Rahama ga iyaye saboda reno

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

«Ka sassauta musu fikafikan ƙasƙantar da kai saboda rahama» (وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ), wato ka kasance mai tawali'u a gare su, cikin ƙasƙantar da kai da rahama, kana neman lada daga Allah, ba saboda tsoron su ko kwaɗayin abin da suke da shi ko makamancin waɗannan manufofin da bawa ba ya samun lada a kansu ba. «Kuma ka ce: Ya Ubangijina! Ka yi musu rahama» (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا), wato ka roƙa musu rahama, suna raye ko sun rasu, a matsayin sakamakon renon da suka yi maka lokacin kana ƙarami. Daga wannan an fahimci cewa duk sa'ad da reno ya ƙaru, haƙƙin mai reno ma yana ƙaruwa.

Haka kuma, wanda ya ɗauki nauyin renon mutum a addininsa da rayuwarsa ta duniya, ya kuma yi masa reno na gari, alhali ba iyayensa ba ne, yana da haƙƙin reno a kansa.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

«Ka sassauta musu fikafikan ƙasƙantar da kai saboda rahama» (وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ), wato ka nuna musu tawali'u ta ayyukanka. «Kuma ka ce: Ya Ubangijina! Ka yi musu rahama» (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا), wato a lokacin tsufansu da kuma lokacin rasuwarsu. «Kamar yadda suka yi renona ina ƙarami» (كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا).

Ibn Abbas ya ce: Daga nan Allah Maɗaukaki ya saukar da cewa: «Bai kamata ga Annabi da waɗanda suka yi imani su nemi gafara ga mushrikai ba, ko da sun kasance danginsu na kusa ne» (التوبة: 113).

An ruwaito hadisai da yawa game da kyautatawa iyaye. Daga cikinsu akwai hadisin da aka ruwaito ta hanyoyi da dama daga Anas da wasu, cewa lokacin da Manzon Allah ﷺ ya hau kan mimbari, ya ce: «Āmīn, āmīn, āmīn.» Sai suka ce: «Ya Manzon Allah, me ka ce āmīn a kansa?» Ya ce: «Jibrilu ya zo mini ya ce: “Ya Muhammad, Allah Ya kunyata mutumin da aka ambace ka a gabansa amma bai yi salati a gare ka ba; ka ce āmīn.”

Sai na ce: “Āmīn.” Sannan ya ce: “Allah Ya kunyata mutumin da watan Ramadan ya shiga gare shi, sannan ya ƙare ba a gafarta masa ba; ka ce āmīn.” Sai na ce: “Āmīn.” Sannan ya ce: “Allah Ya kunyata mutumin da iyayensa, ko ɗaya daga cikinsu, suka tsufa a gabansa, amma ba su shigar da shi Aljanna ba; ka ce āmīn.” Sai na ce: “Āmīn.”»

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Hushaym ya ba mu labari, ya ce: Ali bn Zayd ya ba mu labari, ya ce: Zurarah bn Awfa ya ba mu labari daga Malik bn al-Harith, wani mutum daga cikinsu, cewa ya ji Annabi ﷺ yana cewa: «Duk wanda ya ɗauki maraya ya haɗa shi da abinci da abin shan iyayensa Musulmi har sai marayan ya wadatu, Aljanna ta wajaba a gare shi babu shakka. Kuma duk wanda ya ‘yanta wani bawa Musulmi, hakan zai zama fansarsa daga wuta; za a yi masa sakayya da kowane gaɓa da gaɓa daga jikinsa.»

Sannan Ahmad ya ce: Muhammad bn Ja'far ya ba mu labari, Shu'bah ya ba mu labari, ya ce: Na ji Ali bn Zayd yana ambaton makamancin wannan, sai dai ya ce: «Daga wani mutum ne daga mutanensa, ana kiransa Malik ko Ibn Malik.» Ya ƙara da cewa: «Duk wanda ya riski iyayensa ko ɗaya daga cikinsu, sannan ya shiga Wuta, Allah Ya nisantar da shi.»

