Àdúrà fún Ọmọ Rere

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

(“Kí ó jogún mi, kí ó sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb, kí O sì ṣe é ní ẹni tí a yọ̀ǹda sí, Olúwa mi”) ìyẹn ni, kí ó jẹ́ ìránṣẹ́ rere tí O tẹ́wọ́ gbà, tí O sì fi ìfẹ́ sí ọkàn àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀ fún un. Ní ṣókí, ó bẹ Ọlọ́run pé kí Ó fún òun ní ọmọkùnrin rere kan, tí yóò wà láàyè lẹ́yìn ikú òun, tí yóò sì jẹ́ aṣojú rẹ̀ lẹ́yìn rẹ̀, kí ó sì jẹ́ ànáḅì tí Ọlọ́run àti àwọn ẹ̀dá Rẹ̀ yóò tẹ́wọ́ gbà. Èyí ni ohun tí ó dára jù lọ tí ọmọ lè jẹ́. Lára àánú Ọlọ́run sí ìránṣẹ́ Rẹ̀ ni pé Ó fún un ní ọmọ rere, ẹni tí ó kó àwọn ìwà ọlọ́lá àti àwọn ànímọ́ rere jọ. Nítorí náà, Olúwa rẹ̀ ṣàánú fún un, Ó sì dáhùn àdúrà rẹ̀.

(“Olúwa mi, dájúdájú egungun mi ti rẹ̀”) ìyẹn ni, ó ti rẹ̀ tí ó sì ti rẹ̀wẹ̀sì. Bí egungun tí ó jẹ́ àtìlẹ́yìn ara bá rẹ̀wẹ̀sì, àwọn ẹ̀yà ara yòókù náà yóò rẹ̀wẹ̀sì. (“Orí sì ti di funfun pẹ̀lú ewú”) nítorí ewú jẹ́ àmì àìlera àti ọjọ́-orí àgbà; ó jẹ́ ìránṣẹ́ ikú tó ń ṣáájú rẹ̀, tó sì ń kìlọ̀ nípa rẹ̀. Ó wá ọ̀nà ìsúnmọ́ Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo nípa fífi àìlera àti àìlèṣe rẹ̀ hàn.

Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìsúnmọ́ Ọlọ́run tí Ó fẹ́ràn jù, nítorí ó fi hàn pé ẹni náà kọ agbára àti okun ara rẹ̀ sílẹ̀, tí ó sì so ọkàn rẹ̀ mọ́ agbára àti okun Ọlọ́run. (“Èmi kò sì tíì jìyà àdánù rí nígbà tí mo bá ń bẹ Ọ́, Olúwa mi”) ìyẹn ni, Olúwa, O kò tíì dá mi padà láìní ìdáhùn, bẹ́ẹ̀ ni O kò tíì fi mí sílẹ̀ láìgba ohun tí mo béèrè; O ti ń tọ́jú mi dáadáa nígbà gbogbo, O sì ti ń dáhùn àdúrà mi. Àánú Rẹ kò dáwọ́ dúró láti dé bá mi, ìrẹ̀lẹ̀ àti oore Rẹ sì ń bá mi dé nígbà gbogbo. Èyí jẹ́ ìsúnmọ́ Ọlọ́run nípa ìrántí àwọn ìbùkún Rẹ̀ àti àwọn àdúrà àtijọ́ tí Ó ti dáhùn.

Ó bẹ Ẹni tí Ó ti ṣe rere sí òun rí pé kí Ó tún parí rere Rẹ̀ sí òun lọ́jọ́ iwájú.

(“Dájúdájú, mo bẹ̀rù àwọn mọ̀lẹ́bí tó máa tẹ̀lé mi lẹ́yìn ikú mi”) ìyẹn ni, mo bẹ̀rù pé àwọn tí yóò ṣàkóso àwọn ọmọ Ísírẹ́lì lẹ́yìn ikú mi kò ní ṣe ojúṣe ẹ̀sìn Rẹ dáadáa, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò ní pe àwọn ìránṣẹ́ Rẹ sí ọ̀dọ̀ Rẹ. Ó dà bí ẹni pé kò rí ẹnikẹ́ni láàárín wọn tó yẹ fún ipò aṣáájú nínú ẹ̀sìn. Èyí fi àánú àti ìmọ̀ràn rere Zakariyyā (Àlàáfíà Ọlọ́run kí ó máa bá a) hàn. Ìdí tí ó fi béèrè ọmọ kì í ṣe bí àwọn mìíràn tí wọ́n ń wá àǹfààní ayé lásán; ohun tó ń wá ni àǹfààní fún ẹ̀sìn àti ìbẹ̀rù pé kí ẹ̀sìn má bàa sọnù.

