Xin được chết trong Islam

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

Sau khi Allah ban cho Yusuf quyền lực và địa vị trên trái đất, làm cho ông được đoàn tụ với cha mẹ và các anh em, đồng thời ban cho ông kiến thức lớn lao, ông đã nói lời thừa nhận và cảm tạ ân huệ của Allah, rồi cầu xin được kiên định trong Islam: “Lạy Thượng Đế của bề tôi, Ngài đã ban cho bề tôi một phần quyền lực” — bởi ông nắm giữ các kho lương thực của xứ sở, cai quản chúng và là một vị đại thần của nhà vua — “và đã dạy cho bề tôi cách giải nghĩa các sự việc”. Nghĩa là: Ngài đã dạy ông giải nghĩa những lời thuật trong các Kinh Sách được ban xuống, giải mộng và những kiến thức khác.

“Đấng Tạo Hóa các tầng trời và trái đất, Ngài là Đấng Bảo Hộ của bề tôi nơi trần gian này và ở Đời Sau, xin Ngài ban cho bề tôi được chết trong Islam” — nghĩa là: xin Ngài gìn giữ Islam cho bề tôi và làm cho bề tôi kiên định trên Islam cho đến khi Ngài gọi bề tôi về với Ngài trong tình trạng ấy. Đây không phải là lời cầu xin được chết sớm. “Và xin Ngài thu nhận bề tôi vào cùng với những người đức hạnh” — tức là các vị tiên tri cao quý và những người được tuyển chọn tốt lành.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

Đây là lời cầu nguyện của Yusuf, người chân thật, dâng lên Thượng Đế Toàn Năng khi ân huệ đã được hoàn tất cho ông: ông đoàn tụ với cha mẹ và các anh em, và Allah ban cho ông chức vị tiên tri cùng quyền lực. Ông cầu xin Thượng Đế Toàn Năng rằng, cũng như Ngài đã hoàn tất ân huệ cho ông ở đời này, xin Ngài tiếp tục ban ân huệ ấy cho ông ở Đời Sau, và khi đến lúc Ngài gọi ông về, xin Ngài cho ông qua đời trong Islam. Al-Dahhak nói như vậy.

Ông cũng cầu xin được thu nhận vào cùng với những người đức hạnh, tức các anh em của ông trong hàng ngũ các vị tiên tri và sứ giả — cầu xin Allah ban bình an và phúc lành cho tất cả họ.

Có thể Yusuf, cầu xin Allah ban bình an cho ông, đã nói lời cầu nguyện này khi đang hấp hối, như điều được xác thực trong hai bộ Sahih, từ Aisha, cầu xin Allah hài lòng về bà: vào lúc lâm chung, Thiên Sứ của Allah ﷺ giơ ngón tay lên và nói: “Lạy Allah, xin cho con được ở trong Đoàn Thể Cao Quý Nhất! Lạy Allah, xin cho con được ở trong Đoàn Thể Cao Quý Nhất! Lạy Allah, xin cho con được ở trong Đoàn Thể Cao Quý Nhất!” Cũng có thể ông cầu xin được qua đời trong Islam và được nhập vào hàng ngũ những người đức hạnh khi kỳ hạn của ông đến và cuộc đời ông kết thúc, chứ không phải xin điều đó xảy ra ngay lập tức.

Cũng như người ta cầu nguyện cho người khác: “Cầu xin Allah cho anh qua đời trong Islam”; hoặc cầu nguyện: “Lạy Allah, xin cho chúng con sống trong Islam, qua đời trong Islam và được thu nhận vào cùng với những người đức hạnh.”

