Lutja e Jusufit për përfundim të mirë

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Allahu i Madhëruar e plotësoi bamirësinë e Tij ndaj Jusufit duke i bërë vend në tokë dhe duke i dhuruar pushtet e sundim të gjerë. Pas gjithë atyre sprovave, Allahu ia qetësoi shpirtin dhe sytë e tij, duke ia sjellë pranë prindërit dhe vëllezërit e vet, që aq shumë i donte. Ai i dhuroi Jusufit dituri të madhe, duke e dalluar mbi shumë të tjerë. Për këtë arsye, duke shprehur mirënjohjen e thellë, duke lavdëruar Dhuruesin e tyre dhe duke u lutur që Ai t’ia ruante dhe shtonte këto të mira, Jusufi tha: O Zoti im!

Ti më dhurove mua pushtet të madh... - Jusufi ishte bërë përgjegjësi i depove të mbretërisë, një pozitë shumë e rëndësishme për kohën. ...dhe më mësove shpjegimin e ëndrrave. - Allahu i Madhëruar i mësoi atij shpjegimin e ëndrrave, njohuritë e librave të shpallur dhe shumë gjëra të tjera të dobishme. O Krijues i qiejve dhe i tokës! Ti je Mbrojtësi im në dynja e në ahiret. Më bëj të vdes si musliman dhe më bashko me të mirët! - Përjetësoje islamin, që është dorëzim i plotë ndaj Teje, dhe ma përqendro zemrën në këtë besim të mrekullueshëm!

Më bëj që kurrë të mos largohem nga adhurimi Yt si Një i vetëm, përmes ligjeve të shpallura nga Ti, derisa vdekja të më gjejë si një musliman i bindur tërësisht ndaj Teje! Më bashko me të mirët, me etërit e mi profetë, me besimtarët e sinqertë e punëmirë, me të zgjedhurit e sinqertë dhe të kulluar!

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Kjo është një lutje e Jusufit, të sinqertit, drejtuar Zotit të tij, të Madhërishmit e të Lartësuarit. Ai e bëri këtë lutje pasi mirësia ndaj tij u plotësua: u ribashkua me prindërit dhe vëllezërit e tij dhe Allahu i dhuroi profetësinë dhe pushtetin. Ai iu lut Zotit të tij, të Madhërishmit e të Lartësuarit, që, ashtu siç ia kishte plotësuar mirësitë në këtë botë, t’ia vazhdonte ato edhe në botën tjetër dhe, kur t’i vinte vdekja, ta merrte si mysliman. Këtë e ka thënë ed-Dahhaku.

Gjithashtu, iu lut që ta bashkonte me të drejtët, domethënë me vëllezërit e tij, profetët dhe të dërguarit. Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të gjithë ata.

Ka mundësi që Jusufi (alejhi selam) ta ketë thënë këtë lutje në çastet e fundit të jetës, ashtu siç vërtetohet në dy Sahihët nga Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të), se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), në çastet para vdekjes, ngrinte gishtin dhe thoshte: «O Allah, në Shoqërinë më të Lartë! O Allah, në Shoqërinë më të Lartë! O Allah, në Shoqërinë më të Lartë!»

Ka mundësi gjithashtu që ai të ketë kërkuar ta merrte vdekja si mysliman dhe ta bashkonte me të drejtët kur t’i vinte exheli e t’i mbaronte jeta, jo që kjo të ndodhte menjëherë. Kështu i lutet njeriu për dikë tjetër: «Allahu të bëftë të vdesësh në Islam!» Po ashtu, lutësi thotë: «O Allah, na mbaj gjallë si myslimanë, na merr si myslimanë dhe na bashko me të drejtët.»

Ka gjithashtu mundësi që ai ta ketë kërkuar këtë menjëherë, dhe kjo të ketë qenë e lejuar në ligjin e tyre. Katadeja ka thënë për fjalët: «Më bëj të vdes si mysliman dhe më bashko me të drejtët»: «Kur Allahu ia ribashkoi familjen dhe ia qetësoi sytë, ndërsa ai atëherë ishte i zhytur në këtë botë, në pushtetin dhe begatinë e saj, ai u përmallua për të drejtët që kishin shkuar para tij.» Ibn Abasi thoshte: «Asnjë profet nuk e dëshiroi vdekjen para Jusufit (alejhi selam).» Këtë e kanë përmendur po ashtu Ibn Xheriri dhe es-Suddij, duke e përcjellë nga Ibn Abasi: ai ishte profeti i parë që bëri një lutje të tillë.

