Molitwy Ibrahima za rodzinę

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

Ibrahim przybył z Szamu z Hadżar, matką Ismaʿila, i jej synem Ismaʿilem, pokój z nimi, który był jeszcze niemowlęciem karmionym piersią. Zostawił ich w Mekce, gdzie wówczas nie było ani domów, ani ludzi, którzy mogliby kogoś przywołać lub odpowiedzieć na wołanie. Kiedy ich tam pozostawił, zwrócił się do swego Pana z tą modlitwą, pokornie błagając Go i polegając na Nim: „Panie nasz! Oto osiedliłem część mojego potomstwa” — nie całe potomstwo, ponieważ Isḥaq i pozostali jego synowie przebywali w Szamie.

W Mekce osiedlił Ismaʿila i jego potomków. „W dolinie nieurodzajnej” — gdyż ziemia Mekki nie nadaje się do uprawy.

„Panie nasz! Niech oni odprawiają modlitwę” — to znaczy: uczyń ich monoteistami, odprawiającymi modlitwę, ponieważ jej odprawianie należy do najważniejszych i najwspanialszych aktów czci. Kto odprawia modlitwę, ten ustanawia swoją religię. „Uczyń, aby serca ludzi skłoniły się ku nim” — to znaczy: aby ich pokochali i pokochali miejsce, w którym mieszkają.

Bóg wysłuchał jego modlitwy i z potomstwa Ismaʿila wyprowadził Muḥammada, pokój i błogosławieństwo Boga z nim, który wezwał swoich krewnych do religii islamu i do drogi ich ojca Ibrahima. Oni odpowiedzieli na jego wezwanie i stali się odprawiającymi modlitwę. Bóg nakazał pielgrzymkę do tego Domu, przy którym Ibrahim osiedlił swoich potomków, i umieścił w nim niezwykły sekret przyciągający serca: ludzie pielgrzymują do niego, lecz nigdy nie mają go dość. Im częściej człowiek tam powraca, tym większa staje się jego tęsknota, przywiązanie i pragnienie.

Na tym polega sekret przypisania tego Domu przez Boga do Siebie, Najświętszego.

„I daj im owoców jako zaopatrzenie! Być może, oni będą wdzięczni!” Bóg wysłuchał jego modlitwy i sprawił, że sprowadza się tam owoce wszelkiego rodzaju. Widzisz, że o każdej porze w czcigodnej Mekce owoców jest pod dostatkiem, a zaopatrzenie napływa do niej ze wszystkich stron.

To, że zostali obdarowani dziećmi, było jedną z największych łask, a otrzymanie ich w podeszłym wieku, kiedy nie spodziewano się już potomstwa, było kolejną łaską. To, że byli prawymi prorokami, było jeszcze większą i wspanialszą łaską. „Zaprawdę, mój Pan dobrze słyszy modlitwę!” — to znaczy: szybko odpowiada temu, kto Go wzywa. Zwróciłem się do Niego z modlitwą, a On nie zawiódł mojej nadziei.

To znaczy, że ludzie zbłądzili z powodu bożków. „Kto więc pójdzie za mną” w tym, z czym przyszedłem — w monoteizmie i szczerym oddawaniu czci Bogu, Panu światów — „ten należy do mnie”, gdyż całkowicie podziela moje przekonania. Kto kocha jakiś lud i idzie za nim, ten do niego przynależy. „A ten, kto mi się sprzeciwia...

Ty, zaprawdę, jesteś przebaczający, litościwy!” To wyraz współczucia Ibrahima, przyjaciela Boga, pokój z nim: prosił Boga o przebaczenie i miłosierdzie dla nieposłusznych. Bóg, błogosławiony i wywyższony, jest dla swoich sług miłosierniejszy niż Ibrahim i nie karze nikogo, kto nie buntuje się przeciwko Niemu.

„Panie nasz! Przebacz mi i moim rodzicom, i wszystkim wierzącym w Dniu, kiedy nastąpi rachunek!” Bóg wysłuchał jego modlitwy we wszystkich tych sprawach, z wyjątkiem modlitwy za jego ojca, którą Ibrahim wypowiedział na mocy obietnicy danej ojcu. Kiedy zaś stało się dla niego jasne, że ojciec jest wrogiem Boga, odciął się od niego.

