Молба за праведно потомство

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

(И стори, Господару мој, да бидеш задоволен од него) — односно, да биде добар роб, со кого Ти ќе бидеш задоволен и кого ќе го направиш сакан кај Твоите робови. Во суштина, тој од Аллах побарал машко, праведно дете, кое ќе остане по неговата смрт, ќе биде негов наследник и ќе биде пророк, задоволувачки за Аллах и за Неговите созданија. Такво потомство е најдоброто што може да се има. А меѓу милоста на Аллах кон Својот роб е и тоа да му подари праведно дете, кое ќе ги обедини благородните особини и пофалните карактерни црти.

Затоа неговиот Господар му се смилувал и ја услишал неговата молба.

(Господару мој, коските ми ослабнаа) — односно, истоштеа и ослабеа. Кога ослабуваат коските, кои се потпора на телото, ослабува и сè друго. (А косата ми оседе) — бидејќи седината е знак на слабост и старост, предвесник и гласник на смртта. Така тој се обратил на Аллах Возвишениот повикувајќи се на својата слабост и немоќ.

Ова е едно од најмилите средства за приближување до Аллах, зашто укажува на откажување од сопствената моќ и сила и на тоа дека срцето се потпира на моќта и силата на Аллах. (А кога сум Ти упатил молба, Господару мој, никогаш не сум останал несреќен) — односно: Господару, никогаш не си ме вратил разочаран, ниту си ме лишил од услишување; секогаш си бил благосклон кон мене и си одговарал на моите молби, а Твоите благодати непрестајно ме опкружувале и Твојата добрина стигнувала до мене.

Со ова тој се повикал на благодатите што Аллах му ги дарувал и на претходното услишување на неговите молби, па Го замолил Оној Кој претходно му правел добро да ја доврши Својата добрина и во иднина.

(Се плашам од роднините мои по крв, после мене) — односно, се плашам дека оние што ќе ја преземат грижата за синовите на Израил по мојата смрт нема соодветно да ја спроведуваат Твојата вера и нема да ги повикуваат Твоите робови кон Тебе. Очигледно е дека тој меѓу нив не гледал никого што бил достоен да ги предводи луѓето во верата. Ова укажува на сочувството и искрената грижа на Закарија, мир над него. Неговото барање дете не било како барањата на другите, чија цел е само световна корист; неговата цел била доброто на верата и стравот таа да не биде изгубена.

Тој сметал дека другите не се соодветни за оваа задача. Неговото семејство било познато по верата, било дом на пророкувањето и место од кое се очекувало добро. Затоа го молел Аллах да му подари дете кое по него ќе ја спроведува верата. Тој се пожалил дека неговата жена е неплодна, односно воопшто не раѓа, а дека тој достигнал крајна старост — возраст во која ретко се јавуваат желба и потомство.

(Подари ми наследник од Себе) — ова наследство е наследство на верата: наследство на пророкувањето, знаењето и делото.

Тефсир на имамот Ибн Касир

Муџахид, во врска со зборовите (да ме наследи мене и семејството Јакубово), рекол: „Неговото наследство било знаење, а Закарија бил од потомството на Јакуб.“ Хушајм рекол: „Ни соопшти Исмаил ибн Аби Халид, од Абу Салих, за зборовите (да ме наследи мене и семејството Јакубово): ‘Може да биде пророк, како што неговите предци биле пророци.’“ Абд ар-Раззак пренесува од Ма‘мар, од Катада, од ал-Хасан: „Ќе го наследи неговото пророкување и неговото знаење.“ Ас-Судди рекол: „Ќе го наследи моето пророкување и пророкувањето на семејството Јакубово.“

Од Малик, од Зајд ибн Аслам се пренесува дека за зборовите (и семејството Јакубово) рекол: „Нивното пророкување.“ Џабир ибн Нух и Јазид ибн Харун, двајцата од Исмаил ибн Аби Халид, од Абу Салих, за овој ајет пренесуваат: „Ќе го наследи мојот имот, а од семејството Јакубово ќе го наследи пророкувањето.“ Ова толкување го избрал Ибн Џарир во својот тафсир.

Абд ар-Раззак пренесува: „Ни соопшти Ма‘мар, од Катада, дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Аллах нека му се смилува на Закарија! Колку малку наследници имал! А Аллах нека му се смилува и на Лут! Тој навистина имал силна потпора.’“

Ибн Џарир рекол: „Ни раскажа Абу Курајб, ни раскажа Џабир ибн Нух, од Мубарак — тој е Ибн Фадала — од ал-Хасан, кој рекол дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Аллах нека му се смилува на мојот брат Закарија! Колку малку наследници имал за својот имот, кога рекол: (Подари ми наследник од Себе, да ме наследи мене и семејството Јакубово).’“ Овие преданија се со прекината низа и не им противречат на автентичните хадиси. А Аллах најдобро знае.

Зборовите (и стори, Господару мој, да бидеш задоволен од него) значат: да биде оној со кого Ти ќе бидеш задоволен, а и Твоите созданија; да го сакаш и да го направиш сакан кај Твоите созданија поради неговата вера и неговиот карактер.

(Тој рече: „Господару мој, коските ми ослабнаа“) — односно, ослабев и силите ми изнемоштеа. (А косата ми оседе) — седата коса се разгорела среде црната коса, како што рекол Ибн Дурајд во својата поема „Ал-Максура“: „Не гледаш ли дека главата ми е како зора што се појавила под превезот на темнината, и белото се разгорело среде црното, како оган што се разгорува во жарот на ал-гада?“ Со ова се мисли на известување за слабоста и староста и за нивните очигледни и скриени знаци.