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Affan ya ba mu labari, Hammad bn Salamah ya ba mu labari, Ali bn Zayd ya ba mu labari daga Zurarah bn Awfa, daga Malik bn Amr al-Qushayri, ya ce: Na ji Manzon Allah ﷺ yana cewa: «Duk wanda ya ‘yanta bawa Musulmi, wannan zai zama fansarsa daga Wuta; a madadin kowane ƙashi daga ƙasusuwansa, za a ‘yanta ƙashi daga nasa. Kuma duk wanda ya riski ɗaya daga cikin iyayensa, amma ba a gafarta masa ba, Allah Maɗaukaki Ya nisantar da shi. Kuma duk wanda ya ɗauki maraya, iyayensa Musulmi, ya haɗa shi da abincinsa da abin shansa har Allah Ya wadatar da shi, Aljanna ta wajaba a gare shi.»

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Hajjaj da Muhammad bn Ja'far sun ba mu labari, suka ce: Shu'bah ya ba mu labari daga Qatadah, ya ce: Na ji Zurarah bn Awfa yana ba da labari daga Ubayy bn Malik al-Qushayri cewa Annabi ﷺ ya ce: «Duk wanda ya riski iyayensa ko ɗaya daga cikinsu, sannan daga baya ya shiga Wuta, Allah Ya nisantar da shi, Ya kuma kore shi nesa.» Abu Dawud al-Tayalisi ya ruwaito shi daga Shu'bah da irin wannan lafazi, tare da wasu ƙarin bayanai.

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Affan ya ba mu labari, Abu Awanah ya ba mu labari, Suhayl bn Abi Salih ya ba mu labari daga mahaifinsa, daga Abu Hurairah, Allah Ya yarda da shi, daga Annabi ﷺ, ya ce: «Allah Ya kunyata shi! Allah Ya kunyata shi! Allah Ya kunyata mutumin da ya riski iyayensa, ɗaya ko su biyun, a lokacin tsufansu, amma bai shiga Aljanna ba.» Wannan hadisin ingantacce ne ta wannan hanya.

Muslim ne kaɗai ya ruwaito shi, daga Abu Awanah da Jarir da Sulayman bn Bilal, daga Suhayl, da irin wannan isnadi.

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Rab'i bn Ibrahim ya ba mu labari. Ahmad ya ce: Shi ɗan'uwan Isma'il bn Ulayyah ne, kuma ya fi ɗan'uwansa falala. Ya ruwaito daga Abdurrahman bn Ishaq, daga Sa'id bn Abi Sa'id, daga Abu Hurairah, wanda ya ce: Manzon Allah ﷺ ya ce: «Allah Ya kunyata mutumin da aka ambace ni a gabansa amma bai yi salati a gare ni ba! Allah Ya kunyata mutumin da watan Ramadan ya shiga gare shi, sannan ya wuce ba a gafarta masa ba!

Allah Ya kunyata mutumin da iyayensa suka tsufa a gabansa, amma ba su shigar da shi Aljanna ba.» Rab'i ya ce: «Ina tsammanin ya ce ɗaya daga cikin iyayensa.» Tirmidhi ya ruwaito shi daga Ahmad bn Ibrahim ad-Dawraqi, daga Rab'i bn Ibrahim, sannan ya ce: «Ba a san shi daga wannan hanya ba.»

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Yunus bn Muhammad ya ba mu labari, Abdurrahman bn al-Ghasil ya ba mu labari, Usayd bn Ali ya ba mu labari daga mahaifinsa Ali bn Ubayd, daga Abu Usayd Malik bn Rabi'ah as-Sa'idi, ya ce: Ina zaune wurin Manzon Allah ﷺ sai wani mutum daga Ansar ya zo masa ya ce: «Ya Manzon Allah, akwai wani abu da ya rage mini na kyautatawa iyayena bayan rasuwarsu da zan kyautata musu da shi?» Ya ce: «I, akwai abubuwa huɗu: yi musu salati [yi musu addu'ar rahama], nemar musu gafara, cika alkawarinsu, girmama abokansu, da sada zumuncin da ba ka da shi sai ta wurinsu.