Kjo mund të nënkuptojë se ai ishte i pari që kërkoi të vdiste në Islam, ashtu siç Nuhu ishte i pari që tha: «Zoti im, më fal mua, prindërit e mi dhe këdo që hyn në shtëpinë time si besimtar» (Nuh, 28). Mund të nënkuptojë edhe se ai ishte i pari që kërkoi që kjo t’i ndodhte menjëherë, gjë që duket nga konteksti i fjalëve të Katades. Mirëpo, kjo nuk lejohet në ligjin tonë.

Imam Ahmedi, Allahu e mëshiroftë, ka thënë: Na ka rrëfyer Ismail ibn Ibrahim; na ka rrëfyer Abdulaziz ibn Suhejb, nga Enes ibn Maliku, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: «Askush prej jush të mos e dëshirojë vdekjen për shkak të një fatkeqësie që e ka goditur. Nëse është e domosdoshme që ta dëshirojë vdekjen, le të thotë: “O Allah, më mbaj gjallë për aq kohë sa jeta është më e mirë për mua dhe më merr kur vdekja të jetë më e mirë për mua.”»

Imam Ahmedi ka thënë gjithashtu: Na ka rrëfyer Ebu el-Mugire; na ka rrëfyer Meani ibn Rifaah; më ka rrëfyer Ali ibn Jezid, nga el-Kasim, nga Ebu Umameja, i cili ka thënë: «U ulëm pranë të Dërguarit të Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), dhe ai na këshilloi, duke na zbutur zemrat. Sa‘d ibn Ebi Vekkasi qau shumë dhe tha: “Ah, sikur të kisha vdekur!” Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) i tha: “O Sa‘d, në praninë time dëshiron vdekjen?”

Ia përsëriti këtë disa herë, pastaj i tha: “O Sa‘d, nëse je krijuar për Xhenet, atëherë sa më gjatë të jetosh ose sa më mirë të jenë veprat e tua, aq më mirë është për ty.”»

Imam Ahmedi ka thënë gjithashtu: Na ka rrëfyer Hasan; na ka rrëfyer Ibn Lehia; na ka rrëfyer Ebu Junusi — që është Sulejm ibn Xhubejri — nga Ebu Hurejra, se Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: «Askush prej jush të mos e dëshirojë vdekjen dhe të mos lutet për të para se t’i vijë. Përveç rastit kur është i sigurt për veprat e tij. Kur njëri prej jush vdes, veprat i ndërpriten; ndërsa jeta e gjatë nuk ia shton besimtarit veçse të mirën.» Këtë hadith e ka përcjellë vetëm Ahmedi.

Kjo vlen kur fatkeqësia është vetëm për vetë personin. Por, nëse sprova prek fenë, lejohet të kërkohet vdekja. Allahu i Lartësuar tregon për magjistarët, kur Faraoni kërkoi t’i largonte nga feja e tyre dhe i kërcënoi se do t’i vriste. Ata thanë: «Zoti ynë, na dhuro durim të madh dhe bëj që të vdesim si myslimanë» (el-A‘raf, 126).

Edhe Merjemja, kur e kapën dhimbjet e lindjes dhe u mbështet te trungu i palmës, tha: «Ah, sikur të kisha vdekur para kësaj dhe të isha harruar krejtësisht!» (Merjem, 23). Ajo e dinte se njerëzit do ta akuzonin për imoralitet, sepse nuk kishte bashkëshort, ndërsa kishte mbetur shtatzënë dhe kishte lindur. Njerëzit do të pyesnin: «Si i ndodhi kjo?»

Prandaj, fillimisht iu drejtuan me fjalët: «O Merjeme, ti ke bërë një gjë të rëndë! O motra e Harunit, babai yt nuk ka qenë njeri i keq dhe nëna jote nuk ka qenë grua e përdalë» (Merjem, 27–28). Por Allahu i hapi asaj një rrugëdalje nga kjo gjendje dhe e bëri foshnjën të fliste në djep, duke thënë se ishte rob i Allahut dhe i Dërguari i Tij. Kjo ishte një shenjë madhështore dhe një mrekulli e qartë. Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të.

Në hadithin e Muadhit, të përcjellë nga Imam Ahmedi dhe Tirmidhiu, në rrëfimin për ëndrrën dhe lutjen që përmban, thuhet: «Nëse dëshiron ta sprovohesh një popull, më merr tek Ti pa më sprovuar.»

