Pagtanggap sa mabuting gawa at pagpapasakop

Tafsir ni Shaykh Abdurrahman as-Sa’di

Nanalangin sila para sa kanilang dalawa at sa kanilang mga supling na pagkalooban ng Islam—na ang tunay na kahulugan nito ay ang pagpapasakop ng puso at pagsunod nito sa Panginoon, na nagbubunga rin ng pagsunod ng mga bahagi ng katawan. “At ituro Mo sa amin ang aming mga ritwal ng pagsamba” — ibig sabihin, ituro Mo ang mga ito sa amin sa paraang maipakikita at masasaksihan namin, sapagkat mas mabisa iyon. Maaaring ang tinutukoy ng “mga ritwal ng pagsamba” ay ang lahat ng gawain sa Hajj, gaya ng ipinahihiwatig ng konteksto at ng pagkakataon.

Maaari ring mas malawak ang tinutukoy nito: ang buong relihiyon at lahat ng uri ng pagsamba, gaya ng ipinahihiwatig ng pangkalahatang kahulugan ng salita, sapagkat ang *nusuk* ay nangangahulugang pagsamba. Gayunman, nakaugalian nang gamitin ito lalo na para sa mga ritwal ng Hajj. Kaya ang diwa ng kanilang panalangin ay ang paghingi ng kakayahang magtaglay ng kapaki-pakinabang na kaalaman at gumawa ng matuwid na gawain. At dahil ang alipin ng Allah—sinuman siya—ay hindi maiiwasang magkulang at mangailangan ng pagsisisi, sinabi nilang: “At tanggapin Mo ang aming pagsisisi. Tunay na Ikaw ang Tumatanggap ng pagsisisi, ang Mahabagin.”

Ipaalaala si Ibrahim at Isma‘il habang itinataas nila ang mga pundasyon ng Bahay [ang Ka‘bah], at habang nagpapatuloy sila sa dakilang gawaing ito. Ipaalaala rin kung paanong namayani sa kanila ang takot at pag-asa, hanggang sa nagdalangin sila sa Allah na tanggapin ang kanilang gawain, sa kabila ng kanilang ginagawa, upang magbunga ito ng napakalawak na kabutihan.

Tafsir ni Imam Ibn Kathir

Tungkol naman sa sinabi ng Kataas-taasang Allah: “[Alalahanin] nang itinataas nina Ibrahim at Isma‘il ang mga saligan ng Bahay, [sinasabi nila]: ‘Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin. Tunay na Ikaw ang Ganap na Nakakarinig, ang Maalam. Panginoon namin, gawin Mo kaming mga Muslim na nagpapasakop sa Iyo, at mula sa aming mga salinlahi ay magtalaga Ka ng isang pamayanang Muslim na nagpapasakop sa Iyo. Ituro Mo sa amin ang mga ritwal namin, at tanggapin Mo ang aming pagsisisi.

Tunay na Ikaw ang Palaging Tumatanggap ng pagsisisi, ang Mahabagin.’” Ang “mga saligan” (al-qawā‘id) ay pangmaramihan ng qā‘idah, na nangangahulugang haligi at pundasyon. Sinasabi ng Kataas-taasang Allah: “At alalahanin mo, O Muhammad, sa iyong mga kababayan ang pagtatayo nina Ibrahim at Isma‘il, sumakanila ang kapayapaan, ng Bahay, at ang pagtataas nila sa mga saligan nito,” habang sinasabi nila: “Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin. Tunay na Ikaw ang Ganap na Nakakarinig, ang Maalam.”

Gumagawa sila ng mabuting gawain, gayunma’y humihiling sila sa Kataas-taasang Allah na tanggapin iyon mula sa kanila. Isinalaysay ni Ibn Abī Ḥātim mula sa ulat ni Muḥammad ibn Yazīd ibn Khunays al-Makkī, mula kay Wahīb ibn al-Ward, na binasa niya ang: “At nang itinataas nina Ibrahim at Isma‘il ang mga saligan ng Bahay, [sinasabi nila]: ‘Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin.’” Pagkatapos ay umiyak siya at nagsabi: “O matalik na kaibigan ng Pinakamaawain, itinataas mo ang mga haligi ng Bahay ng Pinakamaawain, ngunit nangangamba ka pa ring hindi ito tanggapin sa iyo.”

Gaya ito ng isinalaysay ng Kataas-taasang Allah tungkol sa kalagayan ng mga tapat na mananampalataya sa Kanyang sinabi: “At yaong mga nagbibigay ng kanilang ibinigay,” ibig sabihin, nagbibigay sila ng mga kawanggawa, gugol at mga gawaing nagpapalapit [sa Allah], “samantalang nanginginig sa pangamba ang kanilang mga puso,” ibig sabihin, natatakot silang hindi iyon tanggapin sa kanila. Gaya ng nasa isang ṣaḥīḥ na ḥadīth mula kay ‘Ā’ishah, mula sa Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, na tatalakayin sa angkop na bahagi nito.

Sinabi ng ilan sa mga tagapagpaliwanag ng Qur’an na si Ibrahim ang nagtataas ng mga saligan, samantalang si Isma‘il ang dumadalangin. Ngunit ang wastong pananaw ay kapwa sila nagtataas at kapwa nagsasabi [ng panalanging ito], gaya ng paglilinaw sa susunod. Isinalaysay ni al-Bukhārī rito ang isang ḥadīth na ilalahad natin, at susundan ito ng mga ulat na may kaugnayan dito. Nawa’y kaawaan siya ng Allah.

Sinabi ni al-Bukhārī: “Isinalaysay sa amin ni ‘Abdullāh ibn Muḥammad; isinalaysay sa amin ni ‘Abd al-Razzāq; isinalaysay sa amin ni Ma‘mar, mula kay Ayyūb al-Sakhtiyānī at Kathīr ibn Kathīr ibn al-Muṭṭalib ibn Abī Wadā‘ah—dinagdagan ng isa sa kanila ang salaysay ng isa pa—mula kay Sa‘īd ibn Jubayr, mula kay Ibn ‘Abbās, kalugdan nawa sila ng Allah, na nagsabi: ‘Ang unang babae na gumamit ng sinturon ay ang ina ni Isma‘il, sumakanilang dalawa ang kapayapaan. Gumawa siya ng sinturon upang matakpan ang bakas niya kay Sārah.

Pagkatapos ay dinala siya ni Ibrahim, kasama ang anak niyang si Isma‘il, sumakanilang dalawa ang kapayapaan, habang pinapasuso niya ito, hanggang inilagay niya silang dalawa sa tabi ng Bahay, sa ilalim ng isang malaking punong nasa itaas ng Zamzam, sa pinakaitaas na bahagi ng Masjid. Wala pang sinumang tao sa Makkah noon at wala ring tubig doon. Inilagay niya sila roon, at nag-iwan sa tabi nila ng supot na may mga datiles at sisidlang-balat na may tubig. Pagkatapos ay tumalikod si Ibrahim at nagpatuloy sa paglakad.

Sinundan siya ng ina ni Isma‘il at sinabi: “O Ibrahim, saan ka pupunta at iniiwan mo kami sa lambak na ito na walang tao o anumang bagay?” Paulit-ulit niyang sinabi iyon sa kanya, ngunit hindi siya lumilingon. Sinabi niya: “Iniutos ba ito sa iyo ng Allah?” Sumagot siya: “Oo.”

Sinabi niya: “Kung gayon, hindi Niya kami pababayaan.” Pagkatapos ay bumalik siya. Nagpatuloy si Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan, hanggang sa makarating siya sa daanan sa pagitan ng dalawang bundok, kung saan hindi na nila siya nakikita. Humarap siya sa Bahay at nanalangin sa mga panalanging ito, habang itinataas ang kanyang mga kamay.

Sinabi niya: “Panginoon namin, tunay na pinatira ko ang ilan sa aking mga supling sa isang lambak na walang taniman, sa tabi ng Iyong Sagradong Bahay, Panginoon namin, upang maitaguyod nila ang pagdarasal. Kaya gawin Mo na manabik sa kanila ang mga puso ng ilan sa mga tao, at pagkalooban Mo sila ng mga bunga, nang sa gayon ay magpasalamat sila.” Patuloy na pinapasuso ng ina ni Isma‘il si Isma‘il, sumakanilang dalawa ang kapayapaan, at umiinom mula sa tubig na iyon, hanggang sa maubos ang laman ng sisidlang-balat. Nauhaw siya at nauhaw rin ang kanyang anak.

Nakita niyang namimilipit ito—o, ayon sa ibang pananalita, nagwawala ito sa hirap—kaya lumayo siya dahil hindi niya maatim na titigan ito. Nakita niyang ang al-Ṣafā ang pinakamalapit na bundok sa kanya. Umakyat siya roon at humarap sa lambak upang tingnan kung may makita siyang sinuman, ngunit wala siyang nakita. Bumaba siya mula sa al-Ṣafā, at nang marating niya ang lambak ay itinaas niya ang laylayan ng damit niya at tumakbo nang buong bilis, gaya ng taong sukdulan na ang pagod, hanggang makatawid siya sa lambak.

Pagkatapos ay narating niya ang al-Marwah, umakyat dito at tumingin kung may makita siyang sinuman, ngunit wala siyang nakita. Ganoon ang ginawa niya nang pitong ulit. Sinabi ni Ibn ‘Abbās: Sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Dahil dito, tumatakbo ang mga tao sa pagitan ng dalawang iyon.” Nang makarating siya sa tuktok ng al-Marwah, nakarinig siya ng tinig.

Sinabi niya: “Tumahimik ka!”—kinakausap niya ang sarili niya—at pagkatapos ay nakinig siyang muli at narinig niya iyon. Sinabi niya: “Narinig kita. Kung may tulong ka, tulungan mo ako!” Bigla niyang nakita ang anghel sa lugar ng Zamzam.

Kinayod nito ang lupa gamit ang sakong nito—o, ayon sa ibang salaysay, gamit ang pakpak nito—hanggang sa lumitaw ang tubig. Sinimulan niyang harangan ang tubig upang maging isang munting tipunan, at ginawang ganito ang kamay niya. Sumalok siya ng tubig at inilagay sa sisidlang-balat niya, samantalang patuloy itong bumubulwak matapos siyang sumalok. Sinabi ni Ibn ‘Abbās: Sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Kaawaan nawa ng Allah ang ina ni Isma‘il.

Kung hinayaan lamang niya ang Zamzam—o, ayon sa ibang pananalita, kung hindi siya sumalok mula sa tubig—magiging bukal na umaagos sana ang Zamzam.” Sinabi niya: Uminom siya at pinasuso ang kanyang anak. Sinabi sa kanya ng anghel: “Huwag kang matakot na mapabayaan. Narito ang isang Bahay para sa Allah, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan, na itatayo ng batang ito at ng kanyang ama.

Tunay na hindi pababayaan ng Allah, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan, ang mga taong kabilang sa Kanyang sambahayan.” Nakatindig nang bahagyang mataas sa lupa ang Bahay, tulad ng isang munting burol, at dinadaluyan ito ng mga baha na lumilihis sa kanan at kaliwa nito. Ganoon ang kalagayan hanggang sa dumaan doon ang isang pangkat ng mga tao mula sa Jurhum—o isang sambahayan mula sa Jurhum—na naglalakbay mula sa direksiyon ng Kadā’. Humimpil sila sa ibabang bahagi ng Makkah at nakakita sila ng ibong paikot-ikot.