Wspomnij Ibrahima, pokój z nim, w tej pięknej chwili, gdy powiedział: „Panie mój! Uczyń to miasto” — to znaczy: Święte Sanktuarium — „bezpiecznym”. Bóg odpowiedział na jego prośbę zarówno przez ustanowienie prawa, jak i przez rozporządzenie sprawami świata: prawnie uczynił je świętym, a w porządku tego świata ułatwił powstanie znanych zabezpieczeń jego świętości. Każdego niesprawiedliwego, który chciał wyrządzić mu zło, Bóg unicestwiał, jak uczynił z ludźmi słonia i innymi.

Następnie Ibrahim poprosił o bezpieczeństwo dla siebie i swoich synów: „I uchroń mnie i moich synów od tego, abyśmy mieli czcić bałwany!” — to znaczy: oddal mnie i ich od ich czci oraz od zbliżania się do niej. Potem wspomniał powód, dla którego obawiał się o siebie i swoich synów: wielu ludzi uległo zwiedzeniu i zostało wystawionych na próbę przez kult bożków.

Następnie modlił się za siebie i swoje potomstwo: „Panie mój! Uczyń, abym odprawiał modlitwę, i tak samo względem mego potomstwa! Panie nasz! Przyjmij moją modlitwę!”

To znaczy: Ty wiesz o nas więcej niż my sami. Prosimy Cię, abyś dzięki swojej trosce i opiece ułatwił nam — zarówno w sprawach, które znamy, jak i tych, których nie znamy — to, co jest zgodne z Twoją wiedzą i miłosierdziem. „I nic nie jest ukryte przed Bogiem ani na ziemi, ani w niebie”. Wśród tych spraw jest także ta modlitwa, w której Ibrahim, przyjaciel Boga, pragnął jedynie dobra i obfitego dziękczynienia Bogu, Panu światów.

Tafsir imama Ibn Kathira

Następnie powiedział: „Panie mój! Uczyń, abym odprawiał modlitwę” — to znaczy: abym jej strzegł i wypełniał jej nakazy. „I tak samo względem mego potomstwa” — to znaczy: uczyń, aby oni również odprawiali modlitwę. „Panie nasz!

Przyjmij moją modlitwę!” — przyjmij wszystko, o co Cię prosiłem.

Ibn Dżarir powiedział: Bóg, Najwyższy, informuje, że Jego przyjaciel Ibrahim powiedział: „Panie nasz! Zaprawdę, Ty wiesz, co my ukrywamy i co czynimy jawnie” — to znaczy: Ty znasz cel mojej modlitwy i to, o co proszę, modląc się za mieszkańców tego miasta. Moim celem jest wyłącznie zadowolenie Ciebie i szczerość wobec Ciebie. Ty znasz wszystkie rzeczy, zarówno jawne, jak i ukryte, i nic na ziemi ani w niebie nie jest przed Tobą zakryte.

Następnie Ibrahim, niech będzie wywyższony jego Pan, wychwalał Go za obdarowanie go dziećmi w podeszłym wieku: „Chwała niech będzie Bogu, który mi dał, mimo mojej starości, Ismaʿila i Isḥaqa. Zaprawdę, mój Pan dobrze słyszy modlitwę!” — to znaczy: odpowiada temu, kto Go wzywa. Odpowiedział mi, gdy prosiłem Go o potomstwo.

„Panie nasz! Przebacz mi i moim rodzicom”. Niektórzy recytowali: „i mojemu ojcu” w liczbie pojedynczej. Było to przed tym, jak Ibrahim odciął się od ojca, kiedy stało się jasne, że jest on wrogiem Boga, potężnego i majestatycznego.

„I wszystkim wierzącym” — to znaczy: wszystkim wierzącym. „W Dniu, kiedy nastąpi rachunek” — w dniu, gdy będziesz rozliczać swoich sług i wynagradzać ich za czyny: za dobre — dobrem, a za złe — złem. A Bóg wie najlepiej.

ʿAbd Allāh ibn Wahb przekazał nam: ʿAmr ibn al-Ḥārith opowiedział nam, że Bakr ibn Sawāda przekazał mu od ʿAbd ar-Raḥmāna ibn Dżubajra, od ʿAbd Allāha ibn ʿAmra, iż Wysłannik Boga, pokój i błogosławieństwo Boga z nim, recytował słowa Ibrahima: „Panie mój! Przecież oni sprowadzili z drogi wielu ludzi. Kto więc pójdzie za mną, ten należy do mnie; a ten, kto mi się sprzeciwia... Ty, zaprawdę, jesteś przebaczający, litościwy!”

oraz słowa ʿIsy, pokój z nim: „Jeśli ich ukarzesz — przecież są Twoimi sługami; a jeśli im przebaczysz — przecież Ty jesteś Potężny, Mądry”. Następnie podniósł ręce i powiedział: „Boże, moja wspólnoto! Boże, moja wspólnoto! Boże, moja wspólnoto!” — i zapłakał.

