Молба за истрајност во исламот

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Откако Аллах на Јусуф му го подари она што му го подари од утврденоста на Земјата и власта, му ги израдува очите со родителите и браќата, а му подари и големо знаење, тој, признавајќи ја Аллаховата благодат и заблагодарувајќи Му за неа, се помоли да остане постојан во исламот: „Господару мој, Ти ми даде дел од власта“ — зашто тој управувал со ризниците на земјата и со нејзините работи, и бил висок владин службеник на владетелот. „И ме научи да толкувам соништа“ — односно, ме научи да ги толкувам раскажувањата од објавените книги, соништата и другите видови знаење.

„О, Создателу на небесата и на Земјата, Ти си мојот Заштитник на овој свет и на оној свет; дај ми да умрам како муслиман“ — односно, одржувај ме во исламот и зацврсти ме во него сѐ додека не ме усмртиш во таа состојба. Ова не била молба да му се забрза смртта. „И придружи ме со праведниците“ — со добрите пратеници и избраните благочестиви луѓе.

Тефсир на имамот Ибн Касир

Ова е молба на Јусуф, искрениот, упатена до неговиот Господар, Возвишениот, откако благодатта врз него се исполнила: повторно се соединил со родителите и браќата, а Аллах му ги подарил и пророштвото и власта. Тој го замолил својот Господар Возвишениот, како што ја довршил Својата благодат врз него на овој свет, да продолжи да му ја подарува и на оној свет и да го усмрти како муслиман кога ќе му настапи смртта. Така рекол Даххак. И го замолил да го придружи со праведниците — со своите браќа меѓу пратениците и испратениците, мирот и благословот на Аллах нека се врз сите нив.

Можно е Јусуф, алејхи-с-селам, да ја изговорил оваа молба кога бил на умирање, како што е потврдено во двата Сахиха од Аиша, радијаллаху анха, дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, пред смртта почнал да го крева прстот и да вели: „О Аллах, во Највисокото Друштво! О Аллах, во Највисокото Друштво! О Аллах, во Највисокото Друштво!“

Можно е и да барал да умре во исламот и да биде придружен со праведниците кога ќе дојде неговиот рок и ќе му заврши животот, а не веднаш — како кога човек за друг вели: „Аллах да ти даде да умреш како муслиман“, или се моли: „О Аллах, дај ни да живееме како муслимани, да умреме како муслимани и придружи нѐ со праведниците.“ Можно е и да го барал тоа веднаш; во нивниот верозакон тоа било дозволено.

Катада рекол за зборовите: „Дај ми да умрам како муслиман и придружи ме со праведниците“: „Кога Аллах го соединил неговото семејство и му ги израдувал очите, а тој тогаш бил опкружен со овоземните добра и власта, копнеел по праведниците што заминале пред него.“ Ибн Аббас велел: „Ниту еден пророк пред Јусуф, алејхи-с-селам, не посакал смрт.“ Истото го пренеле Ибн Џерир и Суди од Ибн Аббас: дека тој бил првиот пророк што се помолил со тоа.

Можно е да бил првиот што побарал да умре во исламот, како што Нух бил првиот што рекол: „Господару мој, прости ми мене, на моите родители и на оној што ќе влезе во мојот дом како верник“ (Нух, 28). Можно е и да бил првиот што побарал тоа да му биде исполнето веднаш; тоа е очигледното значење на исказот на Катада. Но, ова во нашиот верозакон не е дозволено.

Имам Ахмед ибн Ханбал, Аллах да му се смилува, рекол: „Ни раскажа Исмаил ибн Ибрахим, нему Абдулазиз ибн Сухајб, од Енес ибн Малик, дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Никој од вас нека не посакува смрт поради несреќа што го снашла. Ако навистина мора да ја посакува, нека рече: „О Аллах, дај ми да живеам сѐ додека животот е подобар за мене, а усмрти ме кога смртта ќе биде подобра за мене.“’“

Имам Ахмед рекол: „Ни раскажа Абу ал-Мугира, нему Маан ибн Рафаа, мене ми раскажа Али ибн Јазид, од ал-Касим, од Абу Умама: ‘Седевме кај Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, и зборувавме за нешто што нѐ разнежни, па Саад ибн Аби Ваккас многу заплака и рече: „Ах, да умрев!“ Пророкот, саллаллаху алејхи ве селлем, му рече: „О Саад, зарем покрај мене посакуваш смрт?“ Тоа го повтори неколкупати, а потоа рече: „О Саад, ако си создаден за Џеннетот, тогаш подолгиот живот или добрите дела ти се подобри.“’“

Имам Ахмед рекол: „Ни раскажа Хасан, нему Ибн Лахија, нему Абу Јунус — Сулејм ибн Џубајр — од Абу Хурејра, од Пророкот, саллаллаху алејхи ве селлем, дека рекол: ‘Никој од вас нека не посакува смрт и нека не се моли за неа пред да му дојде. Кога некој од вас ќе умре, неговите дела ќе престанат, а на верникот животот не му додава ништо освен добро.’“ Овој хадис го пренесува само Ахмед.