Sinabi nila: “Tiyak na paikot-ikot ang ibong ito sa ibabaw ng tubig. Alam natin ang lambak na ito, at wala naman itong tubig.” Nagpadala sila ng isa o dalawang tagasiyasat, at nadatnan nila ang tubig. Bumalik sila at ibinalita iyon sa kanilang mga kasama, kaya nagtungo roon ang mga ito.

Sinabi niya: Naroon ang ina ni Isma‘il sa tabi ng tubig. Sinabi nila: “Pahihintulutan mo ba kaming humimpil sa tabi mo?” Sinabi niya: “Oo, ngunit wala kayong karapatan sa tubig.” Sinabi nila: “Sumasang-ayon kami.” Sinabi ni Ibn ‘Abbās: Sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Natuwa ang ina ni Isma‘il nang dumating sila, sapagkat nais niya ng kasama.”

Kaya humimpil sila roon at ipinatawag nila ang kanilang mga pamilya; nakitira rin ang mga ito sa kanila. Nang magkaroon na roon ng mga sambahayang kabilang sa kanila, lumaki ang bata at natutuhan niya ang wikang Arabe mula sa kanila. Nang lumaki na siya, hinangaan nila siya at naging mahalaga siya sa kanilang paningin. Nang sumapit siya sa wastong gulang, ipinakasal nila siya sa isang babae mula sa kanila.

Namatay ang ina ni Isma‘il, sumakanilang dalawa ang kapayapaan. Pagkaraan ng ilang panahon mula nang mag-asawa si Isma‘il, dumating si Ibrahim upang dalawin ang mga iniwan niya. Hindi niya nadatnan si Isma‘il, kaya tinanong niya ang asawa nito tungkol sa kanya. Sinabi nito: “Lumabas siya upang humanap ng ikabubuhay para sa amin.”

Tinanong niya ito tungkol sa kanilang kabuhayan at kalagayan. Sinabi nito: “Nasa hirap at kagipitan kami,” at nagreklamo ito sa kanya. Sinabi niya: “Kapag dumating ang asawa mo, ipaabot mo sa kanya ang aking pagbati at sabihin mo sa kanya na palitan niya ang haligi ng pintuan niya.” Nang dumating si Isma‘il, waring may napansin siya.

Sinabi niya: “May dumating ba sa inyo?” Sinabi nito: “Oo. Dumating ang isang matandang lalaki na ganito at ganoon ang anyo. Tinanong ka niya at sinabi ko sa kanya ang tungkol sa iyo. Tinanong din niya ako kung kumusta ang buhay namin, at sinabi ko sa kanya na nahihirapan at nagigipit kami.”

Sinabi niya: “May iniwan ba siyang tagubilin?” Sinabi nito: “Oo. Inutusan niya akong ipaabot sa iyo ang pagbati niya at sinabi niyang palitan mo ang haligi ng pintuan mo.” Sinabi niya: “Iyon ang aking ama. Inutusan niya akong hiwalayan ka, kaya bumalik ka na sa pamilya mo.”

Kaya hiniwalayan niya ito at nag-asawa ng ibang babae mula sa kanila. Matapos lumipas ang panahong niloob ng Allah, dumating muli si Ibrahim ngunit hindi rin niya nadatnan si Isma‘il. Pumasok siya sa kinaroroonan ng asawa nito at tinanong ito tungkol sa kanya. Sinabi nito: “Lumabas siya upang humanap ng ikabubuhay para sa amin.”

Sinabi niya: “Kumusta kayo?” Tinanong niya ito tungkol sa kanilang kabuhayan at kalagayan. Sinabi nito: “Nasa mabuting kalagayan at kasaganaan kami,” at pinapurihan nito ang Kamahal-mahalan at Kapita-pitagang Allah. Sinabi niya: “Ano ang kinakain ninyo?”

Sinabi nito: “Karne.” Sinabi niya: “Ano naman ang iniinom ninyo?” Sinabi nito: “Tubig.” Sinabi niya: “O Allah, biyayaan Mo sila sa karne at tubig.” Sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Wala pa silang mga butil noon.

Kung mayroon sila nito, idadalangin din niya ang pagpapala para roon.” Sinabi niya: “Walang sinumang naninirahan sa Makkah na kakain lamang ng dalawang iyon nang tuluy-tuloy na hindi iyon makabubuti sa kanya.” Sinabi niya: “Kapag dumating ang asawa mo, ipaabot mo sa kanya ang aking pagbati at sabihin mong panatilihin niya ang haligi ng pintuan niya.” Nang dumating si Isma‘il, sumakanya ang kapayapaan, sinabi niya: “May dumating ba sa inyo?”

Sinabi nito: “Oo. Dumating ang isang matandang lalaki na maganda ang anyo,” at pinapurihan nito ang lalaki. “Tinanong niya ako tungkol sa iyo at sinabi ko sa kanya ang tungkol sa iyo. Tinanong niya ako kung kumusta ang buhay namin, at sinabi ko sa kanya na nasa mabuti kaming kalagayan.”

Sinabi niya: “May ipinagbilin ba siya sa iyo?” Sinabi nito: “Oo. Ipinapaabot niya sa iyo ang kanyang pagbati at inuutusan ka niyang panatilihin ang haligi ng pintuan mo.” Sinabi niya: “Iyon ang aking ama, at ikaw ang haliging tinutukoy niya.

Inutusan niya akong panatilihin ka.” Makalipas ang panahong niloob ng Allah, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan, dumating muli si Ibrahim. Noon ay gumagawa si Isma‘il ng mga palaso sa ilalim ng isang malaking puno malapit sa Zamzam. Nang makita niya si Ibrahim, tumayo siya at nagyakapan sila gaya ng ginagawa ng anak sa ama at ng ama sa anak.

Pagkatapos ay sinabi ni Ibrahim: “O Isma‘il, iniutos sa akin ng Allah na gumawa ng isang bagay.” Sinabi niya: “Gawin mo ang iniutos sa iyo ng iyong Panginoon, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan.” Sinabi niya: “Tutulungan mo ba ako?” Sinabi niya: “Tutulungan kita.”

Sinabi niya: “Iniutos sa akin ng Allah na magtayo rito ng isang Bahay”—at itinuro niya ang isang mataas na bunton ng lupa sa paligid nito. Noon nila itinaas ang mga saligan ng Bahay. Dinadala ni Isma‘il ang mga bato at itinatayo naman ni Ibrahim ang mga ito. Nang tumaas na ang gusali, dinala niya ang batong ito at inilagay para kay Ibrahim.

Tumuntong si Ibrahim dito habang nagtatayo, at iniaabot naman ni Isma‘il ang mga bato sa kanya. Kapwa nila sinasabi: “Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin. Tunay na Ikaw ang Ganap na Nakakarinig, ang Maalam.” Patuloy silang nagtatayo hanggang sa umikot ang gusali sa paligid ng Bahay, habang sinasabi nila: “Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin.

Tunay na Ikaw ang Ganap na Nakakarinig, ang Maalam.”’” Isinalaysay din ito ni Ibn Abī Ḥātim mula kay Abū ‘Abdullāh Muḥammad ibn Ḥammād al-Ẓahrānī, at ni Ibn Jarīr mula kay Aḥmad ibn Thābit al-Rāzī; kapwa nila ito isinalaysay mula kay ‘Abd al-Razzāq sa pinaikling anyo.

Sinabi ni Abū Bakr ibn Mardawayh: “Isinalaysay sa amin ni Ismā‘īl ibn ‘Alī ibn Ismā‘īl; isinalaysay sa amin ni Bishr ibn Mūsā; isinalaysay sa amin ni Aḥmad ibn Muḥammad al-Azraqī; isinalaysay sa amin ni Muslim ibn Khālid al-Zanjī, mula kay ‘Abd al-Malik ibn Jurayj, mula kay Kathīr ibn Kathīr, na nagsabi: ‘Isang gabi, kasama ko sina ‘Uthmān ibn Abī Sulaymān at ‘Abdullāh ibn ‘Abd al-Raḥmān ibn Abī Ḥusayn at iba pang mga tao, kasama si Sa‘īd ibn Jubayr sa itaas na bahagi ng Masjid. Sinabi ni Sa‘īd ibn Jubayr: “Magtanong kayo sa akin bago ninyo ako hindi na makita.” Tinanong nila siya tungkol sa Maqām.

Sinimulan niyang ikuwento sa kanila ang ulat ni Ibn ‘Abbās, at binanggit niya ang buong ḥadīth.’” Pagkatapos ay sinabi ni al-Bukhārī: “Isinalaysay sa amin ni ‘Abdullāh ibn Muḥammad; isinalaysay sa amin ni Abū ‘Āmir ‘Abd al-Malik ibn ‘Amr; isinalaysay sa amin ni Ibrāhīm ibn Nāfi‘, mula kay Kathīr ibn Kathīr, mula kay Sa‘īd ibn Jubayr, mula kay Ibn ‘Abbās, na nagsabi: ‘Nang maganap ang nangyari sa pagitan ni Ibrahim at ng kanyang pamilya, umalis siya kasama si Isma‘il at ang ina ni Isma‘il. May dala silang isang lumang sisidlang-balat na may tubig.

Umiinom ang ina ni Isma‘il mula rito at dumadami ang gatas niya para sa sanggol, hanggang sa makarating sila sa Makkah. Inilagay niya silang dalawa sa ilalim ng isang malaking puno, at pagkatapos ay bumalik si Ibrahim sa kanyang pamilya. Sinundan siya ng ina ni Isma‘il hanggang makarating sila sa Kadā’. Tinawag niya ito mula sa likuran: “O Ibrahim, kanino mo kami ipinauubaya?”

Sinabi niya: “Sa Allah, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan.” Sinabi niya: “Nalugod ako sa Allah.” Pagkatapos ay bumalik siya. Patuloy siyang umiinom mula sa sisidlang-balat at dumadami ang gatas niya para sa sanggol, hanggang sa maubos ang tubig.

Sinabi niya: “Pupunta kaya ako at titingin, baka sakaling may makita akong sinuman?” ‘Umakyat siya sa al-Ṣafā, tumingin siya at nagmasid kung may makita siyang sinuman, ngunit wala siyang nakita. Nang makarating siya sa lambak, tumakbo siya hanggang marating niya ang al-Marwah. Ginawa niya iyon nang ilang ulit.

Pagkatapos ay sinabi niya: “Pupunta kaya ako at titingnan kung ano ang nangyari sa bata?”—ibig niyang sabihin, ang sanggol. Pumunta siya at nakita niyang ganoon pa rin ang kalagayan nito, waring nag-aagaw-buhay. Hindi siya mapalagay, kaya sinabi niya: “Pupunta kaya ako at titingin, baka sakaling may makita akong sinuman?” Pumunta siya, umakyat sa al-Ṣafā at tumingin, ngunit wala siyang nakita.

Nagpatuloy siya hanggang makumpleto niya ang pitong ulit. Pagkatapos ay sinabi niya: “Pupunta kaya ako at titingnan kung ano ang nangyari?” At bigla siyang nakarinig ng tinig. Sinabi niya: “Tulungan mo ako, kung may kabutihan ka!”

Naroon pala si Jibrīl, sumakanya ang kapayapaan. Sinabi niya: “Kinayod niya ang lupa nang ganito gamit ang sakong niya, at idiniin niya ang sakong sa lupa.” Biglang bumukal ang tubig at nagulat ang ina ni Isma‘il, kaya sinimulan niyang hukayin ito. Sinabi ni Abū al-Qāsim, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Kung hinayaan lamang niya iyon, makikita sana ang tubig sa ibabaw.”

