U Naxariis Waalidka

Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi

(وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ) [Labadoodaba u hoos dhig baalka is-hoosaysiinta, naxariis darteed], macnaheedu waa: is-hoosaysii oo u khushuuc labadooda, adigoo taas u samaynaya naxariis darteed iyo ajar Alle ka rajayn, ee ha u samayn cabsi aad ka qabto ama wax ay haystaan oo aad ka rajaynayso, ama ujeeddooyin kale oo la mid ah oo aan addoonku ajar ku helayn. (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا) [Oo dheh: Rabbiyow, u naxariiso labadoodaba], macnaheedu waa: iyagoo nool iyo iyagoo dhintayba Alle uga bari naxariis, taasoo abaal u ah sidii ay kuu soo koriyeen adigoo yar.

Waxaa laga fahmayaa in marka barbaarintu badato, xaqeeduna bato. Sidoo kale, qofkii qofka ku soo barbaariya diintiisa iyo adduunkiisa barbaarin wanaagsan, inkastoo uusan waalidkiis ahayn, wuxuu xaq barbaarin ku leeyahay qofka uu soo barbaariyey.

Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir

(وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ) [Labadoodaba u hoos dhig baalka is-hoosaysiinta, naxariis darteed], macnaheedu waa: falkaaga ugu muuji is-hoosaysiin labadooda. (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا) [Oo dheh: Rabbiyow, u naxariiso labadoodaba], macnaheedu waa: markay gaboobaan iyo marka ay geeriyoodaan. (كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا) [Siday ii soo koriyeen anigoo yar].

Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi: dabadeed Alle ayaa soo dejiyey: (مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى) [Nabiga iyo kuwa rumeeyey uma bannaana inay dambi-dhaaf u baryaan mushrikiinta, xataa haddii ay qaraabo dhow yihiin] (At-Tawbah, 9:113).

Waxaa jira axaadiis badan oo ku saabsan wanaajinta waalidka. Waxaa ka mid ah xadiiska laga soo weriyey waddooyin kala duwan Anas iyo kuwo kale: Rasuulka Alle ﷺ markii uu minbarka fuulay ayuu yidhi: “Aamiin, aamiin, aamiin.” Waxay yidhaahdeen: “Rasuulkii Allow, maxaad aamiin tidhi?” Wuxuu yidhi: “Jibriil ayaa ii yimid oo yidhi: ‘Muxammadow, qofkii agtiisa lagugu xuso oo aan kugu salliyin, sanka ha ku dhaco.’

Waxaan idhi: ‘Aamiin.’ Dabadeed wuxuu yidhi: ‘Qof bisha Ramadaan soo gaadho, dabadeedna ay ka dhammaato isaga oo aan loo dambi dhaafin, sanka ha ku dhaco.’ Waxaan idhi: ‘Aamiin.’ Dabadeed wuxuu yidhi: ‘Qofkii waalidkiis ama midkood gaboobid ku soo gaadho, dabadeedna aanay Jannada gelintiisa sabab u noqon, sanka ha ku dhaco.’ Waxaan idhi: ‘Aamiin.’”

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Hushaym ayaa noo sheegay, Cali ibn Zayd ayaa noo sheegay, Zuraara ibn Awfā ayaa noo warramay, isaga oo ka soo werinaya Maalik ibn al-Xaarith, nin iyaga ka mid ah, inuu maqlay Nabiga ﷺ oo leh: “Qofkii agtiisa qof agoon ah oo labada waalid ee Muslimka ahi ka tageen ku darsada cuntadiisa iyo cabbitaankiisa ilaa uu ka maarmaan noqdo, Jannadu hubaal bay ugu waajibaysaa. Qofkii addoon Muslim ah xoreeyana, xorayntiisu Naar bay uga furanaysaa; xubinkiiba wuxuu ka furtaa xubin ka mid ah.”

Dabadeed wuxuu yidhi: Muxammad ibn Jacfar ayaa noo sheegay, Shucbah ayaa noo sheegay; waxaan maqlay Cali ibn Zayd oo macnahaas xusaya, balse wuxuu yidhi: “Nin qoomkiisa ka mid ah oo la odhan jiray Maalik ama Ibnu Maalik,” wuxuuna ku daray: “Qofkii waalidkiis ama midkood gaadho, dabadeedna uu Naarta galo, Alle ha ka fogeeyo.”

