Dua za Ibrahim kwa Makkah na Waumini

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Ibrahim alimleta Haajar, mama wa Ismail, pamoja na mwanawe Ismail (عليه السلام), aliyekuwa bado ananyonya, kutoka Sham mpaka Makkah, kisha akawaweka pale. Wakati huo Makkah haikuwa na makazi wala mtu wa kuita wala wa kumjibu. Baada ya kuwaweka pale, alimwomba Mola wake kwa dua hii, huku akijinyenyekeza na kumtegemea Mola wake: «Mola wetu Mlezi! Hakika mimi nimewaweka baadhi ya dhuriya zangu»—yaani, si dhuriya zake wote, kwa sababu Is-haq na wanawe wengine walikuwa Sham; bali aliweka Makkah Ismail na dhuriya zake.

«Katika bonde lisilo kuwa na mimea»—kwa sababu ardhi ya Makkah haifai kwa kilimo. «Mola wetu Mlezi, ili washike Swala»—yaani, wafanye wawe watu wa kumpwekesha Mwenyezi Mungu na wenye kusimamisha Swala, kwa kuwa kusimamisha Swala ni miongoni mwa ibada za kidini zilizo maalumu zaidi na bora zaidi. Anayeisimamisha huwa amesimamisha dini yake. «Basi zijaalie nyoyo za watu zielekee kwao»—yaani, ziwapende na zipende mahali wanapoishi.

Mwenyezi Mungu akaitikia dua yake, akamtoa katika kizazi cha Ismail Muhammad (Swalla Allaahu ‘alayhi wa sallam), aliyewalingania dhuriya zake kwenye dini ya Kiislamu na mila ya baba yao Ibrahim. Wakamwitikia na wakawa wenye kusimamisha Swala. Mwenyezi Mungu akaifaradhisha Hijja ya Nyumba hii, ambayo Ibrahim aliweka dhuriya zake hapo, na akaifanya iwe na siri ya ajabu inayovuta nyoyo. Nyoyo hizo huielekea na kuitembelea, lakini hazitosheki nayo milele.

Kadiri mja anavyozidi kwenda huko, ndivyo hamu yake inavyozidi, na shauku na mapenzi yake yanavyozidi kuwa makubwa. Hii ndiyo siri ya Mwenyezi Mungu kuinasibisha Nyumba hiyo na nafsi Yake takatifu. «Na waruzuku matunda, ili wapata kushukuru»—Mwenyezi Mungu akaitikia dua yake, na matunda ya kila aina yakawa yanapelekwa huko. Unaiona Makkah Tukufu wakati wote ikiwa na matunda mengi, na riziki zikimiminika huko kutoka kila upande.

«Hakika Mola wangu Mlezi ni Mwenye kusikia maombi»—yaani, Yuko karibu kuitikia maombi ya anayemwomba. Nilimwomba, naye hakunivunja matumaini.

Maneno «Hakika hayo yamewapoteza watu wengi» yana maana kuwa watu wengi wamepotea kwa sababu ya masanamu. «Basi aliye nifuata» katika yale niliyokuja nayo ya kumpwekesha Mwenyezi Mungu na kumtakasia ibada Mola wa walimwengu wote, «huyo ni wangu»—kwa sababu amelingana nami kikamilifu; na anayewapenda watu na kuwafuata huunganishwa nao. «Na aliye niasi, hakika Wewe ni Mwenye kusamehe Mwenye kurehemu.» Hii inaonyesha huruma ya Khalil (Ibrahim) (عليه السلام), kwani aliwaombea waasi msamaha na rehema kutoka kwa Mwenyezi Mungu.

Na Mwenyezi Mungu, Ametukuka na Aliyetukuka, ni Mwenye rehema zaidi kwa waja Wake kuliko Ibrahim; Hamuadhibu isipokuwa yule anayemkaidi.