Ó rí i pé àwọn ẹlòmíràn kò yẹ fún iṣẹ́ náà. Ilé rẹ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé tí a mọ̀ sí ilé ẹ̀sìn, orísun iṣẹ́ àpóstélì àti ibi tí a ti retí rere ti máa ń ti wá. Nítorí náà, ó bẹ Ọlọ́run pé kí Ó fún òun ní ọmọ tí yóò máa bójú tó ẹ̀sìn lẹ́yìn òun. Ó sì sọ pé aya òun jẹ́ àgàn, ìyẹn ni pé kò lè bímọ rárá, àti pé òun ti darúgbó gan-an, ìyẹn ni pé ó ti dé ọjọ́-orí tí ìfẹ́ ara àti ìbímọ̀ máa ń ṣọ̀wọ́n.

(“Nítorí náà, fún mi ní aṣojú kan láti ọ̀dọ̀ Rẹ”) aṣojú yìí ni aṣojú nínú ẹ̀sìn, àti ogún iṣẹ́ àpóstélì, ìmọ̀ àti iṣẹ́ rere.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Mujāhid sọ nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Kí ó jogún mi, kí ó sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb”): “Ogún rẹ̀ ni ìmọ̀; Zakariyyā sì wá láti inú ìran Ya‘qūb.” Hushaym sọ pé: Ismā‘īl ibn Abī Khālid sọ fún wa, láti ọ̀dọ̀ Abū Ṣāliḥ, nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Kí ó jogún mi, kí ó sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb”): “Ó lè jẹ́ ànáḅì, gẹ́gẹ́ bí àwọn baba ńlá rẹ̀ ti jẹ́ àwọn ànáḅì.” ‘Abd al-Razzāq sọ láti ọ̀dọ̀ Ma‘mar, láti ọ̀dọ̀ Qatādah, láti ọ̀dọ̀ al-Ḥasan pé: “Ó jogún iṣẹ́ àpóstélì àti ìmọ̀ rẹ̀.” Al-Suddī sọ pé: “Ó jogún iṣẹ́ àpóstélì mi àti iṣẹ́ àpóstélì ìdílé Ya‘qūb.”

Láti ọ̀dọ̀ Mālik, láti ọ̀dọ̀ Zayd ibn Aslam, nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Kí ó sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb”), ó sọ pé: “Iṣẹ́ àpóstélì wọn.” Jābir ibn Nūḥ àti Yazīd ibn Hārūn, àwọn méjèèjì sì gbà á láti ọ̀dọ̀ Ismā‘īl ibn Abī Khālid, láti ọ̀dọ̀ Abū Ṣāliḥ, nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Kí ó jogún mi, kí ó sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb”), sọ pé: “Ó jogún ọrọ̀ mi, ó sì jogún iṣẹ́ àpóstélì láti ọ̀dọ̀ ìdílé Ya‘qūb.” Èyí ni ìtumọ̀ tí Ibn Jarīr yàn nínú tafsīr rẹ̀.

‘Abd al-Razzāq sọ pé: Ma‘mar ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ Qatādah pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (ìbùkún àti àlàáfíà Ọlọ́run kí ó máa bá a) sọ pé: “Kí Ọlọ́run ṣàánú fún Zakariyyā; báwo ni àwọn ajogún rẹ̀ ṣe pọ̀ tó! Kí Ọlọ́run sì ṣàánú fún Lūṭ; ó wá ibi ààbò sí ọ̀dọ̀ alágbára ńlá.”