Зборовите (а кога сум Ти упатил молба, Господару мој, никогаш не сум останал несреќен) значат: од Тебе досега сум видел само услишување на молитвите; никогаш не си ме одбил во она за што сум Те молел.

За зборовите (Се плашам од роднините мои по крв, после мене): повеќето ги читале со фатха на буквата „ја“ во зборот „ал-мевали“, како директен предмет; ал-Кисаји ја читаше со сукун на „ја“. Така е и во стиховите на поетот: „Како нивните раце да се рацете на девојки што меѓусебно разменуваат парички“; и во стихот на друг поет: „Момче, ако со Сонцето се натпреваруваше, тоа ќе ја фрлеше својата прекривка; ако со месечината што плови се натпреваруваше, таа би ги фрлила своите ѓердани.“

Оттука е и стихот на Абу Таммам Хабиб ибн Авс ат-Таи: „Поезијата се вознемири поради него додека бдеев, па помислив дека нејзините рими ќе се судрат.“

Муџахид, Катада и ас-Судди рекле дека со „ал-мевали“ се мисли на роднините од татковата страна. Абу Салих рекол: „Далечните роднини.“ Се пренесува дека водачот на верниците, Осман ибн Афан, Аллах нека биде задоволен со него, го читал: „Се плашам дека моите роднини ќе ослабат по мене“, со удвоена буква „ф“ во значење: „Малубројни се моите роднини по мене.“ Според првото читање, причината за неговиот страв била тоа што се плашел дека по неговата смрт тие лошо ќе постапуваат со луѓето.

Затоа го молел Аллах за дете кое ќе биде пророк по него и ќе управува со нив преку своето пророкување и преку она што му се објавува. Неговата грижа не била дека роднините ќе го наследат неговиот имот. Пророкот има повисоко достоинство и поголема чест од тоа да се грижи за својот имот до степен да негодува што ќе го наследат роднините и да бара да добие дете кое ќе го присвои наследството наместо нив.

Второ, не е спомнато дека имал имот; тој бил столар и живеел од заработката на своите раце. Таквиот човек не собира имот, особено кога станува збор за пророците, мир над нив, кои биле најмалку приврзани за овој свет. Трето, во двата Сахиха преку повеќе преданија е потврдено дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Ние не оставаме наследство; она што го оставаме е милостина.“ Во предание кај ат-Тирмизи, со веродостоен синџир на пренесувачи, стои: „Ние, собранието на пророците, не оставаме наследство.“

Според ова, нужно е зборовите (Подари ми наследник од Себе, да ме наследи мене) да се однесуваат на наследство на пророкувањето. Затоа рекол: (и семејството Јакубово), како во зборовите на Возвишениот: „И Сулејман го наследи Давуд“ (ан-Намл, 16), односно, го наследил во пророкувањето. Ако се мислеше на имот, Сулејман не би бил издвоен од своите браќа, ниту би имало голема полза од тоа известување, зашто во сите верозакони и религии е познато и утврдено дека детето го наследува својот татко. Значи, да не стануваше збор за посебно наследство, за тоа немаше да се известува.

Сето ова го поткрепува и потврдува автентичниот хадис: „Ние, собранието на пророците, не оставаме наследство; она што го оставаме е милостина.“

Тефсир на ал-Багави

(Рече: „Господару мој, ослабна“) — ослабе и истоштеа (коската) поради староста. Катада рекол: „Се пожалил дека му испаднале забите.“ (А косата ми оседе) — односно, косата на главата ми побеле, (седи). (А кога сум Ти упатил молба, Господару мој, никогаш не сум останал несреќен) — вели: „Навикнат си да ми одговараш и порано не си ме разочарал.“

Се вели и дека значењето е: кога ме повика на верување, поверував и не станав несреќен поради тоа што не поверував.

(Да ме наследи мене и семејството Јакубово) — Абу Амр и ал-Кисаји го читале глаголот „наследи“ во двата случаи со сукун на буквата „тха“, како одговор на молбата, а другите го читале со дамма, како состојба или опис, односно: „наследник“. Се разминале во мислењето за ова наследство. Ал-Хасан рекол: „Значењето е: ќе го наследи мојот имот, а од семејството Јакубово ќе ги наследи пророкувањето и првосвештенството.“ Се вели дека се мисли на наследството на пророкувањето и знаењето.

Се вели и дека се мисли на наследството на првосвештенството, бидејќи Закарија бил старешина на свештениците. Аз-Заџаџ рекол: „Подобро е да се сфати како наследство што не е имот, бидејќи е далеку од тоа Закарија, пророк меѓу пророците, да се грижи дека синовите на неговиот чичко ќе го наследат неговиот имот.“ Значењето е дека се плашел неговите братучеди да не ја запостават Божјата вера и да не ги изменат Неговите прописи, зашто кај синовите на Израил го видел менувањето на верата и убивањето на пророците.

Затоа го молел својот Господар за праведно дете на кое ќе може да му ја довери својата заедница, а кое ќе го наследи неговото пророкување и знаење, за да не биде изгубена верата. Ова е значењето на преданието што Ата го пренесува од Ибн Аббас, Аллах нека биде задоволен со нив двајцата.

(И стори, Господару мој, да бидеш задоволен од него) — односно, да биде добар, богобојазлив и оној со кого си задоволен.

(Се плашам од роднините мои по крв) — „Ал-мевали“ значи синовите на чичкото. Муџахид рекол: „Роднините од татковата страна.“ Абу Салих рекол: „Далечните роднини.“ Ал-Калби рекол: „Наследниците.“ (После мене) — односно, по мојата смрт.

Ибн Касир го читал „мин вера’и“ со фатха на „ја“, а другите ја читале со сукун. (А жена ми е неплодна) — не раѓа. (Затоа подари ми од Себе) — дај ми од Тебе (наследник), односно, син.