Imam Ahmedi ka thënë: Na ka rrëfyer Ebu Seleme; na ka treguar Abdulaziz ibn Muhammedi, nga Amri, nga Asimi, nga Umar ibn Katadeja, nga Mahmud ibn Lebidi, se Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: «Janë dy gjëra që biri i Ademit nuk i pëlqen: vdekja, ndonëse vdekja është më e mirë për besimtarin; dhe pakësia e pasurisë, ndonëse pasuria e pakët sjell më pak llogaridhënie.»

Prandaj, kur shfaqen sprova që prekin fenë, lejohet të kërkohet vdekja. Për këtë arsye, Ali ibn Ebi Talibi (Allahu qoftë i kënaqur me të), në fund të sundimit të tij, kur pa se çështjet nuk po i vinin në rregull dhe gjendja po bëhej gjithnjë e më e rëndë, tha: «O Allah, më merr tek Ti; unë jam lodhur prej tyre dhe ata janë lodhur prej meje.» Edhe Buhariu, Allahu e mëshiroftë, kur e goditën ato sprova dhe i ndodhi ajo që i ndodhi me sundimtarin e Horasanit, tha: «O Allah, më merr tek Ti.»

Në një hadith thuhet: «Njeriu do të kalojë pranë një varri — domethënë, në kohën e Dexhallit — dhe do të thotë: “Ah, sikur të isha në vendin tënd!”» Kjo ndodh për shkak të sprovave, tërmeteve, trazirave dhe ngjarjeve të tmerrshme që do të jenë sprovë për çdo të sprovuar.

Ebu Xhafer ibn Xheriri ka thënë: Është përmendur se bijtë e Jakubit, të cilët i kishin bërë Jusufit atë që i kishin bërë, kërkuan falje nga i ati dhe Allahu ua pranoi pendimin, i fali dhe ua fshiu mëkatet. El-Kasimi na ka rrëfyer: na ka rrëfyer el-Hasani; më ka rrëfyer Haxhaxhi, nga Salih el-Merrij, nga Jezid er-Rikashij, nga Enes ibn Maliku, i cili ka thënë: «Kur Allahu ia ribashkoi Jakubit familjen dhe ia qetësoi sytë, bijtë e tij u mblodhën veçmas e kuvenduan. Disa prej tyre i thanë njëri-tjetrit: “A nuk e dini çfarë bëmë dhe çfarë vuajti prej nesh plaku, e çfarë vuajti prej nesh Jusufi?” Ata thanë: “Po.”

Ai u tha: “A do t’ju mashtrojë falja e tyre ndaj jush? Çfarë do të bëni para Zotit tuaj?” Ata vendosën të shkonin te plaku. U ulën para tij, ndërsa Jusufi ishte ulur pranë të atit. Ata thanë: “O ati ynë, kemi ardhur për një çështje për të cilën nuk të kemi ardhur kurrë më parë; na ka ndodhur diçka që nuk na kishte ndodhur kurrë.”

E shqetësuan derisa ai u kthye nga ata. Profetët, paqja qoftë mbi ta, janë njerëzit më të mëshirshëm. Ai tha: “Çfarë keni, bijtë e mi?” Ata thanë: “A nuk e di çfarë të kemi bërë ty dhe çfarë i kemi bërë vëllait tonë Jusufit?”

Ai tha: “Po.” Ata thanë: “Po ju të dy nuk na keni falur?” Të dy thanë: “Po.” Ata thanë: “Por falja juaj nuk na sjell dobi nëse Allahu nuk na ka falur.” Ai tha: “Çfarë dëshironi, bijtë e mi?” Ata thanë: “Dëshirojmë t’i lutesh Allahut për ne.

Nëse të vjen shpallja nga Allahu se Ai na ka falur për atë që kemi bërë, sytë tanë do të qetësohen dhe zemrat tona do të gjejnë prehje. Përndryshe, nuk do të kemi kurrë më qetësi në këtë botë.” Atëherë plaku u ngrit dhe u kthye nga kibla; Jusufi u ngrit pas të atit, kurse ata qëndruan pas të dyve, të nënshtruar e të përulur. Jakubi u lut dhe Jusufi tha “amin”, por për njëzet vjet nuk morën përgjigje.»

Salih el-Merrij tha se ai po i frikësonte. Enesi vazhdon: «Kur mbushën njëzet vjet, Xhibrili (alejhi selam) zbriti te Jakubi dhe i tha: “Allahu më ka dërguar te ti që të të përgëzoj: Ai iu përgjigj lutjes tënde për bijtë e tu, i ka falur për atë që kanë bërë dhe ka marrë prej tyre zotimin që, pas teje, të kenë profetësi.”» Ky transmetim është meukuf te Enesi, ndërsa Jezid er-Rikashij dhe Salih el-Merrij janë shumë të dobët.