«Mola wetu! Unighufirie mimi na wazazi wangu wote wawili, na Waumini, siku ya kusimama hisabu.» Mwenyezi Mungu alimuitikia katika yote hayo, isipokuwa dua yake kwa baba yake, ambayo ilikuwa kwa sababu ya ahadi aliyoahidiwa na baba yake. Alipobainikiwa kuwa baba yake ni adui wa Mwenyezi Mungu, alijitenga naye.

«Na Ibrahim (عليه السلام) aliposema katika hali hii nzuri: Ewe Mola wangu Mlezi! Ujaalie mji huu»—yaani, Haram—«uwe wa amani.» Mwenyezi Mungu akaitikia dua yake katika hukumu ya Sharia na kwa uhalisia: Akaufanya Haram kwa Sharia na akazirahisisha kwa uwezo Wake sababu za kuuhifadhi, kama inavyojulikana. Hata mtu dhalimu akinuia kuufanyia uovu, Mwenyezi Mungu humwangamiza, kama Alivyowafanya watu wa tembo na wengineo.

Alipouombea mji huo usalama, aliomba pia usalama kwa ajili yake na wanawe, akasema: «Na uniepushe mimi na wanangu na kuabudu masanamu»—yaani, tufanye mimi na wao tuwe mbali kabisa na kuyaabudu au kuyakaribia. Kisha akataja sababu ya kuhofia yeye mwenyewe na wanawe: ni watu wengi waliovutiwa na kujaribiwa kwa kuyaabudu.

Kisha akamuombea yeye mwenyewe na dhuriya zake: «Mola wangu Mlezi! Nijaalie niwe mwenye kushika Swala, na katika dhuriya zangu pia. Ewe Mola wetu Mlezi, na ipokee dua yangu.»

«Hakika Wewe unajua tunayo yaficha na tunayo yatangaza»—yaani, Wewe unatufahamu kuliko tunavyojifahamu. Kwa hiyo tunakuomba, kwa usimamizi na malezi Yako kwetu, utuwepesishie mambo tunayoyajua na tusiyoyajua, kwa namna inayolingana na elimu na rehema Zako. «Na hapana kitu kinachofichikana kwa Mwenyezi Mungu katika ardhi wala katika mbingu.» Miongoni mwa hayo ni dua hii, ambayo Khalil hakukusudia kwa kuifanya ila kheri na wingi wa kumshukuru Mwenyezi Mungu, Mola wa walimwengu wote.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Kisha akasema: «Mola wangu Mlezi! Nijaalie niwe mwenye kushika Swala»—yaani, niwe mwenye kuilinda na kusimamisha mipaka yake. «Na katika dhuriya zangu pia»—yaani, uwajaalie nao wawe hivyo na wasimamishe Swala. «Ewe Mola wetu Mlezi, na ipokee dua yangu»—yaani, katika yote niliyokuomba.

Ibn Jarir alisema: Mwenyezi Mungu anatueleza habari za Khalil Wake Ibrahim kwamba alisema: «Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe unajua tunayo yaficha na tunayo yatangaza»—yaani, Wewe unajua nilichokusudia katika dua yangu na nilichokusudia kuwaombea watu wa mji huu. Sikuwa na nia nyingine ila kutafuta radhi Zako na kukutakasia ibada. Hakika Wewe unajua vitu vyote, vilivyo wazi na vilivyofichika, na hakuna chochote kinachokufichikia katika ardhi wala mbinguni.

Kisha akamhimidi Mola wake, Mwenyezi na Mtukufu, kwa kumpa watoto baada ya uzee: «Himdi zote ni za Mwenyezi Mungu aliye nipa juu ya uzee wangu Ismail na Is-haq. Hakika Mola wangu Mlezi ni Mwenye kusikia maombi»—yaani, anaitikia maombi ya anayemwomba. Alikuwa amenijibu katika ombi langu la kupewa watoto.

«Mola wetu! Unighufirie mimi na wazazi wangu wote wawili.» Baadhi yao walisoma: «na wazazi wangu» kwa umoja wa neno. Hii ilikuwa kabla Ibrahim hajajitenga na baba yake, baada ya kubainika uadui wake kwa Mwenyezi Mungu, Mwenyezi na Mtukufu.

