџ, но тој рекол: ‘срцата на некои луѓе’, мислејќи на муслиманите.“

„И снабди ги со плодови“ — како што ги снабдуваш жителите на населбите што имаат вода. „За да бидат благодарни.“[Во преданието на Аби Касир, текстот тука е прекинат.]

Зборовите: „Господару мој, тие навистина многумина од луѓето ги одведоа во заблуда“ значат дека поради нив многумина скршнале од патот на упатството и почнале да ги обожуваат. Ова е обратен начин на изразување, сличен на зборовите на Возвишениот: „Тоа е само шејтанот што ги плаши своите приврзаници“ (Али Имран, 3:175), односно ги плаши луѓето со своите приврзаници. Исто така е речено дека заблудата им е припишана на киповите бидејќи тие се нејзина причина, исто како што човек вели: „Светот ме заведе“, припишувајќи му го заведувањето на светот затоа што тој е причината за него.

„Оној што ќе ме следи, тој е од мене“ — односно, тој е од луѓето на мојата вера. „А оној што ќе ми биде непослушен, па Ти навистина простуваш и Милостив си.“ Ес-Судди рекол: „Тоа значи: оној што не ме послушал, а потоа се покајал.“ Мукатил ибн Хајјан рекол: „Оној што не ме послушал во нешто помало од ширк.“

А според едно мислење, ова го рекол пред Аллах да го извести дека ширк не се простува.

„Господару наш, Ти знаеш што криеме и што јавно објавуваме“ — од нашите работи. Ибн Аббас и Мукатил рекле: „Тоа се однесува на тагата што ја чувствувал поради Исмаил и неговата мајка, откако ги населил во котлина без посеви.“ „На Аллах ништо не Му е скриено ни на Земјата ни на небото.“ Според едно мислење, овие зборови се продолжение на говорот на Ибрахим.

Според мнозинството, Возвишениот Аллах вели: „На Аллах ништо не Му е скриено ни на Земјата ни на небото.“

Зборовите на Возвишениот: „Кога Ибрахим рече: ‘Господару мој, направи го овој град…’“ се однесуваат на Светото Подрачје. „Безбеден“ — место во кое се живее безбедно. „И сочувај ме“ — оддалечи ме. „И синовите мои од тоа да обожуваме кипови.“

Некои рекле: ‘Го оддалечив од нешто’, ‘го направив да биде оддалечен од него’ и ‘го избегнував’ имаат исто значење. Ако некој праша: „Ибрахим (а.с.) бил заштитен од обожувањето кипови; како тогаш е исправно да се моли за тоа? И каде е услишувањето на неговата молба за потомството, кога мнозина од неговите потомци обожувале кипови?“ — одговорот е дека неговата молба била за дополнителна заштита и постојаност. А во молбата за неговите синови мислел на синовите од сопственото семе, од кои никој не обожувал кипови.

Исто така е речено дека се молел за оние од своите синови што биле верници.

„Господару наш, прости ми мене и на родителите мои.“ Ако се праша: „Како барал прошка за своите родители кога тие не биле верници?“ — одговорено е дека било речено оти неговата мајка примила ислам; или дека мислел: „Ако примат ислам и се покајат“; или дека тоа го рекол пред да му стане јасна состојбата на татко му. Аллах го оправдал Својот ближен за барањето прошка за татко му во сурата Ет-Тевба. „И на верниците“ — односно, прости им на сите верници.

„На Денот кога ќе се полага сметка“ — односно, кога ќе настапи и ќе се покаже. А според едно мислење, мислел на денот кога луѓето ќе станат за полагање сметка, но спомнал само „сметка“, бидејќи значењето е разбирливо.

„Сета благодарност Му припаѓа на Аллах што на стари години ми ги подари Исмаил и Исхак“ — односно, ми ги даде. „Навистина, мојот Господар ги слуша молбите.“ Ибн Аббас рекол: „Исмаил му се родил на Ибрахим кога имал деведесет и девет години, а Исхак кога имал сто и дванаесет години.“ Саид ибн Џубајр рекол: „Ибрахим бил на сто и седумнаесет години кога му била донесена радосната вест за Исхак.“

„Господару мој, направи ме да го извршувам намазот“ — односно, направи ме од оние што го извршуваат намазот со неговите столбови и постојано го чуваат. „И некои од моето потомство“ — односно, направи некои од моето потомство да го извршуваат намазот. „Господару наш, прими ја молбата моја“ — односно, моите дела и моето обожување. Обожувањето е наречено молба.

Во хадисот се вели: „Молбата е сржта на ибадетот.“ Исто така е речено дека значи: „Услиши ја мојата молба.“