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Cafaan ayaa noo sheegay, Xammaad ibn Salamah ayaa noo sheegay, Cali ibn Zayd ayaa noo warramay, Zuraara ibn Awfāna wuxuu ka soo weriyey Maalik ibn Camr al-Qushayri inuu maqlay Rasuulka Alle ﷺ oo leh: “Qofkii addoonad Muslimad ah xoreeya, iyadu Naar bay uga furataa; laf kasta oo iyada ka mid ah waxay xorayn ugu noqotaa laf ka mid ah. Qofkii waalidkiis midkood gaadho, dabadeedna aan loo dambi dhaafin, Alle Cazza wa Jalla ha ka fogeeyo.

Qofkii agoon, labada waalid ee Muslimka ahi ka tageen, ku darsada cuntadiisa iyo cabbitaankiisa ilaa Alle ka kaaftoomsiiyo, Jannadu way ugu waajibaysaa.”

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Xajjaaj iyo Muxammad ibn Jacfar labaduba waxay noo sheegeen, Shucbah ayaa noo sheegay, Qataadahna wuxuu yidhi: Waxaan maqlay Zuraara ibn Awfā oo ka warramaya Ubayy ibn Maalik al-Qushayri inuu yidhi: Nabigu ﷺ wuxuu yidhi: “Qofkii waalidkiis ama midkood gaadho, dabadeedna ka dib Naarta galo, Alle ha ka fogeeyo oo ha ka fogeeyo.” Abuu Daawuud at-Tayaalisi ayaa Shucbah sidaas oo kale uga weriyey, waxaana ku jira kordhinno kale.

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Cafaan ayaa noo sheegay, Abuu Cawaanah ayaa noo sheegay, Suhayl ibn Abii Saalixna wuxuu ka soo weriyey aabbihii, Abuu Hurayrahna رضي الله عنه wuxuu ka soo weriyey Nabiga ﷺ inuu yidhi: “Sankiisu ha ku dhaco, haddana sankiisu ha ku dhaco, haddana sankiisu ha ku dhaco qofkii waalidkiis midkood ama labadoodaba gaadho iyagoo gaboobay, haddana aan Jannada gelin.” Xadiiskani silsiladdan waa saxiix. Muslim oo keliya ayaa ka soo saaray xadiiska Abuu Cawaanah, Jariir iyo Sulaymaan ibn Bilaal, dhammaantoodna waxay ka soo weriyeen Suhayl.

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Rubci ibn Ibraahiim ayaa noo sheegay. Axmed wuxuu yidhi: Isagu waa walaalka Ismaaciil ibn Culayya, wuxuuna ka fadli badnaa walaalkii. Wuxuu ka soo weriyey Cabdiraxmaan ibn Isxaaq, kaasna Saciid ibn Abii Saciid, kaasna Abuu Hurayrah inuu yidhi: Rasuulka Alle ﷺ wuxuu yidhi: “Sankiisu ha ku dhaco qofkii agtiisa la igu xuso oo aan igu salliyin! Sankiisu ha ku dhaco qofka bisha Ramadaan soo gasho oo dhammaato isaga oo aan loo dambi dhaafin!

Sankiisu ha ku dhaco qofkii waalidkiis gaboobid agtiisa ku gaadho, dabadeedna aanay Jannada gelintiisa sabab u noqon.” Rubci wuxuu yidhi: Waxaan filayaa inuu yidhi: “ama midkood.” At-Tirmidi ayaa ka weriyey Axmed ibn Ibraahiim ad-Dawraqi, kaasna Rubci ibn Ibraahiim; dabadeed wuxuu yidhi: “Waddadan xadiisku waa qariib.”

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Yuunus ibn Muxammad ayaa noo sheegay, Cabdiraxmaan ibn al-Gasiil ayaa noo sheegay, Usayd ibn Cali ayaa noo sheegay, isaga oo ka soo werinaya aabbihii Cali ibn Cubayd, kaasna Abuu Usayd Maalik ibn Rabiica as-Saacidi inuu yidhi: Anigoo Rasuulka Alle ﷺ ag fadhiya ayaa nin reer Ansaar ahi u yimid oo yidhi: “Rasuulkii Allow, ma jirtaa wax ka mid ah wanaagga aan waalidkay u samayn jiray oo iga hadhay geeridooda ka dib, oo aan ugu samayn karo?” Wuxuu yidhi: “Haa.