Cũng có thể ông cầu xin điều ấy xảy ra ngay lúc đó, và việc ấy được phép trong giáo luật của họ. Qatadah nói về lời Ngài: “Xin Ngài ban cho bề tôi được chết trong Islam và thu nhận bề tôi vào cùng với những người đức hạnh”: sau khi Allah đoàn tụ gia đình ông và làm ông vui lòng, trong khi lúc ấy ông đang đắm mình giữa thế gian, quyền lực và sự sung túc của nó, ông nhớ nhung những người đức hạnh đã đi trước mình. Ibn Abbas thường nói: “Chưa từng có vị tiên tri nào mong muốn cái chết trước Yusuf, cầu xin Allah ban bình an cho ông.”

Ibn Jarir và al-Suddi cũng thuật lại từ Ibn Abbas rằng ông là vị tiên tri đầu tiên cầu xin điều đó. Có thể ý nói ông là người đầu tiên cầu xin được qua đời trong Islam, cũng như Nuh là người đầu tiên nói: “Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin Ngài tha thứ cho bề tôi, cho cha mẹ bề tôi và cho những ai bước vào nhà bề tôi với tư cách là người có đức tin.” Cũng có thể ông là người đầu tiên xin điều ấy xảy ra ngay lập tức, theo nghĩa bề ngoài trong lời thuật của Qatadah. Tuy nhiên, điều đó không được phép trong giáo luật của chúng ta.

Imam Ahmad ibn Hanbal, cầu xin Allah thương xót ông, nói: Isma‘il ibn Ibrahim thuật lại với chúng tôi, ‘Abd al-‘Aziz ibn Suhayb thuật lại với chúng tôi, từ Anas ibn Malik, ông nói: Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Chớ ai trong các ngươi mong muốn cái chết vì một tai họa xảy đến với mình. Nếu nhất định phải mong muốn cái chết, thì hãy nói: ‘Lạy Allah, xin cho con sống chừng nào sự sống còn tốt cho con, và xin Ngài gọi con về khi cái chết là tốt cho con.’”

Imam Ahmad nói: Abu al-Mughirah thuật lại với chúng tôi, Ma‘an ibn Rifa‘ah thuật lại với chúng tôi, ‘Ali ibn Yazid thuật lại với tôi, từ al-Qasim, từ Abu Umamah, ông nói: Chúng tôi ngồi với Thiên Sứ của Allah ﷺ, nhắc nhở nhau và làm lòng mình mềm lại. Sa‘d ibn Abi Waqqas khóc rất nhiều rồi nói: “Ước gì tôi đã chết!” Nhà Tiên tri ﷺ nói: “Hỡi Sa‘d, ngươi mong muốn cái chết khi đang ở bên ta sao?” Ông lặp lại câu ấy nhiều lần rồi nói: “Hỡi Sa‘d, nếu ngươi được tạo ra để vào Thiên Đàng, thì cuộc đời ngươi càng dài hoặc việc làm của ngươi càng tốt đẹp, điều đó càng có lợi cho ngươi.”

Imam Ahmad nói: Hasan thuật lại với chúng tôi, Ibn Lahi‘ah thuật lại với chúng tôi, Abu Yunus — tức Sulaym ibn Jubayr — thuật lại với chúng tôi, từ Abu Hurayrah, từ Nhà Tiên tri ﷺ, Người nói: “Chớ ai trong các ngươi mong muốn cái chết, cũng đừng cầu xin cái chết trước khi nó đến với mình, trừ phi người ấy tin chắc vào việc làm của mình. Khi một người trong các ngươi chết, việc làm của người ấy sẽ chấm dứt; và tuổi thọ của người có đức tin chỉ làm tăng thêm điều tốt cho người ấy.” Chỉ có Ahmad thuật lại riêng bản này.

Điều trên áp dụng khi tai họa chỉ riêng người ấy phải chịu. Còn nếu đó là thử thách trong tôn giáo thì được phép cầu xin cái chết, như Allah đã thuật lại lời các pháp sư khi Fir‘awn muốn họ từ bỏ tôn giáo và đe dọa giết họ: “Lạy Thượng Đế của chúng con, xin tuôn đổ sự kiên nhẫn xuống cho chúng con và xin cho chúng con qua đời trong tình trạng Muslim.” Maryam cũng nói khi cơn chuyển dạ đưa bà đến thân cây chà là: “Ước gì tôi đã chết trước điều này và trở thành một thứ bị lãng quên.”