Ibn Jarīr sọ pé: Abū Kurayb sọ fún wa, Jābir ibn Nūḥ sì sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Mubārak — ìyẹn ibn Faḍālah — láti ọ̀dọ̀ al-Ḥasan pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (ìbùkún àti àlàáfíà Ọlọ́run kí ó máa bá a) sọ pé: “Kí Ọlọ́run ṣàánú fún arákùnrin mi Zakariyyā; báwo ni àwọn ajogún ọrọ̀ rẹ̀ ṣe pọ̀ tó nígbà tí ó sọ pé: (‘Fún mi ní aṣojú kan láti ọ̀dọ̀ Rẹ, tí yóò jogún mi, tí yóò sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb’).” Àwọn ìròyìn wọ̀nyí jẹ́ mursal, wọn kò sì lè tako àwọn ìròyìn ṣaḥīḥ. Ọlọ́run ló mọ̀ jù.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Kí O sì ṣe é ní ẹni tí a yọ̀ǹda sí, Olúwa mi”) túmọ̀ sí pé kí ó jẹ́ ẹni tí O àti àwọn ẹ̀dá Rẹ̀ tẹ́wọ́ gbà; kí O fẹ́ràn rẹ̀, kí O sì mú kí àwọn ẹ̀dá Rẹ̀ nífẹ̀ẹ́ rẹ̀ nítorí ẹ̀sìn àti ìwà rẹ̀.

(“Ó sọ pé: ‘Olúwa mi, egungun mi ti rẹ̀’”) ìyẹn ni, ó ti rẹ̀wẹ̀sì, agbára rẹ̀ sì ti rọ. (“Orí sì ti di funfun pẹ̀lú ewú”) ìyẹn ni, ewú ti tàn káàkiri nínú irun dúdú, gẹ́gẹ́ bí Ibn Durayd ṣe sọ nínú qaṣīdah rẹ̀ tó ní àwọn ẹsẹ̀ tí kò ní alif ní ìparí: “Ǹjẹ́ o rí i pé orí mi dà bí àwọ̀ ìlàmọ̀là òwúrọ̀, tó wà lábẹ́ ìbòrí òkùnkùn? Fúnfun sì tàn káàkiri nínú dúdú wọn, bí iná tí ń jó nínú ẹ̀yín igi ghadā.” Ohun tí a fẹ́ fi hàn níbí ni àìlera àti ọjọ́-orí àgbà, àti àwọn àmì rẹ̀ tó hàn gbangba àti èyí tó wà ní inú.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Èmi kò sì tíì jìyà àdánù rí nígbà tí mo bá ń bẹ Ọ́, Olúwa mi”) túmọ̀ sí pé: “Mi ò mọ̀ nípa Rẹ̀ nǹkan kan àyàfi pé O máa ń dáhùn àdúrà mi, O kò sì tíì kọ ohun tí mo béèrè lọ́wọ́ Rẹ̀ rí.”

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Dájúdájú, mo bẹ̀rù àwọn mọ̀lẹ́bí tó máa tẹ̀lé mi lẹ́yìn ikú mi”) — ọ̀pọ̀ àwọn olùkàwé ka “yā” nínú ọ̀rọ̀ “al-mawālī” sí ohun tí a sọ sí i lókè, kí ọ̀rọ̀ náà lè jẹ́ ohun tí Zakariyyā ń bẹ̀rù. Al-Kisā’ī sọ pé ó ka yā náà ní ìdákẹ́jẹ, gẹ́gẹ́ bí akéwì ṣe sọ pé: “Ó dà bí ẹni pé ọwọ́ wọn lórí ilẹ̀ pẹ̀tẹ́lẹ̀ ni ọwọ́ àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí ń fi owó béèrè lọ́wọ́ ara wọn.” Akéwì mìíràn sì sọ pé: “Ọ̀dọ́mọkùnrin kan, bí ó bá bá oòrùn díje, yóò mú kí oòrùn bọ́ aṣọ ìbòjú rẹ̀; bí ó bá sì bá òṣùpá tó ń rìn ní òru díje, yóò mú kí òṣùpá fi àwọn ọ̀ṣọ́ rẹ̀ sílẹ̀.”

Ọ̀rọ̀ Abū Tammām Ḥabīb ibn Aws al-Ṭā’ī náà wà lára àpẹẹrẹ irú èyí pé: “Àwọn ewì náà ń jowú ara wọn nítorí rẹ̀ nígbà tí mo jí lójú òru fún un, débi pé mo rò pé àwọn ìparí ẹsẹ̀ ewì rẹ̀ yóò jà.”