Wannan shi ne abin da ya rage maka na kyautata musu bayan rasuwarsu.» Abu Dawud da Ibn Majah sun ruwaito shi daga Abdurrahman bn Sulayman, wanda shi ne Ibn al-Ghasil, da wannan isnadi.

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Ruh ya ba mu labari, Ibn Jurayj ya ba mu labari, ya ce: Muhammad bn Talhah bn Abdullah bn Abdurrahman ya ba ni labari daga mahaifinsa, daga Mu'awiyah bn Jahimah as-Sulami, cewa Jahimah ya zo wurin Annabi ﷺ ya ce: «Ya Manzon Allah, na yi niyyar fita yaƙi, kuma na zo gare ka domin in nemi shawararka.» Ya ce: «Kana da uwa?» Ya ce: «E.» Sai ya ce: «Ka zauna tare da ita, domin Aljanna tana a ƙasan ƙafafunta.»

Sannan ya sake tambayarsa a karo na biyu, sannan na uku, a lokuta daban-daban, kuma ya faɗi irin wannan magana. Nasa'i da Ibn Majah sun ruwaito shi daga Ibn Jurayj da wannan isnadi.

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Khalaf bn al-Walid ya ba mu labari, Ibn Ayyash ya ba mu labari daga Buhayr bn Sa'd, daga Khalid bn Ma'dan, daga al-Miqdam bn Ma'dikarib al-Kindi, daga Annabi ﷺ, ya ce: «Lalle Allah Yana yi muku wasiyya game da ubanninku. Lalle Allah Yana yi muku wasiyya game da uwayenku. Lalle Allah Yana yi muku wasiyya game da uwayenku. Lalle Allah Yana yi muku wasiyya game da uwayenku.

Lalle Allah Yana yi muku wasiyya game da mafi kusa, sannan wanda yake biye da shi wajen kusanci.» Ibn Majah ma ya ruwaito shi daga Abdullahi bn Ayyash da wannan isnadi.

Wani hadisi: Imamu Ahmad ya ce: Yunus ya ba mu labari, Abu Awanah ya ba mu labari daga al-Ash'ath bn Sulaym, daga mahaifinsa, daga wani mutum daga Banu Yarbu', ya ce: Na zo wurin Annabi ﷺ, sai na ji yana magana da mutane yana cewa: «Hannun mai bayarwa shi ne na sama. [Ka fara] da mahaifiyarka da mahaifinka, da 'yar'uwarka da ɗan'uwanka, sannan da na kusa da kai, sannan wanda ke biye da shi wajen kusanci.»

Wani hadisi: Hafiz Abu Bakr Ahmad bn Amr bn Abdul-Khaliq al-Bazzar ya ce a cikin Musnad ɗinsa: Ibrahim bn al-Mustamir al-Urqi ya ba mu labari, Amr bn Sufyan ya ba mu labari, al-Hasan bn Abi Ja'far ya ba mu labari daga Layth bn Abi Sulaym, daga Alqamah bn Marthad, daga Sulayman bn Buraydah, daga mahaifinsa, cewa wani mutum yana ɗawafi yana ɗauke da mahaifiyarsa. Sai ya tambayi Annabi ﷺ: «Shin na biya haƙƙinta?» Ya ce: «A'a, ba ka biya ba ko da gaɓa guda na numfashinta mai wahala», ko makamancin haka. Al-Bazzar ya ce: «Ba mu san an ruwaito wannan hadisi ba sai ta wannan hanya.» Na ce: Al-Hasan bn Abi Ja'far raunana ne. Kuma Allah ne Mafi sani.

Tafsirin al-Baghawi

«Ka sassauta musu fikafikan ƙasƙantar da kai» (وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ), wato ka tausasa musu halinka, ka kuma yi musu biyayya da tawali'u. Urwah bn az-Zubayr ya ce: Ka tausasa musu har kada ka ƙi yin wani abu da suke so. «Saboda rahama» (مِنَ الرَّحْمَةِ), wato saboda tausayi. «Kuma ka ce: Ya Ubangijina!

