Miłosierdzie wobec rodziców

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

(I opuść przed nimi obojgiem skrzydło pokory, z miłosierdzia) — to znaczy: uniżaj się przed nimi z pokorą i miłosierdziem, pragnąc nagrody [od Allaha], a nie ze strachu przed nimi ani z nadziei na to, co posiadają, ani z podobnych pobudek, za które sługa nie otrzymuje nagrody. (I mów: „Panie mój, miej miłosierdzie dla nich obojga”) — to znaczy: proś o miłosierdzie dla nich, zarówno gdy żyją, jak i po ich śmierci, jako odpłatę za to, że wychowywali cię, gdy byłeś mały. Wynika z tego, że im większy był wkład w wychowanie, tym większe jest wynikające z niego prawo.

Także ten, kto oprócz rodziców troszczył się o prawidłowe wychowanie człowieka w sprawach jego religii i życia doczesnego, ma wobec wychowanego prawo wynikające z tego wychowania.

Tafsir imama Ibn Kathira

(I opuść przed nimi obojgiem skrzydło pokory) — to znaczy: okazuj im pokorę swoim postępowaniem. (I mów: „Panie mój, miej miłosierdzie dla nich obojga”) — to znaczy: gdy osiągną podeszły wiek i gdy będą umierać. (Tak jak oni wychowywali mnie, gdy byłem mały). Ibn Abbas powiedział: „Następnie Allah, Wywyższony, objawił: «Nie godzi się Prorokowi ani tym, którzy uwierzyli, prosić o przebaczenie dla bałwochwalców, nawet jeśli są krewnymi»” (at-Tawba, 9:113).

Istnieje wiele hadisów o okazywaniu dobroci rodzicom. Jednym z nich jest przekazany różnymi drogami od Anasa i innych hadis, w którym powiedziano, że gdy Wysłannik Allaha ﷺ wszedł na minbar, powiedział: „Amin, amin, amin”. Zapytano go: „Wysłanniku Allaha, za co powiedziałeś: «Amin»?”. Odrzekł: „Przyszedł do mnie Dżibril i powiedział: «Muhammadzie, niech będzie poniżony człowiek, przy którym wspomniano ciebie, a on nie poprosił o błogosławieństwo dla ciebie.

Powiedz: „Amin”». Powiedziałem: „Amin”. Następnie powiedział: «Niech będzie poniżony człowiek, któremu nadszedł miesiąc Ramadan, a potem minął, zanim uzyskał przebaczenie. Powiedz: „Amin”». Powiedziałem: „Amin”. Następnie powiedział: «Niech będzie poniżony człowiek, który doczekał starości swoich rodziców lub jednego z nich, a oni nie wprowadzili go do Raju. Powiedz: „Amin”». Powiedziałem: „Amin””.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Huszajm; przekazał nam Ali ibn Zajd; powiadomił nas Zurarah ibn Aufa, od Malika ibn al-Haritha, jednego z nich, że słyszał Proroka ﷺ mówiącego: „Temu, kto przyjmie do swego pożywienia i napoju sierotę mającą muzułmańskich rodziców i będzie się nią opiekował, aż się usamodzielni, z pewnością należy się Raj. A kto wyzwoli muzułmanina, jego wyzwolenie będzie dla niego wykupieniem od Ognia: za każdy wyzwolony członek jego ciała otrzyma wolność odpowiedniego członka swego ciała”. Następnie [imam Ahmad] powiedział: Przekazał nam Muhammad ibn Dżafar; przekazał nam Szuʿba.

Słyszałem Alego ibn Zajda, który przekazał podobną treść, z tym że powiedział: „od pewnego człowieka ze swego ludu, zwanego Malik lub Ibn Malik”, i dodał: „A kto doczekał starości swoich rodziców lub jednego z nich, a potem trafił do Ognia, niech Allah go oddali [od swego miłosierdzia]”.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Affan; przekazał nam Hammad ibn Salama; powiadomił nas Ali ibn Zajd, od Zurarah ibn Aufa, od Malika ibn Amra al-Kuszajriego: Słyszałem, jak Wysłannik Allaha ﷺ mówił: „Kto wyzwoli muzułmańskiego niewolnika, ten będzie dla niego wykupieniem od Ognia: za każdą kość [wyzwolonego] zostanie uwolniona jedna z jego kości. A kto doczeka starości jednego ze swoich rodziców, a potem nie uzyska przebaczenia, niech Allah, Potężny i Majestatyczny, go oddali [od swego miłosierdzia].