Ова важи кога несреќата се однесува лично на човекот. Ако станува збор за искушение во верата, дозволено е да се бара смртта, како што Аллах раскажува за волшебниците кога Фараонот сакал да ги одврати од нивната вера и им се заканувал со смрт. Тие рекле: „Господару наш, излеј врз нас трпение и усмрти нѐ како муслимани“ (ал-Араф, 126). И Мерјем, кога ја снаштиле породилните болки кај стеблото на палмата, рекла: „Камо среќа да умрев пред ова и да бев наполно заборавена!“

(Мерјем, 23), зашто знаела дека луѓето ќе ја обвинат за неморал: немала сопруг, а била бремена и родила дете. Затоа најнапред ѝ рекле: „О Мерјем, навистина направи нешто невидено! О сестро на Харун, татко ти не бил лош човек, а мајка ти не била неморална“ (Мерјем, 27–28). Аллах ѝ даде излез од таа состојба и направи детето во лулката да проговори: дека е Аллахов роб и пратеник.

Тоа било величествен знак и очигледно чудо. Мирот и благословот нека бидат врз него.

Во хадисот на Муад, што го пренесуваат имам Ахмед и ат-Тирмизи, во раскажувањето за сонот и молитвата што ја содржи, се вели: „Ако посакаш некој народ да го снајде искушение, усмрти ме кај Тебе, а не искушан.“ Имам Ахмед рекол: „Ни раскажа Абу Салама, нему Абдулазиз ибн Мухаммад, од Амр, од Асим, од Умар ибн Катада, од Махмуд ибн Лабајд, дека Пророкот, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Има две работи што ги мрази синот на Адем: смртта, иако смртта е подобра за верникот; и малкуте имоти, иако малкуте имоти значат полесна пресметка.’“ Кога ќе настапат искушенија во верата, дозволено е да се бара смртта.

Затоа Али ибн Аби Талиб, радијаллаху анху, на крајот од своето владеење, кога видел дека работите не се средуваат и дека состојбата станува сѐ потешка, рекол: „О Аллах, земи ме кај Тебе; се изморив од нив, а и тие се изморија од мене.“ А Бухари, Аллах да му се смилува, кога го снашле тие неволји и она што му се случило со владетелот на Хорасан, рекол: „О Аллах, усмрти ме кај Тебе.“ Во хадисот се вели: „Човекот ќе помине покрај гроб“ — односно, во времето на Деџалот — „и ќе рече: ‘Камо среќа да сум на твое место!’“, поради искушенијата, потресите, метежот и страшните настани што ќе ги снајдат оние што се искушани.

Абу Џафар ибн Џерир рекол дека синовите на Јакуб, кои му го направиле она што му го направиле на Јусуф, побарале прошка, па Аллах им го примил покајанието, им простил и им ги избришал гревовите. Ал-Касим ни раскажа, нему ал-Хасан, нему Хаџаџ, од Салих ал-Мурри, од Јазид ар-Ракаши, од Енес ибн Малик, кој рекол: „Кога Возвишениот Аллах го соединил семејството на Јакуб и му ги израдувал очите, неговите синови се повлекле да се советуваат насамо. Некои од нив рекле: ‘Зарем не знаете што сте направиле и што претрпе старецот поради вас, и што претрпе Јусуф?’ Тие рекле: ‘Да.’

Тој рекол: ‘Зарем не ве залажува тоа што тие ви простиле? Што ќе правите со вашиот Господар?’ Се договориле да отидат кај старецот и седнале пред него, а Јусуф седел покрај татко му. Рекле: ‘Татко наш, дојдовме кај тебе со нешто со кое никогаш досега не сме дошле.

Нѐ снајде нешто што никогаш досега не нѐ снашло.’ Го вознемириле со зборовите, иако пратениците се најмилосрдни меѓу луѓето, па тој рекол: ‘Што ви е, синови мои?’ Рекле: ‘Зарем не знаеш што ти направивме тебе и што му направивме на нашиот брат Јусуф?’ Тој рекол: ‘Знам.’