Patuloy siyang umiinom mula sa tubig at dumadami ang gatas niya para sa sanggol. ‘May ilang tao mula sa Jurhum na dumaan sa ilalim ng lambak. Nakita nila ang mga ibon at nagtaka sila rito. Sinabi nila: “Walang ibon kundi sa ibabaw ng tubig.”

Ipinadala nila ang sugo nila upang magsiyasat, at nakita nitong may tubig nga. Bumalik ito at ibinalita sa kanila. Pumunta sila sa babae at sinabi: “O ina ni Isma‘il, pahihintulutan mo ba kaming makitira at manirahan kasama mo?” Nang maglaon ay lumaki ang anak niya at nag-asawa sa kanila ng isang babae.

‘Pagkaraan, naisip ni Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan, na dalawin ang iniwan niya. Sinabi niya sa kanyang pamilya: “Dadalawin ko ang mga iniwan ko.” Dumating siya at bumati. Sinabi niya: “Nasaan si Isma‘il?” Sinabi ng asawa nito: “Nangaso siya.”

Sinabi niya: “Kapag dumating siya, sabihin mong palitan niya ang haligi ng bahay niya.” Nang dumating si Isma‘il at ibinalita ito sa kanya, sinabi niya: “Ikaw ang tinutukoy niya, kaya bumalik ka na sa pamilya mo.” ‘Pagkaraan ay naisip muli ni Ibrahim na dalawin ang iniwan niya. Sinabi niya sa kanyang pamilya: “Dadalawin ko ang mga iniwan ko.”

Dumating siya at nagtanong: “Nasaan si Isma‘il?” Sinabi ng asawa nito: “Nangaso siya.” Sinabi nito: “Hindi ka ba papasok upang kumain at uminom?” Sinabi niya: “Ano ang pagkain ninyo at ano ang iniinom ninyo?” Sinabi nito: “Karne ang pagkain namin at tubig ang iniinom namin.”

Sinabi niya: “O Allah, biyayaan Mo sila sa kanilang pagkain at inumin.” Sinabi ni Abū al-Qāsim, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Biyaya iyon dahil sa panalangin ni Ibrahim.” ‘Pagkaraan ay naisip muli ni Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan, na dalawin ang iniwan niya. Dumating siya at nadatnan si Isma‘il sa likod ng Zamzam, nag-aayos ng mga palaso niya.

Sinabi niya: “O Isma‘il, tunay na iniutos sa akin ng iyong Panginoon, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan, na magtayo ako ng isang Bahay para sa Kanya.” Sinabi niya: “Sundin mo ang iyong Panginoon, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan.” Sinabi niya: “Iniutos Niya sa akin na tulungan mo ako rito.” Sinabi niya: “Kung gayon, gagawin ko,” o katulad nito.

Tumayo silang dalawa. Nagtatayo si Ibrahim at iniaabot ni Isma‘il ang mga bato, habang sinasabi nila: “Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin. Tunay na Ikaw ang Ganap na Nakakarinig, ang Maalam.” ‘Hanggang sa tumaas ang gusali at hindi na kayang buhatin ng matanda ang mga bato.

Tumuntong siya sa Bato ng Maqām, at iniaabot naman ni Isma‘il sa kanya ang mga bato habang sinasabi nila: “Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin. Tunay na Ikaw ang Ganap na Nakakarinig, ang Maalam.”’” Isinalaysay ito ni al-Bukhārī sa dalawang paraang ito sa Aklat ng mga Propeta. Kahanga-hanga na isinalaysay rin ito ng ḥāfiẓ na si Abū ‘Abdullāh al-Ḥākim sa aklat niyang al-Mustadrak, mula kay Abū al-‘Abbās al-Aṣamm, mula kay Muḥammad ibn Sinān al-Qazzāz, mula kay Abū ‘Alī ‘Ubaydullāh ibn ‘Abd al-Majīd al-Ḥanafī, mula kay Ibrāhīm ibn Nāfi‘, sa ganitong salaysay.

Sinabi niya: “Ṣaḥīḥ ito ayon sa pamantayan ng dalawang Ṣaḥīḥ, ngunit hindi nila ito isinalaysay.” Ganyan ang sinabi niya. Ngunit isinalaysay ito ni al-Bukhārī, gaya ng nakikita mo, mula sa ḥadīth ni Ibrāhīm ibn Nāfi‘; waring pinaikli niya ito, sapagkat hindi niya binanggit dito ang pag-aalay ng hayop. Nasa ṣaḥīḥ na ḥadīth na nakasabit sa Ka‘bah ang dalawang sungay ng lalaking tupa.

Nasa mga ulat din na mabilis na dumadalaw si Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan, sa kanyang pamilya sa Makkah sakay ng Burāq, at pagkatapos ay bumabalik siya sa kanyang pamilya sa mga Banal na Lupain. Allah ang higit na nakaaalam. Ang ḥadīth—at Allah ang higit na nakaaalam—ay naglalaman lamang ng mga bahagi na tahasang iniugnay ni Ibn ‘Abbās sa Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah. Naisalaysay rin mula sa Pinuno ng mga Mananampalataya, si ‘Alī ibn Abī Ṭālib, sa kontekstong ito ang ilang bagay na salungat sa ilan sa mga ulat na ito.

Gaya ng sinabi ni Ibn Jarīr: “Isinalaysay sa amin nina Muḥammad ibn Bashshār at Muḥammad ibn al-Muthannā: isinalaysay sa amin ni Mu’ammal; isinalaysay sa amin ni Sufyān, mula kay Abū Isḥāq, mula kay Ḥārithah ibn Muḍarrib, mula kay ‘Alī ibn Abī Ṭālib, na nagsabi: ‘Nang utusan si Ibrahim na itayo ang Bahay, umalis siya kasama si Isma‘il at Hājar. Nang makarating siya sa Makkah, nakita niya sa kinaroroonan ng Bahay ang isang bagay na tulad ng ulap, at sa loob nito ay may anyong tila ulo.

Kinausap siya nito at sinabi: “O Ibrahim, magtayo ka sa lilim ko”—o, ayon sa ibang pananalita, “ayon sa sukat ko; huwag kang magdagdag at huwag kang magbawas.” Nang maitayo niya ito, umalis siya at iniwan sina Isma‘il at Hājar. Sinabi ni Hājar: “O Ibrahim, kanino mo kami ipinauubaya?” Sinabi niya: “Sa Allah.”

Sinabi niya: “Kung gayon, umalis ka, sapagkat hindi Niya kami pababayaan.”’” ‘Nauhaw nang husto si Isma‘il. Umakyat si Hājar sa al-Ṣafā at tumingin ngunit wala siyang nakita. Pumunta siya sa al-Marwah at wala rin siyang nakita.

Bumalik siya sa al-Ṣafā at tumingin, ngunit wala siyang nakita; pumunta siya sa al-Marwah at wala rin siyang nakita. Bumalik siya sa al-Ṣafā at tumingin ngunit wala siyang nakita. Ganoon niya ginawa nang pitong ulit. Pagkatapos ay sinabi niya: “O Isma‘il, mamatay ka na roon kung saan hindi kita nakikita.”

Pumunta siya sa kanya at nakita niyang kinakayod niya ang lupa gamit ang paa dahil sa uhaw. Tinawag siya ni Jibrīl at sinabi: “Sino ka?” Sinabi niya: “Ako si Hājar, ina ng anak ni Ibrahim.” Sinabi niya: “Kanino ka niya ipinagkatiwala?”

Sinabi niya: “Ipinagkatiwala niya kami sa Allah.” Sinabi niya: “Ipinagkatiwala niya kayo sa Isang Sapat na Tagatangkilik.” Kinayod ng bata ang lupa gamit ang daliri niya, at bumukal ang Zamzam. Sinikap niyang pigilan ang tubig.

Sinabi ng anghel: “Hayaan mo ito, sapagkat nakapapawi ito ng uhaw.”’” Sa salaysay na ito, itinayo niya ang Bahay bago niya iniwan silang dalawa. Posible, kung mapanghahawakan ang salaysay, na sa simula ay gumawa lamang siya ng bakod at hangganan para rito, at hindi niya ito itinayo hanggang sa tuktok. Nang lumaki si Isma‘il, saka nila ito itinayo nang magkasama, gaya ng sinabi ng Kataas-taasang Allah.

Pagkatapos ay sinabi ni Ibn Jarīr: “Ipinabatid sa amin ni Hannād ibn al-Sarī; isinalaysay sa amin ni Abū al-Aḥwaṣ, mula kay Sammāk, mula kay Khālid ibn ‘Ar‘arah, na may isang lalaking tumayo sa harap ni ‘Alī, kalugdan nawa siya ng Allah, at nagsabi: ‘Maaari mo bang sabihin sa akin tungkol sa Bahay: ito ba ang unang Bahay na inilagay sa lupa?’ Sinabi niya: ‘Hindi, ngunit ito ang unang Bahay na pinagkalooban ng pagpapala; naroon ang Maqām ni Ibrahim, at ang sinumang pumasok dito ay magiging ligtas. Kung nais mo, sasabihin ko sa iyo kung paano ito itinayo.

Ipinahayag ng Allah kay Ibrahim: “Magtayo ka para sa Akin ng isang Bahay sa lupa.” Nahirapan si Ibrahim dahil dito, kaya nagpadala ang Allah ng sakīnah—isang hangin na malakas ang ihip at may dalawang ulo. Sinundan ng isa ang isa pa hanggang makarating ito sa Makkah, at lumukob ito sa lugar ng Bahay na gaya ng pagkakabalot ng isang kalasag. Iniutos kay Ibrahim na magtayo kung saan humimpil ang sakīnah.

Nagtayo si Ibrahim at may isang bato pang natira. Umalis ang bata upang humanap ng bagay na kailangan nila. Sinabi ni Ibrahim: “Maghanap ka para sa akin ng batong gaya ng ipinag-utos ko sa iyo.” Umalis ang bata upang maghanap at nang bumalik siya dala ang bato, natuklasan niyang naipasok na ni Ibrahim sa puwesto nito ang Itim na Bato.

Sinabi niya: “Ama, sino ang nagdala sa iyo ng batong ito?” Sinabi niya: “Dinala ito sa akin ng isa na hindi umasa sa pagtatayo mo. Dinala ito ni Jibrīl, sumakanya ang kapayapaan, mula sa langit.”’” Tinapos nila ang pagtatayo nito.

Sinabi ni Ibn Abī Ḥātim: “Isinalaysay sa amin ni Ḥamd ibn ‘Abdullāh ibn Yazīd al-Muqri’; isinalaysay sa amin ni Sufyān, mula kay Bishr ibn ‘Āṣim, mula kay Sa‘īd ibn al-Musayyab, mula kay Ka‘b al-Aḥbār, na nagsabi: ‘Ang Bahay ay parang bula sa ibabaw ng tubig, apatnapung taon bago nilikha ng Allah ang lupa. Mula roon inilatag ang lupa.’ Sinabi ni Sa‘īd: ‘Isinalaysay rin sa amin ni ‘Alī ibn Abī Ṭālib na dumating si Ibrahim mula sa Armenia at kasama niya ang sakīnah na gumagabay sa kanya patungo sa paglalagyan ng Bahay, gaya ng gagamba na gumagawa ng tahanan nito.’