Ka yi musu rahama kamar yadda suka yi renona ina ƙarami» (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا). Abin da ake nufi shi ne idan su Musulmi ne. Ibn Abbas ya ce: Wannan hukunci an shafe shi da faɗin Allah: «Bai kamata ga Annabi da waɗanda suka yi imani su nemi gafara ga mushrikai ba» (التوبة: 113).

Abdulwahid al-Milihiy ya ba mu labari, ya ce: Abu Mansur Muhammad bn Muhammad bn Sam'an ya ba mu labari, ya ce: Abu Ja'far Muhammad bn Ahmad bn Abd al-Jabbar ar-Rayani ya ba mu labari, ya ce: Humayd bn Zanjawayh ya ba mu labari, ya ce: Sulayman bn Harb ya ba mu labari, ya ce: Hammad bn Yazid ya ba mu labari daga Ata' bn as-Sa'ib, daga Abu Abdurrahman, wato as-Sulami, daga Abu ad-Darda', ya ce: Manzon Allah ﷺ ya ce: «Uba shi ne tsakiyar kofofin Aljanna. Saboda haka, ka kiyaye wannan ƙofa idan kana so, ko kuma ka watsar da ita.»

Abu Tahir Muhammad bn Ali az-Zarrad ya ba mu labari, ya ce: Abu Bakr Muhammad bn Idris al-Jurjani ya ba mu labari, ya ce: Abu al-Hasan Ali bn al-Husayn al-Maliniy ya ba mu labari, ya ce: Hasan bn Sufyan ya ba mu labari, ya ce: Yahya bn Habib bn Adi ya ba mu labari, ya ce: Khalid bn al-Harith ya ba mu labari daga Shu'bah, daga Ya'la bn Ata', daga mahaifinsa, daga Abdullahi bn Amr, daga Annabi ﷺ, ya ce: «Yarda ta Allah tana cikin yardar uba, fushin Allah kuma yana cikin fushin uba.»

Ahmad bn Abdullahi as-Salihi ya ba mu labari, ya ce: Abu Sa'id Muhammad bn Musa as-Sayrafi ya ba mu labari, ya ce: Abu Abdullahi Muhammad bn Abdullahi as-Saffar ya ba mu labari, ya ce: Abu Ja'far Muhammad bn Ghalib bn Tamtam ad-Dabbi ya ba mu labari, ya ce: Abdullahi bn Maslamah ya ba mu labari, ya ce: Abdulaziz bn Muslim ya ba mu labari daga Yazid bn Abi Ziyad, daga Mujahid, daga Abu Sa'id al-Khudri, ya ce: Manzon Allah ﷺ ya ce: «Mai yawan tunatar da mutane alherin da ya yi musu, da mai saɓa wa iyayensa, da wanda ya saba shan giya ba sa shiga Aljanna.»

Imam Abu Ali al-Husayn bn Muhammad al-Qadi ya ba mu labari, ya ce: Abu Muhammad Abdullahi bn Yusuf bn Muhammad bn Bamuyah al-Isfahani ya ba mu labari, ya ce: Abu Sa'id Ahmad bn Ziyad al-Basri ya ba mu labari, ya ce: al-Hasan bn Muhammad bn as-Sabbah ya ba mu labari, ya ce: Rab'i bn Ulayyah ya ba mu labari daga Abdurrahman bn Ishaq, daga Sa'id bn Abi Sa'id al-Maqbari, daga Abu Hurairah, Allah Ya yarda da shi, ya ce: Manzon Allah ﷺ ya ce: «Allah Ya kunyata mutumin da aka ambace ni a gabansa amma bai yi salati a gare ni ba! Allah Ya kunyata mutumin da watan Ramadan ya same shi amma ba a gafarta masa ba!

Allah Ya kunyata mutumin da ya riski iyayensa a lokacin tsufansu, amma ba su shigar da shi Aljanna ba!»