Bà biết rằng người ta sẽ vu cho bà tội gian dâm, vì bà không có chồng mà lại mang thai và sinh con; người ta sẽ hỏi: “Làm sao bà có được đứa trẻ này?” Vì vậy, trước đó họ đã đối chất với bà: “Hỡi Maryam, quả thật bà đã làm một việc khủng khiếp! Hỡi em gái của Harun, cha em không phải là người xấu, mẹ em cũng chẳng phải là người đàn bà hư hỏng.” Thế rồi Allah mở lối thoát cho bà trong hoàn cảnh ấy và khiến đứa trẻ trong nôi lên tiếng rằng mình là bề tôi của Allah và là sứ giả của Ngài.

Đó là một dấu hiệu vĩ đại và một phép lạ hiển nhiên — cầu xin Allah ban bình an và phúc lành cho Người.

Trong hadith của Mu‘adh do Imam Ahmad và al-Tirmidhi thuật lại, kể về giấc mơ và lời cầu nguyện trong đó có câu: “Nếu Ngài muốn thử thách một dân tộc, thì xin hãy gọi con về với Ngài mà không để con bị thử thách.” Imam Ahmad nói: Abu Salamah thuật lại với chúng tôi — ông nói: ‘Abd al-‘Aziz ibn Muhammad thuật lại với tôi, từ ‘Amr, từ ‘Asim, từ ‘Umar ibn Qatadah, từ Mahmud ibn Labid, rằng Nhà Tiên tri ﷺ nói: “Có hai điều mà con cháu Adam không ưa: cái chết, trong khi cái chết lại tốt hơn cho người có đức tin; và sự thiếu thốn tiền của, trong khi ít tiền của sẽ làm giảm nhẹ việc tính toán.”

Khi những thử thách trong tôn giáo xảy đến, người ta được phép cầu xin cái chết. Vì lẽ đó, vào cuối thời kỳ cai trị của mình, khi thấy sự việc không thể quy tụ về một mối và tình hình ngày càng trở nên khó khăn, ‘Ali ibn Abi Talib, cầu xin Allah hài lòng về ông, đã nói: “Lạy Allah, xin hãy đưa con về với Ngài, vì con đã chán họ và họ cũng đã chán con.” Khi những thử thách xảy đến với Imam al-Bukhari, cầu xin Allah thương xót ông, và những chuyện xảy ra giữa ông với vị thống đốc Khurasan, ông đã nói: “Lạy Allah, xin hãy gọi con về với Ngài.”

Trong hadith có lời: “Một người sẽ đi ngang qua một ngôi mộ” — tức là vào thời Dajjal — “rồi nói: ‘Ước gì mình ở chỗ của người trong mộ!’”, bởi người ấy nhìn thấy những thử thách, biến động, tai ương và sự việc khủng khiếp khiến bất cứ ai gặp phải cũng bị thử thách.

Abu Ja‘far ibn Jarir nói: Có lời kể rằng những người con của Ya‘qub, những người đã làm điều họ làm với Yusuf, được cha họ cầu xin tha thứ; Allah đã chấp nhận sự ăn năn của họ, tha thứ và xóa bỏ tội lỗi cho họ. Al-Qasim thuật lại với chúng tôi, al-Hasan thuật lại với chúng tôi, Hajjaj thuật lại với tôi, từ Salih al-Marri, từ Yazid al-Raqqashi, từ Anas ibn Malik, ông nói: Khi Allah đoàn tụ gia đình Ya‘qub và làm ông vui lòng, các con ông tụ lại bàn riêng với nhau.