A kto przyjmie do swego pożywienia i napoju sierotę mającą muzułmańskich rodziców i będzie się nią opiekował, aż Allah uczyni ją samowystarczalną, temu z pewnością należy się Raj”.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazali nam Hajjaj i Muhammad ibn Dżaʿfar; obaj powiedzieli: Przekazał nam Szuʿba, od Katady: Słyszałem, jak Zurarah ibn Aufa przekazywał od Ubbajja ibn Malika al-Kuszajriego, że Prorok ﷺ powiedział: „Kto doczeka starości swoich rodziców lub jednego z nich, a potem trafi do Ognia, niech Allah go oddali i odrzuci”. Abu Dawud at-Tajalisi przekazał ten hadis od Szuʿby, z dodatkowymi słowami.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Affan; przekazał nam Abu Awana; przekazał nam Suhajl ibn Abi Salih, od swego ojca, od Abu Hurajry (oby Allah był z niego zadowolony), od Proroka ﷺ, który powiedział: „Niech będzie poniżony, niech będzie poniżony, niech będzie poniżony człowiek, który doczekał starości swoich rodziców — jednego z nich lub obojga — a nie wejdzie do Raju”. Jest to autentyczny przekaz tą drogą. Nikt poza Muslimem nie podał go od Abu Awany, Dżarira i Sulajmana ibn Bilala, przekazujących od Suhajla.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Rabʿi ibn Ibrahim — Ahmad powiedział, że był to brat Ismaila ibn Ulayyi i uważał go za lepszego od swego brata — od Abd ar-Rahmana ibn Ishaka, od Saida ibn Abi Saida, od Abu Hurajry, który powiedział: Wysłannik Allaha ﷺ rzekł: „Niech będzie poniżony człowiek, przy którym wspomniano mnie, a on nie poprosił o błogosławieństwo dla mnie! Niech będzie poniżony człowiek, któremu nadszedł miesiąc Ramadan, a potem minął, zanim uzyskał przebaczenie! Niech będzie poniżony człowiek, który doczekał starości swoich rodziców, a oni nie wprowadzili go do Raju”.

Rabʿi powiedział: „O ile pamiętam, [Prorok] powiedział: «jednego z nich»”. At-Tirmidhi przekazał ten hadis od Ahmada ibn Ibrahima ad-Dawraki, od Rabʿiego ibn Ibrahima, po czym powiedział: „To dziwny przekaz tą drogą”.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Junus; przekazał nam Abd ar-Rahman ibn al-Ghasil; przekazał nam Usajd ibn Ali, od swego ojca Alego ibn Ubayda, od Abu Usajda — Malika ibn Rabiʿy as-Saʿidiego, który powiedział: Gdy siedziałem u Wysłannika Allaha ﷺ, przyszedł do niego pewien człowiek z Ansarów i zapytał: „Wysłanniku Allaha, czy po śmierci moich rodziców pozostało jeszcze coś z dobroci, którą mogę im okazywać?”.

Odpowiedział: „Tak: modlitwa za nich, proszenie o przebaczenie dla nich, wypełnianie ich zobowiązań, okazywanie szacunku ich przyjaciołom oraz utrzymywanie więzi pokrewieństwa, które łączą cię z ludźmi wyłącznie za ich pośrednictwem. To właśnie pozostało ci z dobroci wobec nich po ich śmierci”. Abu Dawud i Ibn Madża przekazali go od Abd ar-Rahmana ibn Sulajmana, czyli Ibn al-Ghasila, tą drogą.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Rawh; przekazał nam Ibn Dżurajdż; powiadomił mnie Muhammad ibn Talha ibn Abd Allah ibn Abd ar-Rahman, od swego ojca, od Muʿawiji ibn Dżahimy as-Sulamiego, że Dżahima przyszedł do Proroka ﷺ i powiedział: „Wysłanniku Allaha, zamierzam wyruszyć na wyprawę wojenną i przyszedłem prosić cię o radę”. Prorok zapytał: „Czy masz matkę?”. Odpowiedział: „Tak”. Prorok powiedział: „Trzymaj się jej, bo Raj znajduje się u jej stóp” — i powtórzył to po raz drugi oraz trzeci, za każdym razem w innym miejscu.

An-Nasa’i i Ibn Madża przekazali ten hadis od Ibn Dżurajdża.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Chalaf ibn al-Walid; przekazał nam Ibn Ajjasz, od Buhajra ibn Saʿda, od Chalida ibn Maʿdana, od al-Mikdama ibn Maʿdikariba al-Kindiego, od Proroka ﷺ, który powiedział: „Allah nakazuje wam [dobroć wobec] waszych ojców. Allah nakazuje wam [dobroć wobec] waszych matek — powtórzył to trzykrotnie. Allah nakazuje wam [dobroć wobec] najbliższych krewnych, a potem kolejnych”. Ibn Madża przekazał ten hadis od Abd Allaha ibn Ajjasza tą drogą.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Junus; przekazał nam Abu Awana, od al-Aszaʿtha ibn Sulajma, od swego ojca, od pewnego człowieka z plemienia Banu Jarbūʿ, który powiedział: Przyszedłem do Proroka ﷺ i usłyszałem, jak przemawiał do ludzi: „Ręka dającego jest wyższa. [Najpierw troszcz się o] swoją matkę i ojca, siostrę i brata, a następnie o najbliższych krewnych po nich”.

