Addu’ar Zakariyya ta Neman Magaji

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

“Ya Ubangijina! Lalle ni, ƙashina ya yi rauni, kuma kaina ya cika da furfura saboda tsufa.” Domin furfura alama ce ta rauni da tsufa; manzon mutuwa ne, mai sanar da zuwansa da gargaɗinsa. Saboda haka ya roƙi Allah ta hanyar bayyana rauninsa da kasawarsa.

Wannan yana daga cikin hanyoyin roƙo mafi soyuwa ga Allah, domin yana nuna nisantar dogaro da ƙarfi da iko na kai, da kuma jingina zuciya ga ƙarfi da ikon Allah. “Kuma ban taɓa zama, ya Ubangijina, marar sa’a ba a cikin addu’a gare Ka.” Ma’ana: Ya Ubangijina, ba Ka taɓa mayar da ni babu amsa ko hana ni abin da na roƙa ba. Ka ci gaba da kula da ni, kana amsa addu’ata, kuma ni’imominka da alherinka sun ci gaba da zuwa gare ni.

Wannan neman kusanci ne ga Allah ta hanyar ambaton ni’imarSa a gare shi da amsa addu’o’insa na baya. Saboda haka ya roƙi Wanda Ya yi masa alheri a baya da Ya cika alherinSa a nan gaba.

“Kuma lalle ni, ina tsoron waliyyai [’yan uwa da za su gaje ni] a bayana.” Ma’ana: Ina tsoron waɗanda za su shugabanci Banu Isra’ila bayan mutuwata, kada su tsaya tsayin daka wajen kiyaye addininka, kuma kada su kira bayinka zuwa gare Ka. A zahiri, bai ga cikakken wanda ya cancanci jagorancin addini a cikinsu ba. Wannan yana nuna tausayi da nasiha ta Annabi Zakariyya (عليه السلام).

Neman ɗa nasa ba irin neman wasu ba ne, wanda manufarsu kawai ita ce amfanin duniya; manufarsa ita ce amfanin addini da tsoron kada ya salwanta. Ya ga cewa sauran mutane ba su cancanci wannan aiki ba. Gidansa kuwa sananne ne da addini, kuma tushen saƙon annabci da alheri. Saboda haka ya roƙi Allah Ya ba shi ɗa wanda zai kula da addini bayansa.

Ya kuma bayyana cewa matarsa bakarariya ce, wato ba ta haihuwa ko kaɗan, shi kuma tsufansa ya kai matuƙa, wato shekarunsa sun kai matsayin da sha’awa da samun ɗa ba kasafai suke faruwa ba.

“Ka ba ni daga wurinKa waliyyi [magaji].” Wannan waliyyanci magajin addini ne: gadon annabci, ilimi da aiki. “Zai gaje ni, kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub; kuma Ka sanya shi, ya Ubangijina, abin yarda.” Wato Ka sanya shi bawa nagari wanda Kake yarda da shi, kuma Ka sa ya zama abin so ga bayinka.

A taƙaice, ya roƙi Allah Ya ba shi ɗa namiji nagari wanda zai rayu bayan mutuwarsa, ya zama magajinsa, kuma ya zama annabi wanda Allah da halittunsa suka yarda da shi. Wannan shi ne mafi alherin abin da ɗa zai kasance da shi. Daga rahamar Allah ga bawansa akwai Ya azurta shi da ɗa nagari wanda ya haɗa kyawawan ɗabi’u da halaye masu girma. Sai Ubangijinsa Ya ji tausayinsa, Ya kuma karɓi addu’arsa.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

Mujahid ya ce game da kalmar: “Zai gaje ni, kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub”: Gadonsa ilimi ne, kuma Zakariyya yana daga zuriyar Yaƙub. Hushaym ya ce: Isma‘il bn Abi Khalid ya ba mu labari daga Abu Salih game da ayar: “Zai gaje ni, kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub”; ya ce: Zai iya zama annabi, kamar yadda kakanninsa suka kasance annabawa. ‘Abd al-Razzaq ya ruwaito daga Ma‘mar, daga Qatada, daga al-Hasan: Zai gaji annabcinSa da iliminSa. Al-Suddi ya ce: Zai gaji annabcina da annabcin zuriyar Yaƙub.

Malik ya ruwaito daga Zayd bn Aslam game da kalmar: “Kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub”; ya ce: Annabcinsu ne. Jabir bn Nuh da Yazid bn Harun, dukansu sun ruwaito daga Isma‘il bn Abi Khalid, daga Abu Salih, game da ayar: “Zai gaje ni, kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub”; ya ce: Zai gaji dukiyata, kuma zai gaji annabci daga zuriyar Yaƙub. Wannan shi ne zaɓin Ibn Jarir a cikin tafsirinsa.