Mujāhid, Qatādah àti al-Suddī sọ pé “al-mawālī” túmọ̀ sí àwọn mọ̀lẹ́bí. Abū Ṣāliḥ sọ pé ó túmọ̀ sí àwọn mọ̀lẹ́bí tí kò ní ajogún taara. A sì ròyìn pé Amīr al-Mu’minīn ‘Uthmān ibn ‘Affān (kí Ọlọ́run yọ̀ sí i) máa ń kà á pé: “Mo bẹ̀rù pé àwọn mọ̀lẹ́bí mi yóò dín kù lẹ́yìn ikú mi,” ó sì ń fi ìtumọ̀ “Mo bẹ̀rù pé àwọn mọ̀lẹ́bí mi yóò dín kù lẹ́yìn mi” hàn. Ní ìkàwé àkọ́kọ́, ohun tí ó bẹ̀rù ni pé àwọn mọ̀lẹ́bí rẹ̀ yóò ṣe ìwà búburú sí àwọn ènìyàn lẹ́yìn rẹ̀.

Nítorí náà, ó bẹ Ọlọ́run pé kí Ó fún òun ní ọmọ tí yóò jẹ́ ànáḅì lẹ́yìn rẹ̀, tí yóò sì máa darí wọn pẹ̀lú iṣẹ́ àpóstélì àti ohun tí a bá ṣípayá fún un. A dáhùn àdúrà rẹ̀ nítorí èyí. Kì í ṣe pé ó bẹ̀rù pé wọn yóò jogún ọrọ̀ rẹ̀; nítorí ipò ànáḅì ga, ọlá rẹ̀ sì pọ̀ ju pé kí ó máa ṣàníyàn nípa ọrọ̀ rẹ̀ títí débi pé yóò kórìíra kí àwọn mọ̀lẹ́bí rẹ̀ jogún rẹ̀, kí ó sì béèrè ọmọ tó máa gba ogún náà lọ́wọ́ wọn. Èyí ni ìdáhùn àkọ́kọ́.

Ìdáhùn kejì ni pé kò sọ pé ó ní ọrọ̀; òṣìṣẹ́ gbígbẹ igi ni, ó sì ń jẹun láti inú iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀. Irú ẹni bẹ́ẹ̀ kì í kó ọrọ̀ jọ, pàápàá jù lọ àwọn ànáḅì, tí wọ́n jẹ́ ẹni tí ó kọ ayé sílẹ̀ jù lọ. Ìdáhùn kẹta ni pé ó ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nínú àwọn Ṣaḥīḥ méjèèjì, ní ọ̀pọ̀ ọ̀nà ìròyìn, pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (ìbùkún àti àlàáfíà Ọlọ́run kí ó máa bá a) sọ pé: “A kò jogún àwọn ànáḅì; ohun tí a bá fi sílẹ̀ jẹ́ ṣadaqah.” Nínú ìròyìn kan tí al-Tirmidhī gbà wá pẹ̀lú ẹ̀wọ̀n ìròyìn ṣaḥīḥ, ó sọ pé: “Àwa, ẹgbẹ́ àwọn ànáḅì, a kì í jogún.”

Nítorí náà, ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Fún mi ní aṣojú kan láti ọ̀dọ̀ Rẹ, tí yóò jogún mi”) gbọ́dọ̀ túmọ̀ sí ogún iṣẹ́ àpóstélì. Ìdí nìyẹn tí Ó fi sọ pé: (“Kí ó sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb”), gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo ti sọ pé: (“Sùlaymān sì jogún Dāwūd”) [Al-Naml, 27:16], ìyẹn ni, nínú iṣẹ́ àpóstélì. Bí ó bá jẹ́ ogún ọrọ̀ ni, kí ló dé tí a fi yàn án láàárín àwọn arákùnrin rẹ̀? Kí sì ni ìwúlò pàtàkì tó wà nínú sísọ̀rọ̀ nípa rẹ̀, níwọ̀n bí ó ti jẹ́ ohun tí a mọ̀ dájú nínú gbogbo àwọn òfin àti ẹ̀sìn pé ọmọ máa ń jogún baba rẹ̀?

Bí kì í bá ṣe ogún pàtàkì míì ni, kì bá tí sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Gbogbo èyí mú kí ọ̀rọ̀ tí ó jẹ́ ṣaḥīḥ nínú ḥadīth náà túbọ̀ dájú pé: “Àwa, ẹgbẹ́ àwọn ànáḅì, a kì í jogún; ohun tí a bá fi sílẹ̀ jẹ́ ṣadaqah.” (Al-Naml: 16).