«Na Waumini»—yaani, wote. «Siku ya kusimama hisabu»—yaani, siku utakayowahisabu waja Wako na kuwalipa kwa matendo yao: kheri kwa kheri na shari kwa shari. Na Mwenyezi Mungu ndiye Mjuzi zaidi.

Abdullah bin Wahb alisema: ‘Amr bin al-Harith ametuhadithia, kwamba Bakar bin Sawadah alimhadithia kutoka kwa Abdur-Rahman bin Jubayr, kutoka kwa Abdullah bin ‘Amr, kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (Swalla Allaahu ‘alayhi wa sallam) alisoma kauli ya Ibrahim: «Mola wangu Mlezi! Hakika hayo yamewapoteza watu wengi. Basi aliye nifuata mimi huyo ni wangu, na aliye niasi, hakika Wewe ni Mwenye kusamehe Mwenye kurehemu»; na kauli ya Isa (عليه السلام): «Ukiwaadhibu, hakika wao ni waja Wako, na ukiwasamehe, hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hekima.» Kisha akainua mikono yake na kusema: “Ewe Mwenyezi Mungu, umma wangu!

Ewe Mwenyezi Mungu, umma wangu! Ewe Mwenyezi Mungu, umma wangu!” Akalia. Mwenyezi Mungu akasema: “Nenda kwa Muhammad—na Mola wako anajua zaidi—ukamuulize kilichomfanya alie.” Jibril (عليه السلام) akamjia na kumuuliza, naye Mtume wa Mwenyezi Mungu akamwambia aliyoyasema.

Mwenyezi Mungu akasema: “Nenda kwa Muhammad, umwambie: Hakika tutakufurahisha kuhusu umma wako, wala hatutakuhuzunisha.” Kisha akasema: “Ewe Jibril...”

Haya yanaonyesha kuwa hii ni dua ya pili baada ya ile dua ya kwanza aliyoomba alipoondoka kwa Haajar na mwanawe—na hiyo ilikuwa kabla ya kujengwa kwa Nyumba. Hii ya pili ilikuwa baada ya kujengwa kwake, ili kusisitiza na kuomba kwa hamu kwa Mwenyezi Mungu, Mwenyezi na Mtukufu. Ndiyo maana alisema: «kwenye Nyumba yako Takatifu.» Na kauli yake: «Mola wetu Mlezi, ili washike Swala.»

Ibn Jarir alisema: Maneno haya yanahusiana na «Takatifu»; yaani, Nimeifanya iwe Takatifu ili watu wake waweze kusimamisha Swala hapo.

«Basi zijaalie nyoyo za watu zielekee kwao.» Ibn Abbas, Mujahid na Sa‘id bin Jubayr walisema: Lau angesema «nyoyo za watu», Waajemi, Warumi, Mayahudi, Wakristo na watu wote wangefurika huko. Lakini alisema: «nyoyo za baadhi ya watu» na hivyo akawahusisha Waislamu. «Na waruzuku matunda»—yaani, ili iwe msaada kwao katika kumtii Mwenyezi Mungu.

Na kama bonde hilo «halina mimea», basi wajalie matunda ya kula. Mwenyezi Mungu ameitikia dua hiyo, kama Alivyosema: «Je, hatukuwapa makazi katika Haram salama, ambayo huletwa humo matunda ya kila kitu, ikiwa ni riziki kutoka Kwetu?» (Al-Qasas, 28:57). Hii ni miongoni mwa upole, ukarimu, rehema na baraka za Mwenyezi Mungu: hakuna mti wenye kuzaa matunda katika Makkah, mji ulio Haram, lakini matunda ya maeneo yanayouzunguka huletwa humo.

Hilo lilikuwa kuitikia dua ya Khalil Wake Ibrahim (عليه السلام).