‘Abd al-Razzaq ya ce: Ma‘mar ya ba mu labari daga Qatada, cewa Manzon Allah (ﷺ) ya ce: “Allah Ya ji tausayin Zakariyya; wane irin damuwa ne yake da shi game da magada! Kuma Allah Ya ji tausayin Lut, lalle shi yana neman mafaka ne ga wani ginshiƙi mai ƙarfi.” Ibn Jarir ya ce: Abu Kurayb ya ba mu labari, Jabir bn Nuh ya ba mu labari daga Mubarak — shi ne Ibn Fadala — daga al-Hasan, ya ce: Manzon Allah (ﷺ) ya ce: “Allah Ya ji tausayin ɗan’uwana Zakariyya; wane irin damuwa ne yake da shi game da magada dukiyarsa, alhali yana cewa: ‘Ka ba ni daga wurinKa waliyyi wanda zai gaje ni, kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub’.”

Waɗannan ruwayoyi mursal ne, ba sa cin karo da hadisai sahihai; Allah ne Mafi sani. Kalmar “Ka sanya shi, ya Ubangijina, abin yarda” tana nufin: wanda Ka yarda da shi, kuma halittunka ma su yarda da shi; Ka so shi, kuma Ka sa halittunka su so shi saboda addininsa da ɗabi’unsa.

“Ya ce: ‘Ya Ubangijina! Lalle ƙashina ya yi rauni.’” Wato ya yi rauni kuma ƙarfinsa ya raunana. “Kuma kaina ya cika da furfura.” Wato furfura ta bazu cikin baƙin gashin kansa. Kamar yadda Ibn Durayd ya ce a cikin waƙarsa ta Maqṣūra: “Kana ganin kaina ya yi kama da launinsa—da hasken safiya ƙarƙashin duhun dare; kuma farar gashi ta bazu a cikin baƙinsa, kamar yadda wuta ke bazuwa cikin garwashin al-ḍā.”

Abin nufi shi ne bayyana rauni da tsufa, da alamominsu na zahiri da na ɓoye. “Kuma ban taɓa zama, ya Ubangijina, marar sa’a ba a cikin addu’a gare Ka.” Wato ban san daga gare Ka ba sai amsa ga addu’a, kuma ba Ka taɓa ƙin amsa abin da na roƙa ba.

Game da kalmarsa: “Kuma lalle ni, ina tsoron waliyyai a bayana,” mafi yawan masu karatu sun karanta “al-mawālī” da fatḥa a kan yā’, a matsayin abin aikatawa. An kuma ruwaito daga al-Kisā’ī cewa ya yi sukūn a kan yā’, kamar yadda mawaƙi ya ce: “Kamar hannuwansu a ƙasa mai santsi, hannuwan ’yan mata ne masu musayar azurfa.” Wani mawaƙin kuma ya ce: “Matashi ne da idan ya yi takara da rana, sai ta sauke mayafinta; idan kuma da wata mai tafiya, sai ya sa shi ya sauke abin wuyansa.”

Daga wannan ma’anar ne maganar Abu Tammam Habib bn Aws al-Ta’i: “Waƙoƙin sun yi hassada da shi saboda na kwana ina nazarinsu, har na yi zaton baitocin waƙarsa za su yi faɗa da juna.”

Mujahid, Qatada da al-Suddi sun ce abin da ake nufi da “waliyyai” shi ne danginsa na kusa. Abu Salih ya ce: dangin da ba su da ɗa ko uba [al-kalāla]. An ruwaito daga Amir al-Mu’minin ‘Uthman bn ‘Affan (رضي الله عنه) cewa ya karanta ta da shadda a kan fā’: “Kuma lalle ni, na ji tsoron cewa dangina za su ragu a bayana,” ma’ana: adadin ’yan’uwana na kusa bayan ni zai yi kaɗan. A karatu na farko, dalilin tsoronsa shi ne ya ji tsoron kada su yi mu’amala da mutane bayan mutuwarsa ta mummunar hanya.

Saboda haka ya roƙi Allah Ya ba shi ɗa wanda zai zama annabi bayansa, ya tafiyar da al’amuransu da annabcinSa da wahayi da ake saukar masa. An amsa masa wannan addu’a. Ba wai ya ji tsoron ’yan’uwansa za su gaji dukiyarsa ba ne, domin annabi yana da matsayi mafi girma da daraja mafi ɗaukaka fiye da ya damu da dukiyarsa har ya ƙi ’yan’uwansa su gaje ta, sannan ya roƙi a ba shi ɗa domin ya mallaki gado ya hana su. Wannan shi ne bayani na farko.