Tafsīr al-Baghawī

(Ó sọ pé: “Olúwa mi, egungun mi ti rẹ̀”) ó ti di aláìlera, ó sì ti rọ nítorí ọjọ́-orí àgbà. Qatādah sọ pé: “Ó ṣàròyé pé eyín rẹ̀ ń já bọ́.” (“Orí sì ti tàn”) ìyẹn ni, irun orí ti di funfun. (“Pẹ̀lú ewú”) irun funfun.

(“Èmi kò sì tíì jìyà àdánù rí nígbà tí mo bá ń bẹ Ọ́, Olúwa mi”) Ó sọ pé: “O ti máa ń dáhùn àdúrà mi tẹ́lẹ̀, O kò sì tíì já mi kulẹ̀.” A tún sọ pé ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé, nígbà tí O pè mí sí ìgbàgbọ́, mo gba ìgbàgbọ́, mi ò sì jìyà nítorí pé mo kọ̀ láti gbà á.

(“Kí ó jogún mi, kí ó sì jogún lára ìdílé Ya‘qūb”) Abū ‘Amr àti al-Kisā’ī ka thā’ méjèèjì sí sukun, gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí àdúrà náà. Àwọn yòókù ka wọ́n sí raf‘, gẹ́gẹ́ bí ipò àti àpèjúwe, ìyẹn ni: “aṣojú tí yóò jogún.” Àwọn onímọ̀ yàtọ̀ síra lórí ìtumọ̀ ogún yìí. Al-Ḥasan sọ pé: “Ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé yóò jogún ọrọ̀ mi, yóò sì jogún iṣẹ́ àpóstélì àti ipò olórí àwọn àlùfáà lára ìdílé Ya‘qūb.”

A tún sọ pé ó túmọ̀ sí ogún iṣẹ́ àpóstélì àti ìmọ̀. A tún sọ pé ó túmọ̀ sí ogún ipò olórí àwọn àlùfáà, nítorí Zakariyyā ni olórí àwọn àlùfáà. Al-Zajjāj sọ pé: “Ó dára jù láti túmọ̀ rẹ̀ sí ogún tí kì í ṣe ọrọ̀, nítorí kò ṣeé gbàgbọ́ pé Zakariyyā, tó jẹ́ ànáḅì, yóò ṣàníyàn pé kí àwọn ọmọ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ má bàa jogún ọrọ̀ rẹ̀. Ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé ó bẹ̀rù pé àwọn ọmọ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ yóò pa ẹ̀sìn Ọlọ́run tì, wọn yóò sì yí àwọn òfin Rẹ̀ padà, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí i pé àwọn ọmọ Ísírẹ́lì ń yí ẹ̀sìn padà tí wọ́n sì ń pa àwọn ànáḅì.

Nítorí náà, ó bẹ Olúwa rẹ̀ pé kí Ó fún òun ní aṣojú rere kan, ẹni tí yóò dá a lójú pé yóò tọ́jú àwùjọ rẹ̀, tí yóò sì jogún iṣẹ́ àpóstélì àti ìmọ̀ rẹ̀, kí ẹ̀sìn má bàa ṣègbé.” Èyí ni ìtumọ̀ ohun tí ‘Aṭā’ ròyìn láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās (kí Ọlọ́run yọ̀ sí àwọn méjèèjì).

(“Kí O sì ṣe é ní ẹni tí a yọ̀ǹda sí, Olúwa mi”) ìyẹn ni, ẹni rere, olùbẹ̀rù Ọlọ́run àti ẹni tí a tẹ́wọ́ gbà.

(“Dájúdájú, mo bẹ̀rù àwọn mọ̀lẹ́bí”) “Al-mawālī” túmọ̀ sí àwọn ọmọ ẹ̀gbọ́n. Mujāhid sọ pé: “Àwọn mọ̀lẹ́bí.” Abū Ṣāliḥ sọ pé: “Àwọn mọ̀lẹ́bí tí kò ní ajogún taara.” Al-Kalbī sọ pé: “Àwọn ajogún.”

(“Lẹ́yìn mi”) ìyẹn ni, lẹ́yìn ikú mi. Ibn Kathīr ka “min warā’ī” pẹ̀lú yā tí a ṣí; àwọn yòókù sì ka á pẹ̀lú yā tí a dá dúró. (“Aya mi sì jẹ́ àgàn”) kò lè bímọ.

(“Nítorí náà, fún mi láti ọ̀dọ̀ Rẹ”) fún mi ní láti ọ̀dọ̀ Rẹ. (“Aṣojú kan”) ọmọkùnrin kan.