Katika sehemu hii, Mwenyezi Mungu anawathibitishia washirikina wa Waarabu kwamba Makkah, mji ulio Haram, ulianzishwa tangu mwanzo kwa ajili ya kumuabudu Mwenyezi Mungu Peke Yake, asiye na mshirika. Ibrahim, ambaye kwa sababu yake mji huo ulijaa watu na kuwa na wakazi, alijitenga na wale waliomuabudu mwingine asiyekuwa Mwenyezi Mungu. Alimwombea Makkah usalama, akasema: «Ewe Mola wangu Mlezi! Ujaalie mji huu uwe wa amani.»

Mwenyezi Mungu akamuitikia, kama Alivyosema: «Je, hawaoni kwamba Tumeufanya Haram salama, hali watu wanaotekwa nyara pembezoni mwao?» Na Akasema: «Hakika Nyumba ya kwanza iliyowekwa kwa ajili ya watu ni ile iliyoko Bakkah, yenye baraka na yenye kuwa ni uongozi kwa walimwengu. Ndani yake zimo ishara zilizo wazi, mahali aliposimama Ibrahim; na anayeingia humo huwa salama.» Katika kisa hiki Akasema: «Ewe Mola wangu Mlezi!

Ujaalie mji huu uwe wa amani.» Alitumia neno «mji huu», kana kwamba aliomba hivyo baada ya kujengwa kwake. Ndiyo maana Akasema: «Himdi zote ni za Mwenyezi Mungu aliye nipa juu ya uzee wangu Ismail na Is-haq.» Inajulikana kuwa Ismail alikuwa mkubwa kuliko Is-haq kwa miaka kumi na mitatu.

Lakini wakati alipompeleka Ismail na mama yake, akiwa bado mtoto mchanga anayenyonya, mahali pa Makkah, aliomba pia: «Mola wangu Mlezi! Ujaalie hapa pawe mji salama», kama tulivyoeleza kwa kirefu katika Surat Al-Baqarah.

Akasema: «Na uniepushe mimi na wanangu na kuabudu masanamu.» Inampasa kila mwenye kuomba amuombee nafsi yake, wazazi wake na dhuriya zake. Kisha akataja kuwa viumbe wengi walijaribiwa na masanamu, akajitenga na walioyaabudu na akawaachia mambo yao kwa Mwenyezi Mungu: Akipenda Atawaadhibu, na Akipenda Atawasamehe, kama alivyosema Isa (عليه السلام): «Ukiwaadhibu, hakika wao ni waja Wako, na ukiwasamehe, hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hekima.» Hapa hakuna zaidi ya kuacha jambo kwa matakwa ya Mwenyezi Mungu; si kusema kwamba jambo hilo litatokea.

(Al-‘Ankabut, 29:67; Aal ‘Imran, 3:96–97; Ibrahim, 14:39; Al-Baqarah, 2:126; Al-Ma’idah, 5:118).

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

Kauli ya Mwenyezi Mungu, Mwenye enzi na utukufu: «Mola wetu Mlezi! Hakika mimi nimewaweka baadhi ya dhuriya zangu»—alitumia neno «baadhi» kuonyesha kuwa ni sehemu tu ya dhuriya zake. Maana ya aya ni: Nimeweka baadhi ya dhuriya zangu, mwana mmoja. «Katika bonde lisilo kuwa na mimea»—nalo ni Makkah, kwa kuwa Makkah ni bonde lililo baina ya milima.

«Kwenye Nyumba yako Takatifu»—Aliiita Takatifu kwa sababu mambo yaliyoharamishwa kwingineko yanaharamishwa karibu nayo.

Al-Wahid bin Ahmad al-Mulayhi alituhadithia, akasema: Ahmad bin Abdullah an-Na‘imi alituhadithia, akasema: Muhammad bin Yusuf alituhadithia, akasema: Muhammad bin Ismail alituhadithia, akasema: Abdullah bin Muhammad alituhadithia, akasema: Abdur-Razzaq alituhadithia, akasema: Ma‘mar alituhadithia kutoka kwa Ayyub as-Sakhtiyani na Kathir bin al-Muttalib bin Abi Wada‘ah—mmoja wao akiongeza katika riwaya ya mwenzake—kutoka kwa Sa‘id bin Jubayr, kwamba Ibn Abbas alisema: Mwanamke wa kwanza kuvaa ukanda wa kitambaa kiunoni alikuwa mama wa Ismail. Alivaa ukanda ili kuficha nyayo zake kwa Sara.