Na biyu: Ba a ambaci cewa yana da dukiya ba; shi kafinta ne, yana cin abin da hannunsa ya samu. Irin wannan ba ya tara dukiya, musamman ma annabawa, tsira da amincin Allah su tabbata a gare su, domin su ne mafi tsananin gudun duniya. Na uku: Ya tabbata ta hanyoyi daban-daban a cikin Sahih al-Bukhari da Sahih Muslim cewa Manzon Allah (ﷺ) ya ce: “Ba a gadonmu; abin da muka bari sadaka ne.” A wata riwaya a wajen al-Tirmidhi, da isnadi sahihi, ya ce: “Mu, jama’ar annabawa, ba a gadonmu.”

Saboda haka dole ne a fahimci kalmarsa: “Ka ba ni daga wurinKa waliyyi wanda zai gaje ni” a matsayin gadon annabci. Don haka ne ya ce: “Kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub,” kamar yadda Allah Maɗaukaki Ya ce: “Kuma Sulaiman ya gaji Dawuda” (al-Naml, 27:16), wato ya gaji annabci. Da a ce gado na dukiya ake nufi, da ba a ware shi a cikin ’yan’uwansa ba, kuma ba zai zama da wata babbar fa’ida ba a ambaci hakan, domin sananne ne a dukkan shari’o’i da addinai cewa ɗa yana gadon mahaifinsa. Da ba don gado na musamman ake nufi ba, da ba a ambace shi ba.

Duk waɗannan bayanai suna ƙarfafawa da tabbatar da abin da ya inganta a hadisi: “Mu, jama’ar annabawa, ba a gadonmu; abin da muka bari sadaka ne.” (al-Naml, 27:16).

Tafsirin al-Baghawi

“Ya ce: ‘Ya Ubangijina! Lalle ƙashina ya yi rauni.’” Wato ya yi rauni kuma ya lafa saboda tsufa. Qatada ya ce: Ya koka da zubar haƙoransa. “Kuma kaina ya cika” — wato gashin kansa ya yi fari — “da furfura”, wato ya yi toka.

“Kuma ban taɓa zama, ya Ubangijina, marar sa’a ba a cikin addu’a gare Ka.” Ya ce: Ka saba amsa mini addu’a a baya, ba Ka taɓa barin ni cikin baƙin ciki ba. An kuma ce ma’anarsa ita ce: Sa’ad da Ka kira ni zuwa ga imani, na yi imani, kuma ban kasance cikin waɗanda suka yi asarar rai saboda barin imani ba.

“Kuma ina tsoron waliyyai.” “Waliyyai” su ne ’ya’yan baffansa. Mujahid ya ce: ’Yan uwa na kusa. Abu Salih ya ce: Al-kalāla. Al-Kalbi ya ce: Magada. “A bayana” yana nufin: bayan mutuwata. Ibn Kathir ya karanta “min warā’i” da fatḥa a kan yā’; sauran masu karatu kuwa sun yi mata sukūn.

“Kuma matata bakarariya ce”, wato ba ta haihuwa. “Saboda haka Ka ba ni daga wurinKa” yana nufin: Ka ba ni daga gare Ka. “Waliyyi” yana nufin: ɗa.

“Zai gaje ni, kuma ya gaji daga zuriyar Yaƙub.” Abu ‘Amr da al-Kisā’ī sun karanta kalmar “yarithni” da “yarithu” da jazm a kan thā’, a matsayin amsa ga addu’a. Sauran masu karatu sun karanta su da raf‘i, a matsayin halin waliyyi ko sifa gare shi, ma’ana: waliyyi mai gado. Malamai sun saɓa game da irin wannan gado.

Al-Hasan ya ce ma’anarsa: Zai gaji dukiyata, kuma zai gaji annabci da babban limancin malamai daga zuriyar Yaƙub. An kuma ce abin da ake nufi shi ne gadon annabci da ilimi. Wata magana kuma ita ce gado na babban limancin malamai, domin Zakariyya shi ne shugaban malamai. Al-Zajjāj ya ce: Mafi dacewa shi ne a fassara shi da gadon da ba na dukiya ba, domin bai dace a ce Zakariyya, annabi daga cikin annabawa, ya damu cewa ’ya’yan baffansa za su gaji dukiyarsa ba.

Ma’anar ita ce, ya ji tsoron ’ya’yan baffansa su watsar da addinin Allah, su canja hukunce-hukuncensa, kamar yadda ya gani daga Banu Isra’ila na sauya addini da kashe annabawa. Saboda haka ya roƙi Ubangijinsa Ya ba shi waliyyi nagari wanda zai amince da shi a kan al’ummarsa, ya gaji annabci da iliminsa, domin addinin kada ya salwanta. Wannan ita ce ma’anar abin da ‘Aṭā’ ya ruwaito daga Ibn ‘Abbas (رضي الله عنهما).

“Kuma Ka sanya shi, ya Ubangijina, abin yarda.” Wato mai kyautatawa, mai tsoron Allah, wanda ake yarda da shi.