Một người nói với những người còn lại: “Các anh chẳng phải đã biết mình đã làm gì, ông lão đã phải chịu đựng những gì vì các anh, và Yusuf đã phải chịu đựng những gì vì các anh sao?” Họ đáp: “Đúng vậy.” Người ấy nói: “Vậy chớ để việc hai người tha thứ cho các anh làm các anh lầm tưởng; các anh sẽ ăn nói thế nào trước Thượng Đế của mình?” Họ nhất trí đến gặp cha.

Họ ngồi trước mặt ông, còn Yusuf ngồi bên cạnh cha. Họ nói: “Thưa cha, chúng con đến gặp cha vì một việc chưa bao giờ chúng con đến nói với cha như thế này; một chuyện xảy đến với chúng con chưa bao giờ xảy đến như vậy.” Họ lay động ông, bởi các vị tiên tri là những người nhân hậu nhất trong nhân loại. Ông hỏi: “Các con có chuyện gì, hỡi các con?”

Họ nói: “Cha chẳng phải đã biết những gì chúng con đã làm với cha và với người em Yusuf sao?” Ông đáp: “Có.” Họ hỏi: “Chẳng phải cha và em ấy đã tha thứ cho chúng con rồi sao?” Hai người đáp: “Đúng vậy.” Họ nói: “Việc hai người tha thứ chẳng giúp gì được cho chúng con nếu Allah không tha thứ cho chúng con.”

Ông hỏi: “Các con muốn gì, hỡi các con?” Họ đáp: “Chúng con muốn cha cầu xin Allah cho chúng con. Khi mặc khải từ Allah đến với cha rằng Ngài đã tha thứ cho điều chúng con làm, mắt chúng con sẽ vui mừng và lòng chúng con sẽ an ổn; nếu không, chúng con sẽ chẳng bao giờ tìm được niềm vui nơi trần gian.” Ông lão đứng dậy, quay mặt về phía Qiblah; Yusuf đứng sau cha, còn họ đứng sau hai người, với vẻ khiêm nhường và thành khẩn.

Ông cầu xin, Yusuf nói “Amin”, nhưng lời cầu xin cho họ không được đáp lại trong hai mươi năm — Salih al-Marri nói rằng điều này nhằm khiến họ lo sợ. Khi vừa tròn hai mươi năm, Jibril, cầu xin Allah ban bình an cho ông, giáng xuống gặp Ya‘qub và nói: “Allah sai ta đến báo tin vui cho ông: Ngài đã đáp lời cầu xin của ông cho các con, đã tha thứ cho những gì họ làm, và đã lập giao ước với họ rằng sau ông, họ sẽ là các vị tiên tri.” Lời thuật này dừng ở Anas; Yazid al-Raqqashi và Salih al-Marri đều rất yếu trong việc thuật hadith.

Al-Suddi kể rằng khi Ya‘qub, cầu xin Allah ban bình an cho ông, sắp qua đời, ông dặn Yusuf chôn mình bên cạnh Ibrahim và Ishaq. Khi ông qua đời, Yusuf ướp thi thể ông rồi đưa đến vùng Sham và chôn bên cạnh hai vị ấy. Câu chuyện về Nuh được nhắc tại Surah Nuh, câu 28. Hadith này do al-Bukhari và Muslim thuật lại; trong bản của hai vị có câu: “Chớ ai trong các ngươi mong muốn cái chết vì một tai họa xảy đến với mình.

Nếu là người làm điều tốt, có thể người ấy sẽ làm tăng thêm điều tốt; còn nếu là người làm điều xấu, có thể người ấy sẽ có cơ hội sửa đổi. Thay vào đó, hãy nói: ‘Lạy Allah, xin cho con sống chừng nào sự sống còn tốt cho con, và xin Ngài gọi con về khi cái chết là tốt cho con.’” [Ba lần]. Các đoạn Kinh Qur’an được dẫn trong phần này gồm: al-A‘raf, câu 126; Maryam, câu 23; Maryam, câu 27–28. [Phần cuối nguyên bản có các ghi chú và trích dẫn rời về những người thuật lại lời này.]