Es-Suddij përmendi se kur iu afrua vdekja Jakubit (alejhi selam), ai e porositi Jusufin që ta varroste pranë Ibrahimit dhe Is’hakut. Pasi vdiq, Jusufi e balsamosi dhe e dërgoi në Sham, ku e varrosi pranë tyre. Ata, paqja qoftë mbi ta.

Buhariu dhe Muslimi e kanë përcjellë këtë hadith; në versionin e tyre thuhet: «Askush prej jush të mos e dëshirojë vdekjen për shkak të një fatkeqësie që e ka goditur: nëse është bamirës, mund t’i shtohen të mirat; e nëse është keqbërës, ndoshta do të ketë mundësi të kërkojë kënaqësinë e Allahut. Por le të thotë: “O Allah, më mbaj gjallë për aq kohë sa jeta është më e mirë për mua dhe më merr kur vdekja të jetë më e mirë për mua.”» (el-Bekare, 260; Merjem, 23; el-A‘raf, 126; Merjem, 27–28).

Tefsiri i El-Begaviut

«Zoti im, Ti më ke dhuruar pushtet» — domethënë, sundimin e Egjiptit. Pushteti është mundësia e gjerë e veprimit për atë që ka aftësi të drejtojë dhe të administrojë.

«Dhe më ke mësuar shpjegimin e ëndrrave» — domethënë, interpretimin e ëndrrave. «Krijues» (فَاطِرَ) — domethënë: O Krijues! «I qiejve dhe i Tokës» — domethënë, Krijuesi i tyre.

«Ti je Mbrojtësi im» — domethënë, Ndihmësi im dhe Ai që kujdeset për çështjet e mia.

«Në këtë botë dhe në botën tjetër. Bëj që të vdes si mysliman» — domethënë: më merr tek Ti si mysliman.

«Dhe më bashko me të drejtët» — ai kishte për qëllim etërit e tij, profetët. Katadeja ka thënë: «Asnjë nga profetët nuk e kërkoi vdekjen, përveç Jusufit.» Në rrëfim thuhet se, pasi Allahu ia ribashkoi familjen dhe ia solli prindërit e të afërmit, ai u përmallua për Zotin e tij, të Madhërishmin e të Lartësuarin, dhe tha këto fjalë.

El-Hasani ka thënë: «Ai jetoi edhe shumë vite pas kësaj.» Një tjetër ka thënë: «Pasi i tha këto fjalë, nuk kaloi as një javë pa vdekur.»

Dijetarët kanë pasur mendime të ndryshme për kohëzgjatjen e ndarjes së Jusufit nga i ati. El-Kelbii ka thënë: «Njëzet e dy vjet.» Është thënë: «Dyzet vjet.» El-Hasani ka thënë: «Jusufi u hodh në pus kur ishte shtatëmbëdhjetë vjeç, qëndroi larg të atit tetëdhjetë vjet, jetoi njëzet e tre vjet pas ribashkimit me Jakubin dhe vdiq në moshën njëqind e njëzet vjeç.»

Në Teurat thuhet se vdiq në moshën njëqind e dhjetë vjeç. Gruaja e sundimtarit kishte lindur Jusufit tre fëmijë: Efraimin, Mishaun dhe Rahmen, gruan e Ejubit të sprovuar (alejhi selam). Është thënë se Jusufi jetoi gjashtëdhjetë vjet pas të atit; është thënë edhe më gjatë. Mendimet për këtë ndryshojnë.

Ai vdiq në moshën njëqind e njëzet vjeç dhe e varrosën në Nil, në një arkivol prej mermeri. Kur vdiq, njerëzit u grindën për vendin e varrimit: banorët e çdo lagjeje donin që ai të varrosej në lagjen e tyre, me shpresën për bereqetin e tij, derisa për pak sa nuk u ndeshën. Atëherë vendosën ta varrosnin në Nil, aty ku uji shpërndahet në Egjipt, që uji të kalonte mbi varrin e tij dhe bereqeti i tij t’u mbërrinte të gjithëve.

Ikrimeja ka thënë se e varrosën në bregun e djathtë të Nilit. Ai breg u bë pjellor, ndërsa tjetri u tha. Prandaj e varrosën në mes të lumit dhe e matën vendin me një zinxhir. Kështu të dy brigjet u bënë pjellore, derisa Musai e nxori dhe e varrosi pranë etërve të tij në Sham. Pastaj e kaluan në bregun e majtë, i cili u bë pjellor, ndërsa bregu tjetër u tha.