Wtedy Bóg powiedział: „Idź do Muḥammada — a twój Pan wie najlepiej — i zapytaj go, co sprawia, że płacze”. Przyszedł do niego Dżibril, pokój z nim, i zapytał go. Wysłannik Boga, pokój i błogosławieństwo Boga z nim, powiedział mu, co powiedział. Wtedy Bóg rzekł: „Idź do Muḥammada i powiedz mu: Z pewnością sprawimy, że będziesz zadowolony z powodu swojej wspólnoty i nie zasmucimy cię”. Następnie powiedział: „O Dżibrilu...”.

Wynika z tego, że jest to druga modlitwa, wypowiedziana po pierwszej, którą Ibrahim odmówił, odchodząc od Hadżar i jej syna. Tamta miała miejsce przed wzniesieniem Domu, a ta została wypowiedziana po jego zbudowaniu, jako ponowienie prośby i usilne zwrócenie się do Boga, potężnego i majestatycznego. Dlatego powiedział: „obok Twego świętego Domu”. Słowa: „Panie nasz!

Niech oni odprawiają modlitwę” Ibn Dżarir odnosi do wyrażenia „świętego”: Dom został uczyniony świętym, aby jego mieszkańcy mogli odprawiać przy nim modlitwę.

„Uczyń, aby serca ludzi skłoniły się ku nim”. Ibn ʿAbbās, Mudżāhid i Saʿīd ibn Dżubajr powiedzieli: Gdyby Ibrahim powiedział: „serca ludzi”, przybyliby tam tłumnie Persowie, Rzymianie, Żydzi, chrześcijanie i wszyscy inni ludzie. Powiedział jednak: „serca części ludzi”, ograniczając to do muzułmanów. „I daj im owoców jako zaopatrzenie!” — aby było to dla nich pomocą w posłuszeństwie wobec Ciebie.

Skoro dolina jest „nieurodzajna”, spraw, by mieli owoce, które będą jeść. Bóg wysłuchał tej prośby, jak powiedział: „Czyż nie zapewniliśmy im bezpiecznego Sanktuarium, do którego sprowadza się owoce wszelkiego rodzaju jako zaopatrzenie od Nas?” (Al-Qasas, 28:57). To przejaw łagodności, hojności, miłosierdzia i błogosławieństwa Boga.

W Świętym Sanktuarium, Mekce, nie ma drzew owocowych, a jednak sprowadza się tam owoce z okolicznych krain — jako odpowiedź na prośbę Jego przyjaciela Ibrahima, pokój z nim.

W tym miejscu Bóg wspomina, przedstawiając dowód przeciwko arabskim bałwochwalcom, że Święte Miasto, Mekka, zostało od samego początku ustanowione w celu oddawania czci wyłącznie Bogu, bez żadnego współtowarzysza. Ibrahim, dzięki któremu miasto stało się zasiedlone i zaludnione, odciął się od tych, którzy czcili kogoś innego niż Boga. Modlił się o bezpieczeństwo dla Mekki: „Panie mój! Uczyń to miasto bezpiecznym”.

Bóg wysłuchał go i powiedział: „Czyż nie widzieli, że uczyniliśmy [Mekkę] bezpiecznym Sanktuarium, podczas gdy ludzie wokół nich są porywani?” (Al-ʿAnkabūt, 29:67). Powiedział też: „Zaprawdę, pierwszy Dom, który został ustanowiony dla ludzi, jest tym w Bakka, błogosławiony i drogą prostą dla światów. Są w nim jasne znaki: miejsce, na którym stał Ibrahim.

Kto do niego wejdzie, będzie bezpieczny” (Āl ʿImrān, 3:96–97). W tej opowieści powiedział: „Panie mój! Uczyń to miasto bezpiecznym”, określając je jako miasto, jak gdyby modlił się po jego wzniesieniu. Dlatego powiedział: „Chwała niech będzie Bogu, który mi dał, mimo mojej starości, Ismaʿila i Isḥaqa”.