Tafsir của al-Baghawi

“Lạy Thượng Đế của bề tôi, Ngài đã ban cho bề tôi một phần quyền lực” — ý nói quyền cai trị Ai Cập. Quyền lực là khả năng rộng lớn trong việc điều hành và quản trị dành cho người có năng lực chính trị và quản lý.

“Và đã dạy cho bề tôi cách giải nghĩa các sự việc” — ý nói giải mộng.

“Đấng Tạo Hóa” nghĩa là: “Hỡi Đấng Tạo Hóa các tầng trời và trái đất”, tức Đấng đã tạo ra hai tạo vật ấy.

“Ngài là Đấng Bảo Hộ của bề tôi” nghĩa là Đấng trợ giúp và đảm đương mọi việc của bề tôi.

“Nơi trần gian này và ở Đời Sau, xin Ngài ban cho bề tôi được chết trong Islam” — ông nói: xin Ngài đưa bề tôi về với Ngài trong tình trạng Muslim.

“Và xin Ngài thu nhận bề tôi vào cùng với những người đức hạnh” — ông muốn nói đến những người cha của mình, các vị tiên tri.

Qatadah nói: “Chưa có vị tiên tri nào cầu xin cái chết ngoại trừ Yusuf.” Trong câu chuyện kể rằng sau khi Allah đoàn tụ gia đình ông, đưa cha mẹ và người nhà đến với ông, ông nhớ mong Thượng Đế Toàn Năng nên đã nói lời này. Al-Hasan nói: “Sau đó ông còn sống nhiều năm.” Người khác nói: “Sau khi nói lời ấy, chưa hết một tuần thì ông qua đời.”

Các học giả bất đồng về khoảng thời gian Yusuf xa cha. Al-Kalbi nói: hai mươi hai năm. Có lời nói rằng: bốn mươi năm. Al-Hasan nói: Yusuf bị ném xuống giếng khi mười bảy tuổi, xa cha tám mươi năm, sống thêm hai mươi ba năm sau khi gặp lại Ya‘qub và qua đời ở tuổi một trăm hai mươi.

Trong Torah ghi rằng ông mất ở tuổi một trăm mười. Yusuf có ba người con với vợ của al-‘Aziz: Ephraim, Misha và Rahmah, vợ của Ayyub đang chịu thử thách, cầu xin Allah ban bình an cho ông. Có lời nói rằng Yusuf sống thêm sáu mươi năm sau khi cha qua đời; cũng có lời nói rằng lâu hơn. Các lời kể về điều này khác nhau.

Ông qua đời ở tuổi một trăm hai mươi. Người ta chôn ông trong một chiếc quan tài bằng đá cẩm thạch dưới sông Nile. Khi ông mất, dân chúng tranh giành nhau, mỗi khu phố đều muốn ông được chôn ở khu vực của mình để mong nhận được phúc lành của ông, đến nỗi họ suýt đánh nhau. Cuối cùng, họ quyết định chôn ông dưới sông Nile, nơi dòng nước tỏa ra khắp Ai Cập, để nước chảy qua ông và phúc lành của ông đến với tất cả mọi người.

‘Ikrimah nói: Ông được chôn ở bờ phía đông của sông Nile; bờ ấy trở nên phì nhiêu còn bờ kia cằn cỗi. Sau đó, họ chôn ông giữa dòng sông và định vị chỗ ấy bằng một sợi xích; cả hai bờ đều trở nên phì nhiêu cho đến khi Musa đưa ông ra và chôn ông gần những người cha của mình ở vùng Sham. Khi thi thể được chuyển sang bờ phía tây, bờ ấy trở nên phì nhiêu còn bờ kia cằn cỗi.