Kisha Ibrahim (عليه السلام) akamleta yeye na mwanawe Ismail, alipokuwa bado ananyonya, mpaka akawaweka karibu na Nyumba, chini ya mti wa doum uliokuwa juu ya Zamzam, sehemu ya juu ya msikiti. Wakati huo hakukuwa na mtu yeyote Makkah wala maji. Akawaweka hapo na kuweka karibu nao mfuko wenye tende na kiriba chenye maji, kisha Ibrahim akaondoka na kuanza kurudi. Mama wa Ismail akamfuata na kusema: “Ewe Ibrahim, unaenda wapi na kutuacha katika bonde hili lisilo na watu wala kitu?”

Alimwambia hivyo mara nyingi, lakini hakugeuka kumwangalia. Akasema: “Je, Mwenyezi Mungu amekuamuru kufanya hivi?” Akasema: “Ndiyo.” Akasema: “Basi Hatatupoteza.” Kisha akarudi.

Ibrahim akaendelea mpaka alipofika kwenye njia ya mlima ambako hawakuweza kumwona. Akaelekeza uso wake kwenye Nyumba na akaomba dua hizi, akainua mikono yake na kusema: «Mola wetu Mlezi! Hakika mimi nimewaweka baadhi ya dhuriya zangu katika bonde lisilo kuwa na mimea...» mpaka akafika kwenye maneno «ili wapata kushukuru».

Mama wa Ismail akaendelea kumnyonyesha Ismail na kunywa maji hayo, mpaka maji yaliyokuwa kwenye kiriba yalipoisha. Akapata kiu, na mwanawe pia akapata kiu. Akawa anamwangalia akijigaragaza—au akajizungusha. Akaondoka, kwa kuwa hakutaka kumwangalia.

Aliona kuwa Safa ndiyo mlima uliokuwa karibu zaidi naye. Akapanda juu yake na kuelekea kwenye bonde akitazama kama angemwona mtu, lakini hakuona yeyote. Akashuka Safa mpaka alipofika bondeni, akainua upande wa vazi lake kisha akakimbia kwa kasi ya mtu aliyechoka sana mpaka akavuka bonde. Kisha akafika Marwa, akapanda juu yake na kuangalia kama angemwona mtu, lakini hakuona yeyote.

Akafanya hivyo mara saba. Ibn Abbas alisema: Mtume (Swalla Allaahu ‘alayhi wa sallam) alisema: “Kwa sababu hiyo watu hukimbia baina ya vilima hivyo.”

Alipopanda Marwa, akasikia sauti. Akasema: “Kimya!” akimaanisha nafsi yake, kisha akasikiliza tena na kusikia sauti. Akasema: “Nimesikia! Ikiwa una msaada, basi tusaidie!” Ghafla akamwona malaika mahali pa Zamzam. Malaika akachimba kwa kisigino chake—au alisema kwa bawa lake—mpaka maji yakatokea.

Mama wa Ismail akaanza kuyazunguka maji hayo huku akiyakusanya kwa mkono wake na kuyaweka kwenye kiriba chake, na maji yakaendelea kutiririka hata baada ya kuyateka. Ibn Abbas alisema: Mtume (Swalla Allaahu ‘alayhi wa sallam) alisema: “Mwenyezi Mungu amrehemu mama wa Ismail! Lau angeiacha Zamzam”—au alisema: “Lau asingeyateka maji, Zamzam ingekuwa chemchemi inayotiririka.” Akanywa maji na kumnyonyesha mwanawe.

Malaika akamwambia: “Msiogope kupotea; hapa ndipo ilipo Nyumba ya Mwenyezi Mungu. Kijana huyu pamoja na baba yake wataijenga, na Mwenyezi Mungu Hawaachi watu wa Nyumba Yake.” Mahali pa Nyumba palikuwa juu kidogo ya ardhi, kama kilima kidogo, na mafuriko yalikuwa yakiipita upande wake wa kulia na wa kushoto. Hali hiyo ikaendelea mpaka kikundi cha watu wa Jurhum—au familia ya Jurhum—kilipowafikia, kikitokea upande wa Kadaa.