Sinabi niya: ‘Inilantad nito ang mga batong hindi kayang buhatin ng bato maliban ng tatlumpung lalaki.’ Sinabi ko: ‘O Abū Muḥammad, sinasabi ng Allah: “At nang itinataas ni Ibrahim ang mga saligan ng Bahay.”’ Sinabi niya: ‘Nangyari iyon pagkaraan.’” Sinabi ni al-Suddī: “Iniutos ng Kamahal-mahalan at Kapita-pitagang Allah kay Ibrahim na itayo niya at ni Isma‘il ang [Bahay], at sinabi Niya: ‘Itayo ninyo ang Aking Bahay para sa mga nagsasagawa ng ṭawāf, mga nananatili roon at mga nagsasagawa ng rukū‘ at sujūd.’

Umalis si Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan, hanggang makarating sa Makkah. Tumayo sila ni Isma‘il at kumuha ng mga piko, ngunit hindi nila alam kung nasaan ang Bahay. Nagpadala ang Allah ng isang hangin na tinatawag na al-Khajūj, na may dalawang pakpak at ulo na hugis-ahas. Inilantad nito sa kanila ang paligid ng Ka‘bah hanggang sa pundasyon ng unang Bahay.

Sinundan nila ito habang naghuhukay gamit ang mga piko hanggang mailagay nila ang pundasyon. Ito ang tinutukoy ng sinabi ng Kataas-taasang Allah: ‘At nang itinataas ni Ibrahim ang mga saligan ng Bahay,’ ‘at nang itinalaga Namin kay Ibrahim ang kinaroroonan ng Bahay.’” “Nang maitayo nila ang mga saligan at marating ang lugar ng sulok, sinabi ni Ibrahim kay Isma‘il: ‘Anak ko, humanap ka ng magandang bato na ilalagay ko rito.’ Sinabi niya: ‘Ama, pagod na pagod ako.’

Sinabi niya: ‘Gawin mo ang hinihiling ko.’ Umalis siya upang maghanap ng bato at nang bumalik siya dala ang isang bato, hindi iyon nagustuhan ni Ibrahim. Sinabi niya: ‘Magdala ka sa akin ng mas magandang bato kaysa rito.’ Umalis siya upang maghanap muli ng bato.

Dinalhan naman ni Jibrīl ang Itim na Bato mula sa India. Maputi ito noon—puting rubi na tulad ng bulaklak ng thaghāmah—at ibinaba ito ni Ādam mula sa Paraiso. Naging itim ito dahil sa mga kasalanan ng mga tao. Nang bumalik si Isma‘il dala ang bato, nakita niya ang Itim na Bato sa tabi ng sulok.

Sinabi niya: ‘Ama, sino ang nagdala nito sa iyo?’ Sinabi niya: ‘Dinala ito ng isang mas masigla kaysa sa iyo.’ Nagtayo silang dalawa habang binibigkas ang mga salitang ipinangilangan ng Panginoon kay Ibrahim: ‘Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin. Tunay na Ikaw ang Ganap na Nakakarinig, ang Maalam.’”

May pahiwatig sa salaysay na ito na naitayo na ang mga saligan ng Bahay bago pa dumating si Ibrahim. Iginabay lamang siya roon at itinalaga ang lugar para sa kanya. May mga taong pumabor sa pananaw na ito. Gaya ng sinabi ng Imām ‘Abd al-Razzāq: “Ipinabatid sa amin ni Ma‘mar, mula kay Ayyūb, mula kay Sa‘īd ibn Jubayr, mula kay Ibn ‘Abbās tungkol sa sinabi ng Allah: ‘At nang itinataas ni Ibrahim ang mga saligan ng Bahay,’ na sinabi niya: ‘Ang mga saligan ay ang mga pundasyon ng Bahay na naroon na noon.’”

Sinabi rin ni ‘Abd al-Razzāq: “Ipinabatid sa amin ni Hishām ibn Ḥassān, mula kay Sawwār, manugang ni ‘Aṭā’, mula kay ‘Aṭā’ ibn Abī Rabāḥ, na nagsabi: ‘Nang ibaba ng Allah si Ādam mula sa Paraiso, ang mga paa niya ay nasa lupa at ang ulo niya ay nasa langit. Naririnig niya ang pananalita at mga panalangin ng mga naninirahan sa langit, at napapanatag siya sa piling nila. Natakot sa kanya ang mga anghel hanggang sa dumaing sila sa Allah sa kanilang mga panalangin at pagdarasal. Ibinaba siya ng Allah sa lupa.

Nang hindi na niya naririnig ang dating naririnig niya, nakadama siya ng pag-iisa hanggang dumaing siya sa Allah sa kanyang panalangin at pagdarasal. Itinuro sa kanya ang daan patungong Makkah. Ang bawat yapak niya ay naging isang pamayanan, at ang bawat hakbang niya ay naging isang tigang na lupain, hanggang sa makarating siya sa Makkah. Ibinaba ng Allah ang isang rubi mula sa Paraiso, at inilagay ito sa kinaroroonan ngayon ng Bahay.

Patuloy siyang nagsasagawa ng ṭawāf sa paligid nito hanggang sa dumating ang Baha; saka itinaas ang rubing iyon. Nang maglaon, isinugo ng Allah si Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan, at itinayo niya ito. Ito ang tinutukoy ng sinabi ng Kataas-taasang Allah: “At nang itinalaga Namin kay Ibrahim ang kinaroroonan ng Bahay.”’” Sinabi ni ‘Abd al-Razzāq: “Ipinabatid sa amin ni Ibn Jurayj, mula kay ‘Aṭā’, na nagsabi: Sinabi ni Ādam: ‘Hindi ko na naririnig ang mga tinig ng mga anghel!’

Sinabi sa kanya: ‘Dahil iyon sa iyong pagkakamali. Bumaba ka sa lupa at magtayo ka para sa Akin ng isang Bahay, pagkatapos ay umikot ka sa paligid nito gaya ng nakita mong umiikot ang mga anghel sa Aking Bahay na nasa langit.’ Sinasabi ng mga tao na itinayo niya ito mula sa limang bundok: Ḥirā’, Ṭūr Zītā, Ṭūr Sīnā’, Bundok Lebanon at al-Jūdī. Ang pundasyon nito ay mula sa Ḥirā’.

Ito ang pagkakatayo ni Ādam, hanggang itinayo itong muli ni Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan.” Tumpak ang salaysay na ito hanggang kay ‘Aṭā’, ngunit may ilang bahagi rito na kahina-hinala; Allah ang higit na nakaaalam. Sinabi rin ni ‘Abd al-Razzāq: “Ipinabatid sa amin ni Ma‘mar, mula kay Qatādah, na nagsabi: ‘Inilagay ng Allah ang Bahay kasama ni Ādam nang ibaba Niya si Ādam sa lupa. Napunta siya sa lupain ng India.

Ang ulo niya ay nasa langit at ang mga paa niya ay nasa lupa, kaya natatakot sa kanya ang mga anghel. Pinaikli siya hanggang maging animnapung siko ang taas niya. Nalungkot siya nang hindi na niya naririnig ang mga tinig at pagpupuri ng mga anghel. Dumaing siya tungkol dito sa Kamahal-mahalan at Kapita-pitagang Allah.

Sinabi ng Allah: “O Ādam, ibinaba Ko para sa iyo ang isang Bahay na lilibutin mo gaya ng pag-ikot sa paligid ng Aking Trono, at magdarasal ka sa tabi nito gaya ng pagdarasal sa tabi ng Aking Trono.” Pumunta roon si Ādam. Umalis siya at pinahaba ang mga hakbang niya; sa pagitan ng bawat dalawang hakbang ay may tigang na lupa. Nanatili roon ang tigang na lupa pagkaraan.

Dumating si Ādam sa Bahay at nagsagawa ng ṭawāf dito; gayon din ang mga propetang sumunod sa kanya.’” Sinabi ni Ibn Jarīr: “Isinalaysay sa amin ni Ibn Ḥumayd; isinalaysay sa amin ni Ya‘qūb al-Qummī, mula kay Ḥafṣ ibn Ḥumayd, mula kay ‘Ikrimah, mula kay Ibn ‘Abbās, na nagsabi: ‘Inilagay ng Allah ang Bahay sa mga haligi ng tubig, sa apat na haligi, dalawang libong taon bago likhain ang mundong ito. Pagkatapos ay inilatag ang lupa mula sa ilalim ng Bahay.’”

Sinabi ni Muḥammad ibn Isḥāq: “Isinalaysay sa akin ni Ibn Abī Najīḥ, mula kay Mujāhid at sa iba pang mga maalam, na nang itinalaga ng Allah kay Ibrahim ang lugar ng Bahay, umalis siya mula sa Shām patungo roon, kasama si Isma‘il at ang ina nitong si Hājar. Sanggol pa si Isma‘il at pinapasuso pa. Isinakay sila, ayon sa isinalaysay sa akin, sa Burāq. Kasama nila si Jibrīl na nagtuturo sa kanya ng lugar ng Bahay at mga hangganan ng ḥaram.

Kasama nila si Jibrīl, at sa tuwing daraan sila sa isang pamayanan, sinasabi ni Ibrahim: ‘Dito ba ako inutusang magtungo, O Jibrīl?’ Sinasabi ni Jibrīl: ‘Magpatuloy ka.’ Hanggang makarating sila sa Makkah. Noon ay naroon ang mga punong salm at samar, at may mga taong tinatawag na ‘Amāliqah sa labas ng Makkah at sa mga karatig nito.

Isa itong pulang bunton ng mapulang-lupang buhangin noon. Sinabi ni Ibrahim kay Jibrīl: ‘Dito ba ako inutusang iwan silang dalawa?’ Sinabi niya: ‘Oo.’ Dinala niya silang dalawa sa lugar ng Bato at inilapag doon. Inutusan niya si Hājar, ina ni Isma‘il, na gumawa roon ng isang silungan.

Sinabi niya: ‘Panginoon namin, tunay na pinatira ko ang ilan sa aking mga supling sa isang lambak na walang taniman, sa tabi ng Iyong Sagradong Bahay,’ hanggang sa sinabi Niya: ‘nang sa gayon ay magpasalamat sila.’” Sinabi ni ‘Abd al-Razzāq: “Ipinabatid sa amin ni Hishām ibn Ḥassān; isinalaysay sa akin ni Ḥumayd, mula kay Mujāhid, na nagsabi: ‘Nilikha ng Allah ang lugar ng Bahay na ito dalawang libong taon bago lumikha ng anuman, at ang mga sulok nito ay nasa ikapitong lupa.’” Gayon din ang sinabi ni Layth ibn Abī Sulaym, mula kay Mujāhid: “Nasa ikapitong lupa ang mga saligan.”

Sinabi ni Ibn Abī Ḥātim: “Isinalaysay sa amin ng aking ama; isinalaysay sa amin ni ‘Amr ibn Rāfi‘; ipinaalam sa amin ni ‘Abd al-Wahhāb ibn Mu‘āwiyah, mula kay ‘Abd al-Mu’min ibn Khālid, mula kay ‘Albā’ ibn Aḥmar, na si Dhū al-Qarnayn ay dumating sa Makkah at nadatnan sina Ibrahim at Isma‘il na nagtatayo ng mga saligan ng Bahay mula sa limang bundok. Sinabi niya: ‘Bakit kayo narito sa lupain ko?’ Sinabi nila: ‘Dalawang alipin kaming inutusan. Inutusan kaming itayo ang Ka‘bah na ito.’

Sinabi niya: ‘Dalhin ninyo ang patunay sa sinasabi ninyo.’ Tumindig ang limang lalaking tupa at nagsabi: ‘Sumasaksi kami na sina Ibrahim at Isma‘il ay dalawang aliping inutusan at inutusan silang itayo ang Ka‘bah na ito.’ Sinabi niya: ‘Nasiyahan ako at nagpapasakop.’ Pagkatapos ay nagpatuloy siya sa kanyang paglalakbay.”