Waxaa jira afar arrimood: inaad u ducayso, dambi-dhaaf ugu barido, dardaarankooda fuliso, saaxiibkood maamuusto, oo xidhiidhiso qaraabada aad ku leedahay iyaga oo keliya. Taasi waa waxa wanaaggoodii ka hadhay oo kugu waajib ah geeridooda ka dib.” Abuu Daawuud iyo Ibnu Maajah ayaa ka soo weriyey xadiiskan Cabdiraxmaan ibn Sulaymaan, oo ah Ibnu al-Gasiil.

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Ruux ayaa noo sheegay, Ibnu Jurayj ayaa noo sheegay, waxaanu yidhi: Muxammad ibn Talxah ibn Cabdillaah ibn Cabdiraxmaan ayaa ii warramay, isaga oo ka soo werinaya aabbihii, kaasna Mucaawiyah ibn Jaahimah as-Sulamii. Jaahimah ayaa Nabiga ﷺ u yimid oo yidhi: “Rasuulkii Allow, waxaan damcay inaan duullaan aado, waxaanan kuu imid inaan talo kula tashado.” Wuxuu yidhi: “Hooyo ma leedahay?” Wuxuu yidhi: “Haa.”

Wuxuu yidhi: “La joog, Jannadu cagaha agtooda ayay taallaa.” Dabadeed mar labaad ayuu yidhi, dabadeedna mar saddexaad, meelo kala duwan ayuu hadalkaas oo kale ku celiyey. An-Nasaa’i iyo Ibnu Maajah ayaa xadiiskan ka soo weriyey Ibnu Jurayj.

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Khalaf ibn al-Waliid ayaa noo sheegay, Ibnu Cayyaash ayaa noo sheegay, Buxayr ibn Sacd ayaa noo sheegay, isaga oo ka soo werinaya Khaalid ibn Macdaan, kaasna al-Miqdaam ibn Macdiikarib al-Kindi inuu Nabiga ﷺ ka weriyey inuu yidhi: “Alle wuxuu idiin dardaarmayaa aabbayaashiin. Alle wuxuu idiin dardaarmayaa hooyooyinkiinna. Alle wuxuu idiin dardaarmayaa hooyooyinkiinna. Alle wuxuu idiin dardaarmayaa hooyooyinkiinna.

Alle wuxuu idiin dardaarmayaa qaraabada idiinku dhow, dabadeed kuwa ku xiga.” Ibnu Maajah ayaa xadiiskan ka soo weriyey Cabdullaah ibn Cayyaash.

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Yuunus ayaa noo sheegay, Abuu Cawaanah ayaa noo sheegay, al-Ashcath ibn Sulaymna wuxuu ka soo weriyey aabbihii, kaasna nin reer Banii Yarbuuc ah oo yidhi: Waxaan Nabiga ﷺ u imid, waxaanan maqlay isagoo dadka la hadlaya oo leh: “Gacanta wax bixisa ayaa ka sarreysa. Hooyadaa iyo aabbahaa, walaashaa iyo walaalkaa, dabadeedna qofka kuugu dhow, dabadeed kan ku xiga.”

Xadiis kale: Xaafid Abuu Bakr Axmed ibn Camr ibn Cabdil-Khaaliq al-Bazzaar wuxuu Musnadkiisa ku yidhi: Ibraahiim ibn al-Mustamir al-Caruqi ayaa noo sheegay, Camr ibn Sufyaan ayaa noo sheegay, al-Xasan ibn Abii Jacfar ayaa noo sheegay, Layth ibn Abii Sulaymna wuxuu ka soo weriyey CAlqamah ibn Marthad, kaasna Sulaymaan ibn Buraydah, kaasna aabbihii inuu sheegay: Nin ayaa dawaafka ku wareegayay isagoo hooyadii dhabarka ku sida. Wuxuu Nabiga ﷺ weydiiyey: “Ma guday xaqeedii?” Wuxuu yidhi: “Maya, xataa hal taah ma aadan uga gudin,” ama wuxuu yidhi hadal u dhow.

Al-Bazzaar wuxuu yidhi: “Ma naqaan in xadiiskan meel kale laga weriyey marka laga reebo silsiladdan.” Waxaan leeyahay: Al-Xasan ibn Abii Jacfar waa daciif. Alle ayaana og.