Тие рекле: ‘Зарем вие двајцата не ни простивте?’ Тие одговориле: ‘Да.’ Рекле: ‘Вашата прошка нема да ни помогне ако Аллах не ни прости.’ Тој рекол: ‘Што сакате, синови мои?’ Тие рекле: ‘Сакаме да се помолиш на Аллах за нас.

Ако ти дојде објава од Аллах дека ни простил за она што го направивме, ќе ни се израдуваат очите и ќе ни се смират срцата. А ако не, никогаш повеќе нема да имаме радост на овој свет.’ Старецот станал и се свртел кон киблата. Јусуф застанал зад татка си, а тие двајцата зад нив, понижени и скрушени.

Јакуб се помолил, а Јусуф изговарал ‘амин’, но дваесет години не добиле одговор за нив.“ Салих ал-Мурри ги заплашувал со ова, а потоа рекол: „Кога изминале дваесет години, Џибрил, алејхи-с-селам, слегол кај Јакуб и му рекол: ‘Аллах ме испрати кај тебе да те зарадувам: ја услиша твојата молба за твоите синови, им прости за она што го направиле и по тебе склучи со нив завет за пророштво.’“ Ова предание е збор на Енес, а Јазид ар-Ракаши и Салих ал-Мурри се многу слаби пренесувачи.

Суди спомнал дека кога на Јакуб, алејхи-с-селам, му се приближила смртта, му оставил аманет на Јусуф да го погребе покрај Ибрахим и Исхак. Кога умрел, Јусуф го балсамирал и го однел во Шам, каде што го погребал покрај нив, алејхиму-с-селам. Ова го пренесуваат Бухари и Муслим, а во нивните верзии стои: „Никој од вас нека не посакува смрт поради несреќа што го снашла. Ако прави добро, можеби ќе додаде уште добро, а ако прави лошо, можеби ќе добие можност да се поправи.

Наместо тоа, нека рече: ‘О Аллах, дај ми да живеам сѐ додека животот е подобар за мене, а усмрти ме кога смртта ќе биде подобра за мене.’“

Тефсир на ал-Багави

„Господару мој, Ти ми даде дел од власта“ — значи власта над Египет. „Власт“ означува широка можност за дејствување кај оној што има способност да управува и да ги уредува работите.

„И ме научи да толкувам соништа“ — односно, ме научи да ги толкувам соништата.

„Фатир“ значи: „О, Создателу!“ „Создателу на небесата и на Земјата“ — односно, Оној што ги создал нив. „Ти си мојот Заштитник“ — односно, мојот Помагач и Оној што управува со моите работи. „На овој свет и на оној свет. Дај ми да умрам како муслиман“ — значи: земи ме кај Себе како муслиман.

„И придружи ме со праведниците“ — мисли на своите татковци, пратениците.

Катада рекол: „Ниту еден пророк пред Јусуф не побарал смрт.“ Во преданието се вели дека кога Аллах го соединил неговото семејство и му ги довел родителите и блиските, тој копнеел по својот Господар, Возвишениот, и ги изговорил овие зборови. Ал-Хасан рекол дека по ова живеел уште многу години. Други рекле дека не поминала ни една седмица од тие зборови, а тој починал.

Различни се мислењата за тоа колку долго Јусуф бил одделен од татка си. Ал-Калби рекол: дваесет и две години. Според едно мислење, четириесет години. Ал-Хасан рекол: Јусуф бил фрлен во бунарот кога имал седумнаесет години, бил одделен од татка си осумдесет години, а по повторната средба со Јакуб живеел уште дваесет и три години; умрел на возраст од сто и дваесет години.

Во Тевратот стои дека умрел на возраст од сто и десет години. На Јусуф од жената на ал-Азиз му се родиле три деца: Ефраим, Миша и Рахма, сопругата на тешко искушаниот Ејуб. Според едно мислење, Јусуф живеел шеесет години по татко му, а според друго и повеќе. Мислењата за тоа се различни.

Умрел на возраст од сто и дваесет години. Го погребале во Нил во ковчег од мермер, бидејќи луѓето се препирале за него по неговата смрт. Жителите на секоја населба сакале да биде погребан кај нив, надевајќи се на неговиот благослов, и речиси дошло до борба. Тогаш решиле да го погребаат во Нил, каде што водата се разделува во Египет, за да тече покрај него и неговиот благослов да стигне до сите.

Икрима рекол дека бил погребан на десниот брег на Нил; тој брег станал плоден, а другиот осиромашил. Потоа го погребале среде реката, измерувајќи го местото со синџир, и двата брега станале плодни. Така било сѐ додека Муса не го извадил ковчегот и не го погребал во Шам, близу до неговите татковци, алејхиму-с-селам. Потоа го преместиле на левиот брег, па тој станал плоден, а другиот осиромашил.