Binanggit ni al-Azraqī sa aklat niyang Tārīkh Makkah na nagsagawa ng ṭawāf si Dhū al-Qarnayn kasama ni Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan, sa paligid ng Bahay. Ipinahihiwatig nito na nauna ang panahon ni Dhū al-Qarnayn [sa panahon ng ilang pangyayaring binanggit], at Allah ang higit na nakaaalam. Sinabi ni al-Bukhārī, nawa’y kaawaan siya ng Allah: “Tungkol sa sinabi ng Kataas-taasang Allah: ‘At nang itinataas ni Ibrahim ang mga saligan ng Bahay, at si Isma‘il,’ hanggang sa dulo ng talata, ang mga saligan ay ang pundasyon nito; ang isahan nito ay qā‘idah.

Ang qawā‘id [sa ibang gamit] ay tumutukoy rin sa mga babaeng matanda na hindi na nagkakaroon ng regla; ang isahan nito ay qā‘id.” Isinalaysay sa amin ni Ismā‘īl; sinabi sa akin ni Mālik, mula kay Ibn Shihāb, mula kay Sālim ibn ‘Abdullāh: Iniulat ni ‘Abdullāh ibn Muḥammad ibn Abī Bakr kay ‘Abdullāh ibn ‘Umar, mula kay ‘Ā’ishah, asawa ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, na sinabi ng Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Hindi mo ba nakita na nang itayo ng iyong mga kababayan ang Bahay, huminto sila bago marating ang mga saligan ni Ibrahim?”

Sinabi ko: “O Sugo ng Allah, hindi mo ba ito ibabalik sa mga saligan ni Ibrahim?” Sinabi niya: “Kung hindi lamang kamakailan pa naging walang pananampalataya ang iyong mga kababayan [at baka hindi nila ito tanggapin].” Sinabi ni ‘Abdullāh ibn ‘Umar: “Kung talagang narinig ito ni ‘Ā’ishah mula sa Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, palagay ko ay hindi niya iniwasang hipuin ang dalawang sulok na nasa tabi ng Ḥijr maliban dahil hindi itinayo ang Bahay ayon sa mga saligan ni Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan.”

Isinalaysay rin ito ni al-Bukhārī sa Aklat ng Hajj mula kay al-Qa‘nabī, at sa Aklat ng mga Ḥadīth ng mga Propeta mula kay ‘Abdullāh ibn Yūsuf. Isinalaysay naman ito ni Muslim mula kay Yaḥyā ibn Yaḥyā at sa ḥadīth ni Ibn Wahb, at ni al-Nasā’ī mula sa ḥadīth ni ‘Abd al-Raḥmān ibn al-Qāsim. Lahat sila ay nag-ulat nito mula kay Mālik.

Isinalaysay rin ito ni Muslim mula sa ḥadīth ni Nāfi‘, na nagsabi: “Narinig ko si ‘Abdullāh ibn Abī Bakr ibn Abī Quḥāfah na nag-uulat kay ‘Abdullāh ibn ‘Umar, mula kay ‘Ā’ishah, mula sa Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, na nagsabi: ‘Kung hindi lamang kamakailan pa tumalikod sa kamangmangan—o, ayon sa ibang pananalita, sa kawalang-pananampalataya—ang iyong mga kababayan, gagastusin ko ang kayamanan ng Ka‘bah sa landas ng Allah, ilalagay ko sa lupa ang pinto nito, at isasama ko sa loob nito ang Ḥijr.’”

Sinabi ni al-Bukhārī: “Isinalaysay sa amin ni ‘Ubaydullāh ibn Mūsā, mula kay Isrā’īl, mula kay Abū Isḥāq, mula kay al-Aswad, na nagsabi: Sinabi sa akin ni Ibn al-Zubayr: ‘Maraming ḥadīth ang palihim na sinasabi sa iyo ni ‘Ā’ishah. Ano ang sinabi niya sa iyo tungkol sa Ka‘bah?’

Sinabi ko: ‘Sinabi niya sa akin na sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “O ‘Ā’ishah, kung hindi lamang kamakailan pa naging ganito ang iyong mga kababayan”—sinabi ni Ibn al-Zubayr: “dahil sa kawalang-pananampalataya”—“gigibain ko ang Ka‘bah at gagawan ko ito ng dalawang pinto: isang pintong papasukán ng mga tao at isang pintong lalabasan nila.”’” Ginawa iyon ni Ibn al-Zubayr. Si al-Bukhārī lamang ang nagbukod sa pagsasalaysay nito, at inilagay niya ito sa ganitong anyo sa Aklat ng Kaalaman sa Ṣaḥīḥ niya.

Sinabi ni Muslim sa Ṣaḥīḥ niya: “Isinalaysay sa amin ni Yaḥyā ibn Yaḥyā; ipinaalam sa amin ni Abū Mu‘āwiyah, mula kay Hishām ibn ‘Urwah, mula sa kanyang ama, mula kay ‘Ā’ishah, na nagsabi: Sinabi sa akin ng Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: ‘Kung hindi lamang kamakailan pa tumalikod sa kawalang-pananampalataya ang iyong mga kababayan, gigibain ko ang Ka‘bah at itatayo ko ito sa pundasyon ni Ibrahim. Sapagkat hindi naabot ng Quraysh ang buong sukat nang itayo nila ang Bahay. Gagawa rin ako ng pintuan sa likuran nito.’”

Sinabi niya: “Isinalaysay sa amin nina Abū Bakr ibn Abī Shaybah at Abū Kurayb: isinalaysay sa amin ni Ibn Numayr, mula kay Hishām, na may ganitong kawing ng mga tagapag-ulat.” Si Muslim lamang ang nagbukod sa pagsasalaysay nito.

Sinabi niya: “Isinalaysay sa akin ni Muḥammad ibn Ḥātim; isinalaysay sa akin ni Ibn Mahdī; isinalaysay sa amin ni Sulaym ibn Ḥayyān, mula kay Sa‘īd—ibig niyang sabihin, si Ibn Maynā’—na nagsabi: Narinig ko si ‘Abdullāh ibn al-Zubayr na nagsasabi: ‘Isinalaysay sa akin ng aking tiyahin—ibig niyang sabihin, si ‘Ā’ishah, kalugdan nawa siya ng Allah—na sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “O ‘Ā’ishah, kung hindi lamang kamakailan pa lumayo sa pagsamba sa mga diyus-diyosan ang iyong mga kababayan, gigibain ko ang Ka‘bah, ilalapat ko ito sa lupa, gagawan ko ito ng dalawang pinto:

isang pinto sa silangan at isang pinto sa kanluran, at magdaragdag ako rito ng anim na siko mula sa Ḥijr, sapagkat hindi ito lubusang itinayo ng Quraysh nang itayo nila ang Ka‘bah.”’” Si Muslim lamang din ang nagbukod sa pagsasalaysay nito. Ang pagtatayo ng Quraysh sa Ka‘bah ay naganap matagal na panahon pagkaraan ni Ibrahim al-Khalīl, sumakanya ang kapayapaan, at limang taon bago isinugo ang Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah. Tumulong siya sa pagdadala ng mga bato, at tatlumpu’t limang taong gulang siya noon.

Nawa’y sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah magpakailanman hanggang Araw ng Paghuhukom. Sinabi ni Muḥammad ibn Isḥāq ibn Yasār sa al-Sīrah: “Nang sumapit sa tatlumpu’t limang taon ang Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, nagtipon ang Quraysh upang itayo muli ang Ka‘bah. Matagal na nilang pinag-iisipang lagyan ito ng bubong, ngunit natatakot silang gibain ito. Pile lamang ito ng mga bato na bahagyang lampas sa taas ng isang tao.

Nais nilang itaas ito at lagyan ng bubong. Nangyari iyon dahil may ilang taong nagnakaw sa kayamanan ng Ka‘bah, na nakalagak sa isang balon sa loob ng Ka‘bah. Ang natagpuang may kayamanan sa kanya ay si Duwayk, alipin ng Banū Milayḥ ibn ‘Amr mula sa Khuzā‘ah. Pinutol ng Quraysh ang kamay niya.

Sinasabi ng mga tao na inilagay ng mga nagnakaw ng kayamanan iyon kay Duwayk. ‘Naghagis ang dagat ng isang barko sa Jeddah. Pag-aari ito ng isang mangangalakal na Romano at nawasak. Kinuha nila ang mga tabla nito at inihanda para gawing bubong ng Ka‘bah.

May isang lalaking Kopto sa Makkah na karpintero; naghanda siya para sa kanila ng ilan sa mga gamit na kailangan nila. May isang ahas na lumalabas sa balon ng Ka‘bah, na doon nila inihuhulog ang mga handog na iniaalay dito araw-araw. Gumagapang ito sa pader ng Ka‘bah at kinatatakutan nila. Walang sinumang makalapit dito; pumupulupot ito, sumisinghal at bumubuka ang bibig nito.

Natatakot sila rito. Isang araw, gaya ng dati, gumagapang ito sa pader ng Ka‘bah. Nagpadala ang Allah ng isang ibon na mabilis itong sinunggaban at inilayo. Sinabi ng Quraysh: “Umaasa kaming kinalugdan ng Allah ang nais naming gawin.

Mayroon kaming mahusay na manggagawa at mga tabla, at inalis na ng Allah ang ahas para sa amin.” ‘Nang mapagkaisahan nilang gibain at itayong muli ang Ka‘bah, tumayo si Abū Wahb ibn ‘Amr ibn ‘Ā’idh ibn ‘Abd ibn ‘Imrān ibn Makhzūm at dumampot ng isang bato mula sa Ka‘bah. Tumalon ito mula sa kamay niya at bumalik sa dating puwesto. Sinabi niya: “O Quraysh, huwag kayong magpasok sa pagtatayo nito ng anumang kinita ninyo maliban sa malinis.

Huwag kayong magpasok dito ng dote ng babaeng bayaran, kita mula sa patubo, o anumang inagaw sa sinuman.” Sinabi ni Ibn Isḥāq: Iniuugnay ng mga tao ang mga salitang ito kay al-Walīd ibn al-Mughīrah ibn ‘Abdullāh ibn ‘Umar ibn Makhzūm. ‘Pagkatapos ay hinati-hati ng Quraysh ang mga bahagi ng Ka‘bah. Ang bahaging may pinto ay para sa Banū ‘Abd Manāf at Zuhrah.

Ang pagitan ng Itim na Sulok at Sulok ng Yemeni ay para sa Banū Makhzūm at sa mga tribo ng Quraysh na sumama sa kanila. Ang likurang bahagi ng Ka‘bah ay para sa Banū Jumḥ at Sahm. Ang panig ng Ḥijr ay para sa Banū ‘Abd al-Dār ibn Quṣayy, Banū Asad ibn ‘Abd al-‘Uzzā ibn Quṣayy, at Banū ‘Adī ibn Ka‘b ibn Lu’ayy; ito ang Ḥaṭīm. ‘Pagkatapos ay natakot ang mga tao na gibain ito at umiwas sila.

Sinabi ni al-Walīd ibn al-Mughīrah: “Ako ang magsisimulang gumiba nito para sa inyo.” Kinuha niya ang piko at umakyat dito habang sinasabi: “O Allah, huwag Mo kaming parusahan. O Allah, wala kaming ibang nais kundi kabutihan.” Pagkatapos ay giniiba niya ito mula sa panig ng dalawang sulok.