Wiadomo, że Ismaʿil był starszy od Isḥaqa o trzynaście lat. Kiedy jednak zabrał Ismaʿila i jego matkę, gdy był niemowlęciem, do miejsca, w którym znajduje się Mekka, również prosił: „Panie mój! Uczyń to miejsce bezpiecznym”, jak obszernie opisaliśmy w surze Al-Baqara.

Powiedział także: „I uchroń mnie i moich synów od tego, abyśmy mieli czcić bałwany!” Każdy, kto zanosi modlitwę, powinien modlić się za siebie, swoich rodziców i potomstwo. Następnie wspomniał, że liczne stworzenia uległy bałwanom i oświadczył, że nie ma nic wspólnego z tymi, którzy je czczą, powierzając ich sprawę Bogu: jeśli zechce, ukarze ich, a jeśli zechce, przebaczy im. Podobnie powiedział ʿIsa, pokój z nim: „Jeśli ich ukarzesz — przecież są Twoimi sługami; a jeśli im przebaczysz — przecież Ty jesteś Potężny, Mądry” (Al-Māʾida, 5:118).

Nie oznacza to niczego więcej niż powierzenie ich sprawy woli Boga, a nie uznanie, że to się wydarzy.

Tafsir al-Baghawiego

Słowa Boga, potężnego i majestatycznego: „Panie nasz! Oto osiedliłem część mojego potomstwa” — użyto słowa „część”, wskazując, że chodzi tylko o niektórych potomków. Sens wersetu jest taki: osiedliłem w niej jednego z moich potomków. „W dolinie nieurodzajnej” — chodzi o Mekkę, ponieważ leży ona w dolinie między dwiema górami.

„Obok Twego świętego Domu” — nazwał go świętym, ponieważ przy nim zabronione jest to, co w innych miejscach jest dozwolone.

Abū ʿAbd Allāh al-Buchārī przekazał nam od Saʿīda ibn Dżubajra, że Ibn ʿAbbās powiedział: Pierwszą kobietą, która użyła pasa, była matka Ismaʿila. Zrobiła sobie pas, aby zatrzeć ślady przed Sarą. Następnie Ibrahim przybył z nią i jej synem Ismaʿilem, który był karmiony piersią, i pozostawił ich przy Domu, pod drzewem o nazwie samura, w górnej części meczetu, w miejscu, gdzie znajduje się Zamzam. Wtedy w Mekce nie było nikogo ani nie było tam wody.

Zostawił ich tam, a przy nich położył torbę z daktylami i bukłak z wodą, po czym odszedł.

Matka Ismaʿila poszła za nim i zawołała: „Ibrahime, dokąd idziesz? Zostawiasz nas w tej dolinie, w której nie ma nikogo ani niczego?”. Powtarzała to wiele razy, lecz on się do niej nie odwracał. Wtedy spytała: „Czy Bóg ci to nakazał?”.

Odpowiedział: „Tak”. Rzekła: „W takim razie On nas nie opuści”. Potem wróciła. Ibrahim odszedł, a gdy dotarł do wąskiego przejścia, skąd nie mogli go już zobaczyć, zwrócił się w stronę Domu, podniósł ręce i odmówił te modlitwy: „Panie nasz!

Oto osiedliłem część mojego potomstwa w dolinie nieurodzajnej...” — aż do słów „być może, oni będą wdzięczni”.

Matka Ismaʿila karmiła go piersią i piła wodę z bukłaka, aż woda się skończyła. Poczuła pragnienie, a jej syn również. Patrzyła, jak się rzuca — lub jak się skręca z bólu — i odeszła, nie mogąc na niego patrzeć. Ṣafā była najbliższą jej górą, więc weszła na nią i zwróciła się ku dolinie, wypatrując kogoś, lecz nikogo nie zobaczyła.

Zeszła z Ṣafy, a gdy dotarła do doliny, podwinęła skraj szaty i biegła pospiesznie, jak biegnie człowiek skrajnie wyczerpany, aż przekroczyła dolinę. Następnie dotarła do Marwy, weszła na nią i wypatrywała kogoś, lecz nikogo nie zobaczyła. Tak postąpiła siedem razy. Ibn ʿAbbās powiedział: Prorok, pokój i błogosławieństwo Boga z nim, rzekł: „Dlatego ludzie odbywają saʿy między nimi”.

