Shigarwa da fitarwa cikin gaskiya

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

(Kuma ka ce: “Ya Ubangijina! Ka shigar da ni shigar gaskiya, kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya”), wato, Ka sanya dukkan shigarwata da fitarwata cikin biyayya gare Ka da kuma abin da Ya yarda da shi. Wannan kuwa ya ƙunshi tsarkake niyya da dacewa da umarni. (Kuma Ka sanya mini wani iko mai taimako daga gare Ka), wato, hujja bayyananniya da dalili tabbatacce a kan duk abin da zan aikata da abin da zan ƙyale.

Wannan ita ce mafi ɗaukakar matsayi da Allah ke kai bawa gare shi: dukkan halayensa su zama alheri ne kuma suna kusantar da shi zuwa ga Ubangijinsa, sannan a kowane hali nasa ya kasance yana da hujja bayyananniya. Wannan kuwa ya ƙunshi ilimi mai amfani da aiki na ƙwarai, da sanin mas’aloli da hujjoji.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

Imam Ahmad ya ce: Jarīr ya ba mu labari, daga Qābūs bn Abī Zabiyān, daga mahaifinsa, daga Ibn Abbās, ya ce: Annabi ﷺ yana Makka, sa’an nan aka umurce shi da yin hijira. Sai Allah Ya saukar da: (Kuma ka ce: “Ya Ubangijina! Ka shigar da ni shigar gaskiya, kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya, kuma Ka sanya mini wani iko mai taimako daga gare Ka.”)

Al-Hasan al-Basrī ya ce a tafsirin wannan aya: Sa’ad da kafiran mutanen Makka suka yi shawara a kan Annabi ﷺ, ko dai su kashe shi, ko su kore shi, ko su ɗaure shi, Allah kuma Ya nufi yaƙar mutanen Makka, sai Ya umurce shi da ya fita zuwa Madina. Wannan shi ne abin da Allah Mai girma da ɗaukaka Ya ce: (Kuma ka ce: “Ya Ubangijina! Ka shigar da ni shigar gaskiya, kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya.”)

Qatāda ya ce: (Ka shigar da ni shigar gaskiya) yana nufin Madina, (kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya) yana nufin Makka. Abdur-Rahmān bn Zayd bn Aslam ma ya faɗi haka. Wannan shi ne sanannen ra’ayi cikin ra’ayoyin da aka faɗa. Al-‘Awfī ya ruwaito daga Ibn Abbās cewa: (Ka shigar da ni shigar gaskiya) yana nufin mutuwa, (kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya) yana nufin rayuwa bayan mutuwa.

An kuma faɗi wasu ra’ayoyi dabam. Na farko shi ne mafi inganci, kuma Ibn Jarīr ya zaɓe shi.

Game da maganarSa: (Kuma Ka sanya mini wani iko mai taimako daga gare Ka), Al-Hasan al-Basrī ya ce a tafsirinta: Ubangijinsa Ya yi masa alƙawarin zai ƙwace mulkin Farisa da ɗaukakar Farisa, Ya ba shi su, haka kuma mulkin Rumawa da ɗaukakar Rumawa. Qatāda ya ce a kanta: Annabin Allah ﷺ ya san cewa ba shi da ikon yin wannan aiki sai da iko, saboda haka ya roƙi iko mai taimako ga Littafin Allah, iyakokin Allah, farillan Allah da tsayar da addinin Allah. Hakika iko rahama ce daga Allah, Ya sanya ta a tsakanin bayinsa; da ba don haka ba, da wasu sun kai wa wasu hari, masu ƙarfi sun cinye marasa ƙarfi.

Mujāhid ya ce: (iko mai taimako) yana nufin hujja bayyananniya.