Naghintay ang mga tao nang gabing iyon at sinabi nila: “Tingnan natin. Kung may mangyaring masama sa kanya, hindi natin gigibain ang anuman dito at ibabalik natin ito sa dati; ngunit kung walang mangyari sa kanya, nangangahulugan itong kinalugdan ng Allah ang ginawa natin.” Kinaumagahan, maaga siyang bumalik sa gawain niya. Gumiba siya, at gumiba rin ang mga tao kasama niya, hanggang makarating ang paggiba sa pundasyon—ang pundasyon ni Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan.

Natuklasan nila ang mga berdeng bato na magkakabit sa isa’t isa na tulad ng mga talim ng sibat. Sinabi sa akin ng isang nag-uulat ng ḥadīth: “May isang lalaking Quraysh na gumigiba rito na nagpasok ng pambuwelo sa pagitan ng dalawang bato upang alisin ang isa sa mga ito. Nang gumalaw ang bato, nayanig ang buong Makkah. Tinigilan nila ang paggiba sa pundasyong iyon.”

‘Pagkatapos ay nagtipon ang mga tribo ng Quraysh ng mga bato para sa pagtatayo nito, at magkakahiwalay na nagtipon ang bawat tribo. Itinayo nila ito hanggang marating ng gusali ang kinaroroonan ng sulok—ibig sabihin, ng Itim na Bato. Pinagtalunan nila kung sino ang maglalagay nito sa puwesto nito; nais ng bawat tribo na sila ang magtaas nito sa halip na ang iba. Nagtalo sila at nagkasalungatan, at naghanda sila para makipaglaban.

Nagdala ang Banū ‘Abd al-Dār ng isang malaking mangkok na puno ng dugo. Sila at ang Banū ‘Adī ibn Ka‘b ibn Lu’ayy ay nangako sa isa’t isa na mamamatay sila sa laban. Isinawsaw nila ang mga kamay nila sa dugo sa mangkok na iyon, kaya tinawag silang “mga dumidila ng dugo.” Nanatili ang Quraysh sa kalagayang iyon nang apat o limang gabi.

‘Pagkatapos ay nagtipon sila sa Masjid upang mag-usap at magpasya nang makatarungan. Sinasabi ng ilan sa mga tagapag-ulat na si Abū Umayyah ibn al-Mughīrah ibn ‘Abdullāh ibn ‘Umar ibn Makhzūm, na pinakamatanda sa lahat ng Quraysh noong panahong iyon, ay nagsabi: “O Quraysh, italaga ninyo bilang tagapamagitan ninyo sa pinagkakaiba-iba ninyo ang unang papasok sa pintuan ng Masjid na ito.” Sumang-ayon sila. Ang unang pumasok ay ang Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah.

Nang makita nila siya, sinabi nila: “Ito ang mapagkakatiwalaan; nasisiyahan kami sa kanya. Ito si Muḥammad.” Nang lumapit siya sa kanila at ipinaliwanag nila ang nangyari, sinabi niya: “Dalhin ninyo sa akin ang isang tela.” Dinala ito sa kanya.

Kinuha niya ang sulok—ibig sabihin, ang Itim na Bato—at inilagay niya ito sa tela gamit ang sarili niyang kamay. Pagkatapos ay sinabi niya: “Hawakan ng bawat tribo ang isang gilid ng tela.” Pagkatapos ay sinabi niya: “Itaas ninyo itong lahat nang sabay-sabay.” Ginawa nila iyon.

Nang marating nito ang puwesto nito, siya mismo ang naglagay nito roon gamit ang kanyang kamay, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, at pagkatapos ay ipinagpatuloy nila ang pagtatayo sa paligid nito. Tinatawag ng Quraysh ang Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, na al-Amīn, ang Mapagkakatiwalaan, bago pa man ibaba sa kanya ang Rebelasyon.

‘Nang matapos silang magtayo ayon sa nais nila, sinabi ni al-Zubayr ibn ‘Abd al-Muṭṭalib, tungkol sa ahas na kinatatakutan ng Quraysh habang itinatayo ang Ka‘bah: “Nagtaka ako nang mabilis na bumagsak ang agila sa ahas na namimilipit sa harap nito. Dati, sumisinghal ito, at kung minsan ay lumulusob. Kapag nagsimula kaming magtayo ng mga pundasyon, natatakot ito sa amin at natatakot din kami rito. Nang matakot kaming may masamang pangitain, dumating ang isang agila na mabilis ang bagsak.

Hinawakan nito ang ahas, saka lumipad, at iniwan sa amin ang pagtatayo, na wala nang hadlang. Nagtipon kami upang itayo ang Bahay namin, na nagmula rito ang mga saligan at alabok nito. Noong umaga naming itinataas ang pundasyon, hindi nakasuot ng damit ang mga gumagawa. Pinagkalooban ng Makapangyarihan si Banū Lu’ayy ng karangalan; walang pagkaputol sa pinagmulan nila.

Nagtipon doon ang Banū ‘Adī, at nauna sa kanila ang buong Kalāb. Pinagkalooban kami ng Makapangyarihan ng karangalan dahil dito, at sa Allah hinahangad ang gantimpala.” Sinabi ni Ibn Isḥāq: “Noong panahon ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, labingwalong siko ang taas ng Ka‘bah. Tinatakpan ito ng telang Qibṭī.

Pagkaraan ay tinakpan ito ng mga telang may guhit. Si al-Ḥajjāj ibn Yūsuf ang unang nagtakip dito ng sutlang brokado.” Sinasabi ko: Nanatili ito sa pagkakatayo ng Quraysh hanggang sa masunog ito sa unang bahagi ng pamamahala ni ‘Abdullāh ibn al-Zubayr, pagkaraan ng taong animnapu [ng Hijrah], sa huling bahagi ng pamamahala ni Yazīd ibn Mu‘āwiyah, nang kubkubin nila si Ibn al-Zubayr. Noon giniba ito ni Ibn al-Zubayr hanggang lupa at itinayo ayon sa mga saligan ni Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan.

Isinama niya sa loob nito ang Ḥijr at gumawa siya ng pinto sa silangan at pinto sa kanluran na kapantay ng lupa, gaya ng narinig niya sa kanyang tiyahing si ‘Ā’ishah, Ina ng mga Mananampalataya, kalugdan nawa siya ng Allah, mula sa Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah. Nanatili itong ganoon sa buong panahon ng pamamahala niya hanggang sa patayin siya ni al-Ḥajjāj.

Ibinalik ito ni al-Ḥajjāj sa dati nitong anyo sa utos ni ‘Abd al-Malik ibn Marwān, gaya ng sinabi ni Muslim ibn al-Ḥajjāj sa Ṣaḥīḥ niya: “Isinalaysay sa amin ni Hannād ibn al-Sarī; isinalaysay sa amin ni Ibn Abī Zā’idah; ipinaalam sa amin ni Ibn Abī Sulaymān, mula kay ‘Aṭā’, na nagsabi: ‘Nang masunog ang Bahay noong panahon ni Yazīd ibn Mu‘āwiyah, nang lusubin ito ng mga tao ng Shām at nangyari ang nangyari, iniwan ito ni Ibn al-Zubayr hanggang sa dumating ang mga tao para sa panahon ng Hajj. Nais niyang pukawin sila o himukin silang magkaisa laban sa mga taga-Shām.

Nang makabalik ang mga tao mula sa Hajj, sinabi niya: “O mga tao, bigyan ninyo ako ng payo tungkol sa Ka‘bah: gigibain ko ba ito at itatayong muli, o aayusin ko lamang ang mga bahaging bumigay?” Sinabi ni Ibn ‘Abbās: “May napagpasyahan na ako tungkol dito: ayusin mo lamang ang mga bahaging bumigay, at iwan mo ang Bahay na pinasok ng mga tao sa Islam at ang mga batong pinasok nila sa Islam; isinugo rin ang Propeta sa mga batong iyon.” Sinabi ni Ibn al-Zubayr: “Kung masunog ang bahay ng sinuman sa kanila, hindi siya masisiyahan hangga’t hindi niya ito itinatayong muli.

Paano pa kaya ang Bahay ng inyong Panginoon, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan? Hihingi ako ng patnubay sa aking Panginoon sa loob ng tatlong araw, saka ako magpapasya sa aking gagawin.” Nang lumipas ang tatlong araw, nagpasya siyang gibain ito. Nag-atubili ang mga tao na umakyat dito, dahil natatakot silang may mangyari sa unang aakyat sa pamamagitan ng isang utos mula sa langit.

Umakyat ang isang lalaki at naghagis ng isang bato mula rito. Nang wala silang makitang anumang nangyari sa kanya, sunod-sunod na umakyat ang mga tao at giniba nila ito hanggang marating nila ang lupa. ‘Naglagay si Ibn al-Zubayr ng mga haligi at naglatag sa mga ito ng mga tela upang maging panakip, hanggang sa tumaas ang gusali.

Sinabi ni Ibn al-Zubayr: “Narinig ko si ‘Ā’ishah, kalugdan nawa siya ng Allah, na nagsasabi na sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: ‘Kung hindi lamang kamakailan pa nalalayo sa kawalang-pananampalataya ang mga tao, at wala akong sapat na gugugulin para maitayo ito, isasama ko sana sa loob nito ang limang siko mula sa Ḥijr at gagawa ako rito ng isang pintuang papasukán ng mga tao at isang pintuang lalabasan nila.’” Sinabi niya: “Mayroon akong sapat na gugugulin at hindi ako natatakot sa mga tao.”

Kaya nagdagdag siya ng limang siko mula sa Ḥijr, hanggang lumitaw ang isang pundasyon na nakita ng mga pinagkakatiwalaang lalaki ng Makkah. Itinayo niya ang gusali sa ibabaw nito. Labingwalong siko ang taas ng Ka‘bah, ngunit nang madagdagan ito, nakita niyang kulang ang taas nito, kaya dinagdagan niya pa ito ng sampung siko. Gumawa siya ng dalawang pinto: may isang pintuang papasukán at isang pintuang lalabasan.

‘Nang mapatay si Ibn al-Zubayr, sumulat si al-Ḥajjāj kay ‘Abd al-Malik at ipinaalam sa kanya ang nangyari. Sinabi niya na inilagay ni Ibn al-Zubayr ang gusali sa ibabaw ng pundasyong nakita ng mga makatarungang lalaki ng Makkah. Sumulat si ‘Abd al-Malik sa kanya: “Wala kaming kinalaman sa pagpapahid ni Ibn al-Zubayr [sa gusali ng Ka‘bah]. Iwan mo ang idinagdag niya sa taas nito.

Ngunit ibalik mo ang bahaging idinagdag niya mula sa Ḥijr sa dating pagkakatayo nito at isara mo ang pintuang binuksan niya.” Kaya giniba niya ang bahaging iyon at ibinalik ito sa dating pagkakatayo.’” Isinalaysay rin ito ni al-Nasā’ī sa Sunan niya mula kay Hannād, mula kay Yaḥyā ibn Abī Zā’idah, mula kay ‘Abd al-Malik ibn Abī Sulaymān, mula kay ‘Aṭā’, mula kay Ibn al-Zubayr, mula kay ‘Ā’ishah, ngunit bahagi lamang nito na iniugnay sa Propeta ang binanggit niya, at hindi niya isinalaysay ang kuwento.