Wakapiga kambi sehemu ya chini ya Makkah. Waliona ndege akiruka akizunguka eneo fulani, wakasema: “Ndege huyu bila shaka anazunguka juu ya maji. Tunaujua huu mto, na hatujawahi kuona maji ndani yake.” Basi wakamtuma mtu mmoja au wawili kuchunguza.

Wakakuta maji, wakarudi na kuwaambia wenzao. Watu hao wakaja, na mama wa Ismail alikuwa karibu na maji. Wakamwambia: “Je, unaturuhusu tupige kambi karibu nawe?” Akasema: “Ndiyo, lakini hamna haki ya kumiliki maji.” Wakasema: “Sawa.”

Ibn Abbas alisema: Mtume (Swalla Allaahu ‘alayhi wa sallam) alisema: Jambo hilo lilimfurahisha mama wa Ismail, aliyependa kuwa na watu karibu naye. Watu hao wakakaa hapo na kuwaita familia zao, nazo zikaja na kuishi pamoja nao. Baada ya muda, baadhi ya familia zao zikawa zimejenga makazi huko. Kijana akakua na kujifunza Kiarabu kutoka kwao, na watu hao wakavutiwa naye na kumpenda alipokuwa kijana.

Alipofikia umri wa kuoa, wakamwozesha mwanamke mmoja kutoka miongoni mwao. Mama wa Ismail akafariki. Ibrahim akaja baada ya Ismail kuoa, akitaka kuangalia mali aliyoiacha... Tumesimulia kisa hicho katika Surat Al-Baqarah.

Kauli ya Mwenyezi Mungu: «Mola wetu Mlezi, ili washike Swala. Basi zijaalie nyoyo za watu...» Neno «nyoyo» ni wingi wa moyo. «Zielekee kwao» maana yake zitamani na kuzihusudu. As-Suddi alisema: Maana yake ni: Elekeza nyoyo zao kwenye mahali hapa.

Mujahid alisema: Lau angesema «nyoyo za watu», Waajemi, Warumi, Waturuki na Wahindi wangewasonga. Sa‘id bin Jubayr alisema: Mayahudi, Wakristo na Wamejusi wangefanya Hijja, lakini alisema: «nyoyo za baadhi ya watu», nao ni Waislamu. «Na waruzuku matunda»—yaani, yale unayowaruzuku wakazi wa vijiji vyenye maji. «Ili wapata kushukuru.»

Kauli ya Mwenyezi Mungu: «Mola wangu Mlezi! Hakika hayo yamewapoteza watu wengi»—yaani, watu wengi wamepotea kutoka kwenye njia ya uongofu kwa sababu ya masanamu, mpaka wakayaabudu. Huu ni usemi wa kimajazi wenye kugeuza mwelekeo wa kauli; mfano wake ni kauli ya Mwenyezi Mungu: «Hakika huyo Shetani huwaogopesha wafuasi wake» (Aal ‘Imran, 3:175), yaani, huwaogopesha watu kupitia wafuasi wake. Pia imesemwa kuwa upotezaji umehusishwa na masanamu kwa sababu ndiyo yaliyokuwa sababu yake, kama mtu asemavyo: “Dunia imenishawishi,” akihusisha kishawishi na dunia kwa kuwa ndiyo sababu ya kushawishiwa.

«Basi aliye nifuata mimi huyo ni wangu»—yaani, ni miongoni mwa watu wa dini yangu. «Na aliye niasi, hakika Wewe ni Mwenye kusamehe Mwenye kurehemu.» As-Suddi alisema: Maana yake ni: Yule anayeniasi kisha akatubu. Muqatil bin Hayyan alisema: Yule anayeniasi katika mambo yasiyokuwa shirki.

Pia imesemwa kuwa alisema hivyo kabla Mwenyezi Mungu hajamjulisha kuwa shirki haisamehewi.

«Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe unajua tunayo yaficha na tunayo yatangaza»—katika mambo yetu. Ibn Abbas na Muqatil walisema: Alimaanisha hamu aliyokuwa nayo juu ya Ismail na mama yake, alipowaweka katika bonde lisilo na mimea. «Na hapana kitu kinachofichikana kwa Mwenyezi Mungu katika ardhi wala katika mbingu.»

Imesemwa kuwa haya ni sehemu ya maneno ya Ibrahim; lakini wanazuoni wengi wamesema kuwa Mwenyezi Mungu, Mwenye enzi na utukufu, Ndiye Anayesema: «Na hapana kitu kinachofichikana kwa Mwenyezi Mungu katika ardhi wala katika mbingu.»

Kauli ya Mwenyezi Mungu, Mwenye enzi na utukufu: «Na Ibrahim aliposema: Ewe Mola wangu Mlezi! Ujaalie mji huu»—yaani, Haram—«uwe wa amani», yaani, uwe na usalama na watu wawe salama ndani yake. «Na uniepushe»—niweke mbali—«mimi na wanangu na kuabudu masanamu.» Husemwa: “Nimemweka mtu mbali na kitu,” “nimemuepusha nacho,” au “nimemfanya akiepuke”; yote yana maana moja.

Ikiwa mtu atauliza: Ibrahim (عليه السلام) alikuwa amehifadhiwa dhidi ya kuabudu masanamu; basi ombi hili linaelewekaje? Na ikiwa aliuomba ulinzi kwa wanawe, mbona baadhi yao waliyaabudu masanamu? Jibu ni kwamba Ibrahim aliomba aongezewe hifadhi na uthabiti. Kuhusu wanawe, alikusudia wanawe wa moja kwa moja; hakuna hata mmoja wao aliyeabudu sanamu. Pia imesemwa kwamba aliwaombea wanawe waliokuwa waumini.

«Mola wetu! Unighufirie mimi na wazazi wangu wote wawili.» Ikiwa itaulizwa: Kwa nini aliwaombea wazazi wake msamaha hali hawakuwa waumini? Imesemwa kuwa mama yake alikuwa Mwislamu. Pia imesemwa kwamba alikusudia: “Ikiwa watasilimu na kutubu.”

Na imesemwa kwamba alisema hivyo kabla haijabainika kwake hali ya baba yake; Mwenyezi Mungu ameeleza udhuru wa Khalil Wake katika kumuombea baba yake msamaha ndani ya Surat At-Tawbah. «Na Waumini»—yaani, Waumini wote. «Siku ya kusimama hisabu»—yaani, itakapoanza na kudhihirika. Pia imesemwa kwamba alikusudia siku ambayo watu watasimama kwa ajili ya hisabu, na ametaja hisabu kwa sababu maana hiyo inaeleweka.

«Himdi zote ni za Mwenyezi Mungu aliye nipa juu ya uzee wangu»—yaani, amenipa—«Ismail na Is-haq. Hakika Mola wangu Mlezi ni Mwenye kusikia maombi.» Ibn Abbas alisema: Ismail alizaliwa Ibrahim alipokuwa na miaka tisini na tisa, na Is-haq alizaliwa Ibrahim akiwa na miaka mia moja na kumi na miwili. Sa‘id bin Jubayr alisema: Ibrahim alipewa bishara ya Is-haq alipokuwa na miaka mia moja na kumi na saba.

«Mola wangu Mlezi! Nijaalie niwe mwenye kushika Swala»—yaani, niwe miongoni mwa wanaosimamisha Swala kwa nguzo zake na kuilinda. «Na katika dhuriya zangu pia»—yaani, wafanye baadhi ya dhuriya zangu wawe wenye kusimamisha Swala. «Ewe Mola wetu Mlezi, na ipokee dua yangu»—yaani, amali na ibada yangu; ameiita ibada dua.

Imekuja katika hadithi: “Dua ndiyo kiini cha ibada.” Pia imesemwa kuwa maana yake ni: Itikie dua yangu.