Gdy znalazła się na Marwie, usłyszała głos i powiedziała: „Cicho!” — zwracając się do siebie. Nasłuchiwała, po czym znów usłyszała głos i powiedziała: „Słyszę cię! Jeśli możesz pomóc, pomóż!”. Wtedy zobaczyła anioła przy miejscu Zamzam.

Anioł uderzył piętą — lub skrzydłem — aż ukazała się woda. Matka Ismaʿila zaczęła ją zagarniać ręką i nabierać do bukłaka, a woda wciąż tryskała, gdy tylko nabrała jej do naczynia.

Ibn ʿAbbās powiedział: Prorok, pokój i błogosławieństwo Boga z nim, rzekł: „Niech Bóg okaże miłosierdzie matce Ismaʿila! Gdyby zostawiła Zamzam...” — lub powiedział: „Gdyby nie nabierała wody, Zamzam byłoby źródłem płynącym nieprzerwanie”. Potem napiła się i nakarmiła syna. Anioł powiedział jej: „Nie obawiajcie się, że zostaniecie zgubieni, bo tutaj jest Dom Boga.

Ten chłopiec i jego ojciec go odbudują, a Bóg nie opuści jego mieszkańców”. Miejsce Domu było wyniesione nad ziemię niczym niewielkie wzgórze. Potoki spływały ku niemu z prawej i lewej strony, a tak pozostawało aż do przybycia grupy ludzi z Dżurhum, nadciągających drogą przez Kada’. Zatrzymali się w dolnej części Mekki i zobaczyli krążącego ptaka.

Powiedzieli: „Ten ptak musi krążyć nad wodą; przecież dobrze wiemy, że w tej dolinie nie ma wody”. Wysłali jednego lub dwóch posłańców, którzy znaleźli wodę. Wrócili i powiadomili pozostałych, a ci przybyli. Matka Ismaʿila była przy wodzie.

Zapytali ją: „Czy pozwolisz nam osiedlić się przy tobie?”. Odpowiedziała: „Tak, ale nie macie prawa do wody”. Odparli: „Zgoda”. Ibn ʿAbbās powiedział: Prorok, pokój i błogosławieństwo Boga z nim, rzekł: „Matka Ismaʿila chętnie przyjęła ich obecność, bo lubiła towarzystwo”.

Osiedlili się tam i sprowadzili swoje rodziny. Wkrótce w Mekce zamieszkało wiele rodzin z Dżurhum. Chłopiec dorósł, nauczył się od nich arabskiego, a oni go polubili i podziwiali. Gdy osiągnął dojrzałość, wydali go za jedną ze swoich kobiet.

Matka Ismaʿila zmarła. Ibrahim przybył później, po ślubie Ismaʿila, aby odwiedzić swoją rodzinę... Historię tę przytoczyliśmy w surze Al-Baqara.

Słowa Boga: „Panie nasz! Niech oni odprawiają modlitwę. Uczyń, aby serca ludzi...” — „serca” to liczba mnoga od „serce”. „Skłoniły się ku nim” — to znaczy: tęsknią za nimi i lgną do nich. As-Suddī powiedział: Znaczenie jest takie: skieruj serca ludzi ku temu miejscu.

Mudżāhid powiedział: Gdyby Ibrahim powiedział „serca ludzi”, Persowie, Rzymianie, Turcy i Hindusi napieraliby na was. Saʿīd ibn Dżubajr powiedział: Żydzi, chrześcijanie i zaratusztrianie również pielgrzymowaliby do niego. Powiedział jednak: „serca części ludzi”, mając na myśli muzułmanów. „I daj im owoców jako zaopatrzenie” — takich, jakimi obdarzasz mieszkańców osad mających wodę. „Być może, oni będą wdzięczni”.

„Panie mój! Przecież oni sprowadzili z drogi wielu ludzi” — wielu zbłądziło przez bałwany i porzuciło drogę prawdy, oddając im cześć. Jest to odwrócenie przypisania, podobne do słów Boga: „To tylko szatan wzbudza strach przed swoimi stronnikami” (Āl ʿImrān, 3:175), to znaczy: wzbudza w ludziach strach przed swoimi stronnikami. Powiedziano też, że sprowadzenie z drogi zostało przypisane bałwanom, ponieważ są jego przyczyną — podobnie ktoś mówi: „Świat mnie zwiódł”, przypisując zwodzenie światu, gdyż jest jego przyczyną.