Ang sunnah ay ang pagpapanatili sa ginawa ni ‘Abdullāh ibn al-Zubayr, kalugdan nawa siya ng Allah, sapagkat iyon ang ninanais ng Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah. Ngunit nangamba siya na itakwil ito ng mga puso ng ilang tao dahil kamakailan pa lamang silang pumasok sa Islam at malapit pa ang panahon nila sa kawalang-pananampalataya. Nakatago kay ‘Abd al-Malik ang sunnah na ito. Kaya nang matiyak niya na talagang isinalaysay iyon ni ‘Ā’ishah mula sa Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, sinabi niya: “Sana ay hinayaan natin iyon sa kalagayang kinalalagyan nito.”

Gaya ng sinabi ni Muslim: “Isinalaysay sa akin ni Muḥammad ibn Ḥātim; isinalaysay sa amin ni Muḥammad ibn Bakr; ipinaalam sa amin ni Ibn Jurayj: Narinig ko sina ‘Abdullāh ibn ‘Ubayd ibn ‘Umayr at al-Walīd ibn ‘Aṭā’ na nag-uulat mula kay al-Ḥārith ibn ‘Abdullāh ibn Abī Rabī‘ah. Sinabi ni ‘Abdullāh ibn ‘Ubayd: Dumating si al-Ḥārith ibn ‘Abdullāh upang humarap kay ‘Abd al-Malik ibn Marwān sa panahon ng pamamahala nito. Sinabi ni ‘Abd al-Malik: ‘Hindi ko inaakalang narinig ni Abū Khubayb—ibig niyang sabihin, si Ibn al-Zubayr—mula kay ‘Ā’ishah ang ipinagyayabang niyang narinig niya mula sa kanya.’

Sinabi ni al-Ḥārith: ‘Oo, narinig ko iyon mula sa kanya.’ Sinabi niya: ‘Ano ang narinig mong sinabi niya?’ Sinabi niya: ‘Sinabi niya na sinabi ng Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Hindi itinayo ng iyong mga kababayan ang Bahay sa buong sukat nito. Kung hindi lamang kamakailan pa sila tumalikod sa pagsamba sa mga diyus-diyosan, ibabalik ko sana ang iniwan nila.

Kung magpasya ang iyong mga kababayan pagkaraan ko na itayo itong muli, halika upang ipakita ko sa iyo ang bahaging iniwan nila.” Ipinakita niya sa kanya ang humigit-kumulang pitong siko.’” “Ito ang salaysay ni ‘Abdullāh ibn ‘Ubayd. Idinagdag ni al-Walīd ibn ‘Aṭā’: Sinabi ng Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: ‘Gagawa rin sana ako rito ng dalawang pintuang nasa lupa: isa sa silangan at isa sa kanluran.

Alam mo ba kung bakit itinaas ng iyong mga kababayan ang pinto nito?’ Sinabi niya: ‘Hindi.’ Sinabi niya: ‘Upang ipakita ang kanilang pagmamataas at upang hindi makapasok dito maliban sa mga taong gusto nila. Kapag nais ng isang lalaki na pumasok dito, pinahihintulutan nila siyang umakyat; at kapag malapit na siyang makapasok, itinutulak nila siya kaya nahuhulog siya.’”

Sinabi ni ‘Abd al-Malik: “Sinabi ko kay al-Ḥārith: Talaga bang narinig mo siyang nagsabi nito?” Sinabi niya: “Oo.” Saglit na kinutkot ni ‘Abd al-Malik ang lupa gamit ang tungkod niya, pagkatapos ay sinabi niya: “Sana ay hinayaan ko iyon sa kalagayang iniwan nito.” Sinabi ni Muslim: “Isinalaysay rin ito sa amin ni Muḥammad ibn ‘Amr ibn Jablah: isinalaysay sa amin ni Abū ‘Āṣim.

At isinalaysay rin ito sa amin ni ‘Abd ibn Ḥumayd: ipinaalam sa amin ni ‘Abd al-Razzāq. Kapwa nila isinalaysay ito mula kay Ibn Jurayj, na may ganitong kawing ng mga tagapag-ulat, gaya ng ḥadīth ni Ibn Bakr.” Sinabi niya: “Isinalaysay sa akin ni Muḥammad ibn Ḥātim; isinalaysay sa amin ni ‘Abdullāh ibn Bakr al-Sahmī; isinalaysay sa amin ni Ḥātim ibn Abī Ṣaghīrah, mula kay Abū Qaz‘ah, na nagsabi: Habang nagsasagawa ng ṭawāf si ‘Abd al-Malik ibn Marwān sa paligid ng Bahay, sinabi niya: ‘Parusahan nawa ng Allah si Ibn al-Zubayr, sapagkat nagsisinungaling siya tungkol sa Ina ng mga Mananampalataya.

Sinasabi niyang narinig niya itong nagsabi: “Sinabi ng Sugo ng Allah: ‘O ‘Ā’ishah, kung hindi lamang kamakailan pa tumalikod sa kawalang-pananampalataya ang iyong mga kababayan, gigibain ko ang Bahay upang idagdag dito ang bahaging mula sa Ḥijr, sapagkat hindi nakumpleto ng iyong mga kababayan ang pagtatayo nito.’”’” Sinabi ni al-Ḥārith ibn ‘Abdullāh ibn Abī Rabī‘ah: “Huwag mong sabihin iyan, O Pinuno ng mga Mananampalataya. Narinig kong isinalaysay ito ng Ina ng mga Mananampalataya.” Sinabi niya: “Kung narinig ko ito bago ko ito gibain, hinayaan ko sana ito sa pagkakatayo ni Ibn al-Zubayr.”

Halos tiyak na ang ḥadīth na ito ay nagmula kay ‘Ā’ishah, Ina ng mga Mananampalataya, sapagkat isinalaysay ito mula sa kanya sa maraming mapananaligang paraan, mula kina al-Aswad ibn Yazīd, al-Ḥārith ibn ‘Abdullāh ibn Abī Rabī‘ah, ‘Abdullāh ibn al-Zubayr, ‘Abdullāh ibn Muḥammad ibn Abī Bakr al-Ṣiddīq at ‘Urwah ibn al-Zubayr. Ipinakikita nito na tama ang ginawa ni Ibn al-Zubayr. Mabuti sana kung hinayaan iyon. Ngunit matapos bumalik ang kalagayan sa ganitong anyo, kinasuklaman ng ilan sa mga maalam na baguhin ito.

Isinalaysay na tinanong ni Hārūn al-Rashīd—o ng kanyang ama na si al-Mahdī—si Imām Mālik tungkol sa paggiba sa Ka‘bah at pagbabalik nito sa ginawa ni Ibn al-Zubayr. Sinabi sa kanya ni Mālik: “O Pinuno ng mga Mananampalataya, huwag mong gawing laruan ng mga hari ang Bahay ng Allah, na kung gugustuhin ng sinuman ay gigibain niya ito.” Kaya hindi itinuloy ni al-Rashīd iyon. Isinalaysay ito nina ‘Iyāḍ at al-Nawawī.

Mananatili ito, at Allah ang higit na nakaaalam, hanggang sa katapusan ng panahon, hanggang gibain ito ng may maliliit na binti mula sa Ethiopia, gaya ng napatunayan sa dalawang Ṣaḥīḥ mula kay Abū Hurayrah, na nagsabi: Sinabi ng Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Gibain ng may maliliit na binti mula sa Ethiopia ang Ka‘bah.” Kapwa ito isinalaysay nina al-Bukhārī at Muslim.

Mula rin kay ‘Abdullāh ibn ‘Abbās, kalugdan nawa sila ng Allah, mula sa Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, na nagsabi: “Para bang nakikita ko siya: isang maitim na lalaki na paika-ika, na nag-aalis ng mga bato nito, isa-isa.” Isinalaysay ito ni al-Bukhārī.

Sinabi ni Imām Aḥmad ibn Ḥanbal sa Musnad niya: “Isinalaysay sa amin ni Aḥmad ibn ‘Abd al-Malik al-Ḥarrānī; isinalaysay sa amin ni Muḥammad ibn Salamah, mula kay Ibn Isḥāq, mula kay Ibn Abī Najīḥ, mula kay Mujāhid, mula kay ‘Abdullāh ibn ‘Amr ibn al-‘Āṣ, kalugdan nawa sila ng Allah, na nagsabi: Narinig ko ang Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, na nagsasabi: ‘Gibain ng may maliliit na binti mula sa Ethiopia ang Ka‘bah at huhubaran ito ng mga palamuti nito at ng panakip nito. Para bang nakikita ko siya: kalbo, kulang ang mga daliri, hinahampas ito gamit ang kanyang pala at piko.’”

Ang al-fada‘ ay paglihis o pagkabaluktot sa pagitan ng paa at ng buto ng binti. Allah ang higit na nakaaalam; mangyayari lamang ito pagkaraan ng paglabas nina Ya’jūj at Ma’jūj, batay sa nasa Ṣaḥīḥ al-Bukhārī mula kay Abū Sa‘īd al-Khudrī, kalugdan nawa siya ng Allah, na nagsabi: Sinabi ng Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: “Tiyak na magsasagawa ng ḥajj at ‘umrah ang mga tao sa Bahay pagkaraan ng paglabas nina Ya’jūj at Ma’jūj.” [Qur’an, al-Mu’minūn: 60; Ibrāhīm: 37.] Isinalaysay ito ni ‘Abd ibn Ḥumayd mula kay ‘Abd al-Razzāq sa mas mahabang anyo.

[May mga putol-putol na salitang nasa kopya ng teksto: “sinabi”; “usapin”; “Bahay”; “Allah”; “al-Ḥajj: 26”; “sa pamamagitan nila”; “al-Ḥajj: 26”; “‘Abdullāh”; “Ibrāhīm: 37”; “sa kanila”; “Muḥammad ibn Isḥāq”; “Sugo ng Allah”; “sinabi”; “ibn ‘Umayr.”]

Ang sinabi ng Kataas-taasang Allah, na nagsasalaysay ng panalangin nina Ibrahim at Isma‘il, sumakanilang dalawa ang kapayapaan: “Panginoon namin, gawin Mo kaming mga Muslim na nagpapasakop sa Iyo, at mula sa aming mga salinlahi ay magtalaga Ka ng isang pamayanang Muslim na nagpapasakop sa Iyo. Ituro Mo sa amin ang mga ritwal namin, at tanggapin Mo ang aming pagsisisi. Tunay na Ikaw ang Palaging Tumatanggap ng pagsisisi, ang Mahabagin.” Sinabi ni Ibn Jarīr: “Ibig nilang sabihin dito: ‘Gawin Mo kaming mga nagpapasakop sa Iyong kautusan at mga nagpapakumbaba sa pagsunod sa Iyo.

Huwag Mo kaming hayaang magtambal ng sinuman sa Iyo sa pagsunod, ni sumamba sa iba bukod sa Iyo.’” Sinabi ni Ibn Abī Ḥātim: “Isinalaysay sa amin ng aking ama; isinalaysay sa amin ni Ismā‘īl ibn Rajā’ ibn Ḥayyān al-Ḥiṣnī al-Qurashī; isinalaysay sa amin ni Ma‘qil ibn ‘Ubaydullāh, mula kay ‘Abd al-Karīm, tungkol sa sinabi ng Allah: ‘Gawin Mo kaming mga Muslim na nagpapasakop sa Iyo,’ na sinabi niya: ‘Taos-pusong nagpapasakop sa Iyo.’ At tungkol sa sinabi Niya: ‘At mula sa aming mga salinlahi ay magtalaga Ka ng isang pamayanang Muslim na nagpapasakop sa Iyo,’ sinabi niya: ‘Taos-pusong nagpapasakop.’”