Inny hadis: hafiz Abu Bakr Ahmad ibn Amr ibn Abd al-Chaliq al-Bazzar powiedział w swoim Musnadzie: Przekazał nam Ibrahim ibn al-Mustamir al-Uraki; przekazał nam Amr ibn Sufjan; przekazał nam al-Hasan ibn Abi Dżaʿfar, od Lajtha ibn Abi Sulajma, od Alkamy ibn Mirthada, od Sulajmana ibn Burajdy, od swego ojca, że pewien człowiek obchodził tawaf, niosąc swoją matkę. Zapytał Proroka ﷺ: „Czy w ten sposób spełniłem jej prawo?”. Odpowiedział: „Nie, nawet nie za jeden jej jęk [bólu]” — albo powiedział coś podobnego. Al-Bazzar powiedział: „Nie znamy tego przekazu poza tą drogą”. Powiadam: al-Hasan ibn Abi Dżaʿfar jest słabym przekazicielem. Allah wie najlepiej.

Tafsir al-Baghawiego

(I opuść przed nimi obojgiem skrzydło pokory) — to znaczy: bądź wobec nich łagodny i uniżony. Urwa ibn az-Zubajr powiedział: „Bądź dla nich tak łagodny, abyś nie odmawiał im niczego, co kochają”. (Z miłosierdzia) — to znaczy: ze współczucia. (I mów: „Panie mój, miej miłosierdzie dla nich obojga, tak jak oni wychowywali mnie, gdy byłem mały”) — chodzi o sytuację, gdy oboje są muzułmanami.

Ibn Abbas powiedział: „Ten nakaz został zniesiony przez słowa Allaha: «Nie godzi się Prorokowi ani tym, którzy uwierzyli, prosić o przebaczenie dla bałwochwalców»” (at-Tawba, 9:113).

Abd al-Wahid al-Malihli przekazał nam: powiadomił nas Abu Mansur Muhammad ibn Muhammad ibn Samʿan; powiadomił nas Abu Dżaʿfar Muhammad ibn Ahmad ibn Abd al-Dżabbar ar-Rajjani; przekazał nam Humajd ibn Zandżawajh; przekazał nam Sulajman ibn Harb; przekazał nam Hammad ibn Jazid, od Aty ibn as-Sa’iba, od Abu Abd ar-Rahmana — to jest as-Sulami — od Abu ad-Dardy, który powiedział: Wysłannik Allaha ﷺ rzekł: „Ojciec jest środkową bramą Raju. Jeśli chcesz, strzeż jej, a jeśli chcesz, zaprzepaść ją”.

Abu Tahir Muhammad ibn Ali az-Zarrad przekazał nam: powiadomił nas Abu Bakr Muhammad ibn Idris al-Dżurdżani; powiadomił nas Abu al-Hasan Ali ibn al-Husajn al-Malini; powiadomił nas Hasan ibn Sufjan; przekazał nam Jahja ibn Habib ibn Adi; przekazał nam Chalid ibn al-Harith, od Szuʿby, od Jaʿli ibn Aty, od jego ojca, od Abd Allaha ibn Amra, od Proroka ﷺ, który powiedział: „Zadowolenie Allaha jest w zadowoleniu ojca, a gniew Allaha — w gniewie ojca”.

Ahmad ibn Abd Allah as-Salihi przekazał nam: powiadomił nas Abu Saʿid Muhammad ibn Musa as-Sajrafi; powiadomił nas Abu Abd Allah Muhammad ibn Abd Allah as-Saffar; przekazał nam Abu Dżaʿfar Muhammad ibn Ghalib ibn Tamam ad-Dabbi; przekazał nam Abd Allah ibn Maslama; przekazał nam Abd al-Aziz ibn Muslim, od Jazida ibn Abi Zijada, od Mudżahida, od Abu Saʿida al-Chudriego, który powiedział: Wysłannik Allaha ﷺ rzekł: „Do Raju nie wejdzie ten, kto wypomina [innym swoje dobrodziejstwa], ten, kto źle traktuje rodziców, ani ten, kto jest uzależniony od wina”.

Imam Abu Ali al-Husajn ibn Muhammad al-Kadi przekazał nam: powiadomił nas Abu Muhammad Abd Allah ibn Jusuf ibn Muhammad ibn Bamuwajh al-Isfahani; powiadomił nas Abu Saʿid Ahmad ibn Zijad al-Basri; przekazał nam al-Hasan ibn Muhammad ibn as-Sabbah; przekazał nam Rabʿi ibn Ulayja; przekazał nam Abd ar-Rahman ibn Ishak, od Saʿida ibn Abi Saʿida al-Makburi, od Abu Hurajry (oby Allah był z niego zadowolony), który powiedział: Wysłannik Allaha ﷺ rzekł: „Niech będzie poniżony człowiek, przy którym wspomniano mnie, a on nie poprosił o błogosławieństwo dla mnie; niech będzie poniżony człowiek,

któremu nadszedł miesiąc Ramadan, a potem minął, zanim uzyskał przebaczenie; i niech będzie poniżony człowiek, który doczekał starości swoich rodziców, a oni nie wprowadzili go do Raju”.