Ibn Jarīr ya zaɓi ra’ayin Al-Hasan da Qatāda, kuma shi ne mafi rinjaye. Domin dole ne a samu iko da zai rinjayi masu adawa da gaskiya da yaƙar ta. Saboda haka Allah Maɗaukaki Ya ce: (Lalle ne, Mun aika ManzanninMu da hujjoji bayyanannu, kuma Muka saukar da Littafi da ma’auni tare da su, domin mutane su tsayar da adalci. Kuma Muka saukar da ƙarfe, cikinsa akwai tsananin ƙarfi da amfanoni ga mutane, kuma domin Allah Ya bayyana wanda yake taimakonSa da ManzanninSa a ɓoye) [al-Ḥadīd: 25].

A cikin hadisi kuma an ce: “Lalle Allah yana hana da iko abin da ba ya hanawa da Alƙur’ani.” Ma’ana: Allah yana hana aikata alfasha da zunubai ta wurin iko, abin da mutane da yawa ba sa kamewa daga gare shi ta wurin Alƙur’ani da gargaɗinsa mai tsanani da barazanarSa mai ƙarfi. Wannan kuwa shi ne abin da ake gani a zahiri. Tsarki ya tabbata a gare Shi.

Tafsirin al-Baghawi

Game da maganarSa, Mai girma da ɗaukaka: (Kuma ka ce: “Ya Ubangijina! Ka shigar da ni shigar gaskiya, kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya”), abin da ake nufi da shigarwa da fitarwa shi ne shigarwa da fitarwa. Masu tafsiri sun bambanta ra’ayoyi a kan ma’anarta. Ibn Abbās, Al-Hasan da Qatāda sun ce: “Ka shigar da ni shigar gaskiya” yana nufin Madina; “kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya” yana nufin Makka.

An saukar da ita ne lokacin da aka umurci Annabi ﷺ da yin hijira.

Aḍ-Ḍaḥḥāk ya ce: “Kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya” yana nufin Ka fitar da ni daga Makka cikin aminci daga mushrikai; “kuma Ka shigar da ni shigar gaskiya” yana nufin Ka shigar da ni Makka ina mai rinjaye a kanta ta hanyar buɗewa.

Mujāhid ya ce: Ka shigar da ni cikin al’amarin da Aka aiko ni da shi—annabci—shigar gaskiya zuwa Aljanna, kuma Ka fitar da ni daga duniya alhali na sauke haƙƙin da ya wajaba a kaina, fitar gaskiya. An ruwaito daga Al-Hasan cewa ya ce: “Ka shigar da ni shigar gaskiya” yana nufin Aljanna; “kuma Ka fitar da ni fitar gaskiya” yana nufin daga Makka. An kuma ce: Ka shigar da ni cikin biyayya gare Ka, kuma Ka fitar da ni daga abubuwan da Aka hana. An kuma ce ma’anarsa ita ce: Duk inda Ka shigar da ni, Ka shigar da ni da gaskiya; kuma duk inda Ka fitar da ni, Ka fitar da ni da gaskiya.

Wato, kada Ka sanya ni cikin masu shiga da wata fuska, su kuma fita da wata fuska, domin mai fuska biyu ba ya samun aminci ko daraja a wurin Allah. An siffanta shigarwa da fitarwa da gaskiya saboda abin da fita da shiga ke haifarwa na taimako, ɗaukaka da samun nasarar addini. Kamar yadda Aka siffanta matsayi da gaskiya a cikin maganarSa: (Lalle ne, suna da matsayi na gaskiya a wurin Ubangijinsu) [Yūnus: 2].

(Kuma Ka sanya mini wani iko mai taimako daga gare Ka). Mujāhid ya ce: Hujja bayyananniya. Al-Hasan ya ce: Mulki mai ƙarfi da zan taimake Ka da shi a kan wanda yake adawa da ni, da ɗaukaka bayyananniya wadda zan tsayar da addininKa da ita. Allah Ya yi masa alƙawarin zai ƙwace mulkin Farisa da Rumawa da sauran su, sannan Ya ba shi.

Qatāda ya ce: Annabin Allah ﷺ ya san cewa ba shi da ikon yin wannan aiki sai da iko, saboda haka ya roƙi iko mai taimako: Littafin Allah, iyakokinsa da tsayar da addininsa. Mai taimako ne.