Tafsiirka Al-Baqawi

(وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ) [Labadoodaba u hoos dhig baalka is-hoosaysiinta], macnaheedu waa: dhinacaaga u jilci oo isu-hoosaysii. Curwah ibn az-Zubayr wuxuu yidhi: “U dabac labadooda, ilaa aadan ka diidin wax ay jecel yihiin.” (مِنَ الرَّحْمَةِ) [Naxariis darteed], waa naxariis iyo damqasho. (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا) [Oo dheh: Rabbiyow, u naxariiso labadoodaba siday ii soo koriyeen anigoo yar].

Waxaa loola jeedaa haddii ay Muslimiin yihiin. Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi: Aayaddan waxaa nasakhay hadalka Alle ee ah: “Nabiga iyo kuwa rumeeyey uma bannaana inay dambi-dhaaf u baryaan mushrikiinta” (At-Tawbah, 9:113).

Cabdul-Waaxid al-Mulayxi wuxuu noo warramay, isagoo ka soo werinaya Abuu Mansuur Muxammad ibn Muxammad ibn Samcaan; kaasna Abuu Jacfar Muxammad ibn Axmed ibn Cabdul-Jabbaar ar-Rayaanii; kaasna Xumayd ibn Zanjawayh; kaasna Sulaymaan ibn Xarb; kaasna Xammaad ibn Yaziid; kaasna Cataa ibn as-Saa’ib; kaasna Abuu Cabdir-Raxmaan — oo loola jeedo as-Sulamii —; kaasna Abuu ad-Dardaa inuu yidhi: Rasuulka Alle ﷺ wuxuu yidhi: “Aabbuhu waa albaabka dhexe ee albaabbada Jannada. Haddii aad doonto, ilaali; haddii aad doontana dayac.”

Abuu Daahir Muxammad ibn Cali az-Zarraad ayaa noo warramay, isagoo ka soo werinaya Abuu Bakr Muxammad ibn Idriis al-Jurjaanii; kaasna Abuu al-Xasan Cali ibn al-Xusayn al-Maliinii; kaasna Xasan ibn Sufyaan; kaasna Yaxyaa ibn Xabiib ibn Cadi; kaasna Khaalid ibn al-Xaarith; kaasna Shucbah; kaasna Yaclaa ibn Cataa; kaasna aabbihii; kaasna Cabdullaah ibn Camr inuu Nabiga ﷺ ka weriyey inuu yidhi: “Raalli ahaanshaha Alle wuxuu ku jiraa raalli ahaanshaha waalidka, cadhada Alle na waxay ku jirtaa cadhada waalidka.”

Axmad ibn Cabdullaah as-Saalixii ayaa noo warramay, isagoo ka soo werinaya Abuu Saciid Muxammad ibn Muusaa as-Sayrafii; kaasna Abuu Cabdullaah Muxammad ibn Cabdullaah as-Saffaar; kaasna Abuu Jacfar Muxammad ibn Ghaalib ibn Tamtaam ad-Dabbi; kaasna Cabdullaah ibn Maslamah; kaasna Cabdul-Caziiz ibn Muslim; kaasna Yaziid ibn Abii Ziyaad; kaasna Mujaahid; kaasna Abuu Saciid al-Khudrii inuu Rasuulka Alle ﷺ ka weriyey inuu yidhi: “Jannada ma galo qof dadka ku minja xaabsada, qof waalid caasiya, iyo qof khamriga ku adkaysta.”

Imaam Abuu Cali al-Xusayn ibn Muxammad al-Qaadii ayaa noo warramay, isagoo ka soo werinaya Abuu Muxammad Cabdullaah ibn Yuusuf ibn Muxammad ibn Baamuwayh al-Isfahaanii; kaasna Abuu Saciid Axmed ibn Ziyaad al-Basrii; kaasna al-Xasan ibn Muxammad ibn as-Sabbaax; kaasna Rubci ibn Culayya; kaasna Cabdiraxmaan ibn Isxaaq; kaasna Saciid ibn Abii Saciid al-Maqburi; kaasna Abuu Hurayrah رضي الله عنه inuu Rasuulka Alle ﷺ ka weriyey inuu yidhi: “Sankiisu ha ku dhaco qofkii agtiisa la igu xuso oo aan igu salliyin! Sankiisu ha ku dhaco qofka bisha Ramadaan soo gasho oo ka dhammaato isaga oo aan loo dambi dhaafin!

Sankiisu ha ku dhaco qofkii waalidkiis gaboobid ku soo gaadho, dabadeedna aanay Jannada gelintiisa sabab u noqon.”