„Kto więc pójdzie za mną, ten należy do mnie” — to znaczy: należy do mojej religii. „A ten, kto mi się sprzeciwia... Ty, zaprawdę, jesteś przebaczający, litościwy!” As-Suddī powiedział: Znaczy to: kto mi się sprzeciwi, a następnie okaże skruchę.

Muqātil ibn Ḥajjān powiedział: chodzi o sprzeciw w sprawach innych niż szirk. Powiedziano też, że Ibrahim wypowiedział te słowa, zanim Bóg poinformował go, że szirk nie zostanie przebaczony.

„Panie nasz! Zaprawdę, Ty wiesz, co my ukrywamy i co czynimy jawnie” — spośród naszych spraw. Ibn ʿAbbās i Muqātil powiedzieli: chodzi o smutek Ibrahima z powodu Ismaʿila i jego matki, których osiedlił w dolinie nieurodzajnej. „I nic nie jest ukryte przed Bogiem ani na ziemi, ani w niebie”.

Niektórzy uznali te słowa za dalszy ciąg wypowiedzi Ibrahima. Większość uczonych powiedziała, że są to słowa Boga, potężnego i majestatycznego.

Słowa Boga, potężnego i majestatycznego: „Ibrahim powiedział: Panie mój! Uczyń to miasto” — to znaczy: Święte Sanktuarium — „bezpiecznym”, aby jego mieszkańcy byli w nim bezpieczni. „I uchroń mnie” — oddal mnie — „i moich synów od tego, abyśmy mieli czcić bałwany”. Mówi się: „oddaliłem kogoś od czegoś”, „odsunąłem go” lub „uchroniłem go” — wyrażenia te mają podobne znaczenie.

Jeśli ktoś zapyta: Ibrahim, pokój z nim, był chroniony przed czcią bałwanów — jak więc można rozumieć jego prośbę? A skoro wielu z jego potomków czciło bałwany, gdzie spełnienie modlitwy? Odpowiedź: Ibrahim prosił o jeszcze większą ochronę i umocnienie. Jeśli zaś chodzi o jego synów, miał na myśli własnych synów z jego potomstwa; żaden z nich nie czcił bałwana.

Powiedziano też, że prosił za tymi spośród swoich potomków, którzy byli wierzącymi.

„Panie nasz! Przebacz mi i moim rodzicom”. Jeśli ktoś zapyta: jak mógł prosić o przebaczenie dla rodziców, skoro nie byli wierzącymi? Odpowiedziano: powiedziano, że jego matka przyjęła islam; powiedziano też, że miał na myśli: jeśli oboje przyjmą islam i okażą skruchę.

Inni powiedzieli, że wypowiedział te słowa, zanim stało się dla niego jasne, jaki jest los jego ojca. Bóg Najwyższy wyjaśnił usprawiedliwienie swojego przyjaciela za modlitwę o przebaczenie dla ojca w surze At-Tawba. „I wszystkim wierzącym” — to znaczy: przebacz wszystkim wierzącym. „W Dniu, kiedy nastąpi rachunek” — czyli kiedy rachunek się ujawni.

Powiedziano też, że chodzi o Dzień, w którym ludzie staną przed rozliczeniem, a wspomniano sam rachunek, ponieważ jest on zrozumiały z kontekstu.

„Chwała niech będzie Bogu, który mi dał, mimo mojej starości” — obdarzył mnie — „Ismaʿilem i Isḥaqiem. Zaprawdę, mój Pan dobrze słyszy modlitwę!” Ibn ʿAbbās powiedział: Ismaʿil urodził się Ibrahimowi, gdy ten miał dziewięćdziesiąt dziewięć lat, a Isḥaq — gdy miał sto dwanaście lat. Saʿīd ibn Dżubajr powiedział: Ibrahim otrzymał radosną wieść o Isḥaqu, gdy miał sto siedemnaście lat.

„Panie mój! Uczyń, abym odprawiał modlitwę” — to znaczy: zalicz mnie do tych, którzy odprawiają modlitwę zgodnie z jej zasadami i strzegą jej. „I tak samo względem mego potomstwa” — to znaczy: uczyń, aby część mojego potomstwa odprawiała modlitwę. „Panie nasz!

Przyjmij moją modlitwę!” — to znaczy: przyjmij moje czyny i oddawanie czci. Nazwał akt czci modlitwą. W hadisie przekazano: „Modlitwa błagalna jest istotą oddawania czci”. Powiedziano też, że znaczy to: odpowiedz na moją modlitwę.