Sinabi rin niya: “Isinalaysay sa amin ni ‘Alī ibn al-Ḥusayn; isinalaysay sa amin ni al-Muqaddamī; isinalaysay sa amin ni Sa‘īd ibn ‘Āmir, mula kay Sallām ibn Abī Muṭī‘, tungkol sa talatang ito: ‘Gawin Mo kaming mga Muslim,’ na sinabi niya: ‘Muslim na silang dalawa, ngunit humiling sila sa Allah na patatagin sila.’” Sinabi ni ‘Ikrimah tungkol sa sinabi: “Panginoon namin, gawin Mo kaming mga Muslim na nagpapasakop sa Iyo,” na sinabi ng Allah: “Nagawa Ko na.” Tungkol naman sa sinabi: “At mula sa aming mga salinlahi ay magtalaga Ka ng isang pamayanang Muslim na nagpapasakop sa Iyo,” sinabi ng Allah: “Nagawa Ko na.”

Sinabi ni al-Suddī: “Ang ‘isang pamayanang Muslim na nagpapasakop sa Iyo mula sa aming mga salinlahi’ ay ang mga Arabe.” Sinabi ni Ibn Jarīr: “Ang tamang pananaw ay sumasaklaw ito sa mga Arabe at sa iba pa, sapagkat kabilang sa mga supling ni Ibrahim ang mga anak ni Isrā’īl. Sinabi ng Kataas-taasang Allah: ‘At mula sa mga kababayan ni Mūsā ay may isang pamayanang gumagabay sa katotohanan at nagtataguyod ng katarungan sa pamamagitan nito.’” Sinasabi ko: Ang sinabi ni Ibn Jarīr ay hindi sumasalungat sa pananaw ni al-Suddī.

Ang pagtukoy sa mga Arabe ay hindi nag-aalis sa iba. Nasa mga Arabe ang paksa ng konteksto; kaya sinabi pagkaraan nito: “Panginoon namin, magbangkit Ka sa kanila ng isang Sugo mula sa kanila na bibigkas sa kanila ng Iyong mga kapahayagan, magtuturo sa kanila ng Aklat at Karunungan, at magdadalisay sa kanila,” hanggang sa dulo ng talata. Ang tinutukoy rito ay si Muḥammad, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah; isinugo siya sa kanila, gaya ng sinabi ng Kataas-taasang Allah: “Siya ang nagpadala sa mga walang pinag-aralan ng isang Sugo mula sa kanila.”

Gayunman, hindi nito inaalis ang kanyang pagiging Sugo sa mga maputi at maiitim, dahil sa sinabi ng Kataas-taasang Allah: “Sabihin mo: ‘O mga tao, tunay na ako ay Sugo ng Allah para sa inyong lahat,’” at iba pang malinaw na mga patunay.

Ang panalanging ito ay mula kina Ibrahim at Isma‘il, sumakanilang dalawa ang kapayapaan, gaya ng ibinalita ng Kataas-taasang Allah tungkol sa Kanyang mga lingkod na may takot sa Kanya at nananampalataya, sa sinabi Niya: “At yaong mga nagsasabi: ‘Panginoon namin, pagkalooban Mo kami mula sa aming mga asawa at mga supling ng ikagagalak ng mga mata, at gawin Mo kaming mga pinuno para sa mga may takot sa Iyo.’” Hinihikayat ito ng batas ng Islam.

Kabilang sa ganap na pagmamahal sa pagsamba sa Kataas-taasang Allah ang pagnanais na magkaroon mula sa sariling lahi ng mga taong sasamba sa Allah lamang, nang walang katambal. Kaya nang sabihin ng Allah kay Ibrahim, sumakanya ang kapayapaan: “Tunay na itatalaga kita bilang pinuno para sa mga tao,” sinabi niya: “At mula rin sa aking mga salinlahi?” Sinabi Niya: “Hindi maaabot ng Aking kasunduan ang mga lumalabag.” Gayon din ang sinabi niya: “Ilayo Mo ako at ang aking mga anak sa pagsamba sa mga diyus-diyosan.”

Napatunayan sa Ṣaḥīḥ Muslim, mula kay Abū Hurayrah, kalugdan nawa siya ng Allah, mula sa Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, na nagsabi: “Kapag namatay ang anak ni Ādam, napuputol ang kanyang mga gawa maliban sa tatlo: patuloy na kawanggawa, kaalamang napakikinabangan, o matuwid na anak na dumadalangin para sa kanya.” At tungkol sa sinabi nilang: “Ituro Mo sa amin ang aming mga ritwal,” sinabi ni Ibn Jurayj, mula kay ‘Aṭā’: “‘Ituro Mo sa amin ang aming mga ritwal’ ay nangangahulugang ilantad Mo sa amin at ituro Mo sa amin ang mga ito.”

Sinabi ni Mujāhid: “Ang aming mga ritwal ay ang mga lugar ng pag-aalay.” Naisalaysay ang katulad nito mula kina ‘Aṭā’ at Qatādah. Sinabi ni Sa‘īd ibn Manṣūr: “Isinalaysay sa amin ni ‘Attāb ibn Bashīr, mula kay Khuṣayf, mula kay Mujāhid, na nagsabi: Sinabi ni Ibrahim: ‘Ituro Mo sa amin ang aming mga ritwal.’ Dumating sa kanya si Jibrīl at dinala siya sa Bahay.

Sinabi niya: ‘Itaas ang mga saligan.’ Itinaas niya ang mga saligan at tinapos ang gusali. Pagkatapos ay hinawakan ni Jibrīl ang kamay niya at inilabas siya. Dinala niya siya sa al-Ṣafā at sinabi: ‘Ito ay kabilang sa mga tanda ng Allah.’

Pagkatapos ay dinala niya siya sa al-Marwah at sinabi: ‘Ito rin ba ay kabilang sa mga tanda ng Allah?’ Pagkatapos ay dinala niya siya patungo sa Minā. Nang makarating sila sa ‘Aqabah, naroon si Iblīs na nakatayo sa tabi ng isang puno. Sinabi ni Jibrīl: ‘Bigkasin mo ang takbīr at batuhin mo siya.’

Binigkas ni Ibrahim ang takbīr at binato siya. Pagkatapos ay umalis si Iblīs at tumayo sa tabi ng gitnang Jamrah. Nang lampasan siya nina Jibrīl at Ibrahim, sinabi ni Jibrīl sa kanya: ‘Bigkasin mo ang takbīr at batuhin mo siya.’ Binigkas ni Ibrahim ang takbīr at binato siya.

Umalis ang Iblīs na isinumpa; nais niyang magpasok ng isang bagay sa Hajj ngunit hindi niya nagawa. Hinawakan ni Jibrīl ang kamay ni Ibrahim at dinala siya sa al-Mash‘ar al-Ḥarām. Sinabi niya: ‘Ito ang al-Mash‘ar al-Ḥarām.’ Hinawakan niya ang kamay ni Ibrahim at dinala siya sa ‘Arafāt.

Sinabi niya: ‘Nakilala mo ba ang ipinakita ko sa iyo?’ Tatlong ulit niya itong sinabi. Sinabi ni Ibrahim: ‘Oo.’” Naisalaysay ang katulad nito mula kina Abū Majlaz at Qatādah. Sinabi ni Abū Dāwūd al-Ṭayālisī: “Isinalaysay sa amin ni Ḥammād ibn Salamah, mula kay Abū al-‘Āṣim al-Ghanawī, mula kay Abū al-Ṭufayl, mula kay Ibn ‘Abbās, na nagsabi: ‘Nang ipakita kay Ibrahim ang mga kautusan tungkol sa mga ritwal, hinarangan siya ng demonyo sa may mas‘ā.

Naunahan siya ni Ibrahim sa pagtakbo. Pagkatapos ay dinala siya ni Jibrīl hanggang makarating sila sa Minā. Sinabi niya: “Dito humihimpil ang mga tao.” Nang makarating sila sa Jamrah ng ‘Aqabah, hinarangan siya ng demonyo.

Binato niya ito ng pitong maliliit na bato hanggang sa umalis ito. Pagkatapos ay dinala siya sa gitnang Jamrah. Hinarangan siya roon ng demonyo at binato niya ito ng pitong maliliit na bato hanggang umalis ito. Pagkatapos ay dinala siya sa pinakahuling Jamrah.

Hinarangan siya roon ng demonyo at binato niya ito ng pitong maliliit na bato hanggang umalis ito. Pagkatapos ay dinala siya sa Jam‘. Sinabi niya: “Ito ang al-Mash‘ar.” Pagkatapos ay dinala siya sa ‘Arafah. Sinabi niya: “Ito ang ‘Arafah.”

Sinabi sa kanya ni Jibrīl: “Nakilala mo ba?”’” [Qur’an, al-A‘rāf: 159; al-Jumu‘ah: 2; al-A‘rāf: 158; al-Furqān: 74; Ibrāhīm: 35.]

Tafsir ni al-Baghawi

Sinabi ng Kataas-taasang Allah: “At nang itinataas nina Abraham at Ismael ang mga pundasyon ng Bahay...” Isinalaysay ng mga tagapagsalaysay: Nilikha ng Allah, pagkataas-taas Niya, ang kinaroroonan ng Bahay dalawang libong taon bago ang lupa. Isa itong puting bukol sa ibabaw ng tubig, at pinalawak ang lupa mula sa ilalim nito. Nang ibaba ng Allah si Adan, sumakanya nawa ang kapayapaan, sa lupa, nakadama siya ng pangungulila at nagsumbong siya sa Allah.

Kaya ibinaba Niya ang Bahay na Pinananahanan, na yari sa isang rubi mula sa mga rubi ng Paraiso; mayroon itong dalawang pinto na yari sa berdeng esmeralda—isang pintuang silangan at isang pintuang kanluran. Inilagay Niya ito sa kinaroroonan ng Bahay at sinabi: “O Adan, nagbaba Ako para sa iyo ng isang Bahay na iikutan mo gaya ng pag-ikot sa Palibot ng Aking Trono, at magdarasal ka roon gaya ng pagdarasal sa tabi ng Aking Trono.” Ibinaba rin Niya ang Bato, na dating puti ngunit naging maitim dahil sa paghipo rito ng mga babaeng may regla noong panahon ng kamangmangan [bago ang Islam].

Pagkatapos ay naglakad si Adan mula sa lupain ng India patungong Makkah. Nagtalaga ang Allah ng isang anghel upang ituro sa kanya ang Bahay. Nagsagawa siya ng Hajj at ginampanan ang mga ritwal. Nang matapos siya, sinalubong siya ng mga anghel at sinabi: “Nawa’y maging mabuti ang iyong Hajj, O Adan.

Nagsagawa na kami ng Hajj sa Bahay na ito dalawang libong taon bago ka pa.” Sinabi ni Ibn Abbas, kalugdan nawa silang dalawa ng Allah: “Apatnapung ulit nagsagawa ng Hajj si Adan, naglalakad mula India patungong Makkah.” Nagpatuloy ang kalagayang ito hanggang sa panahon ng Baha. Itinaas ito ng Allah, pagkataas-taas Niya, sa ikaapat na langit.

Pitumpung libong anghel ang pumapasok dito bawat araw, at hindi na sila muling nagbabalik dito. Ipinadala rin Niya si Jibril, sumakanya nawa ang kapayapaan, upang itago ang Itim na Bato sa bundok ng Abu Qubays bilang pag-iingat dito laban sa baha. Nanatiling walang laman ang kinaroroonan ng Bahay hanggang sa panahon ni Abraham.

Pagkatapos, iniutos ng Allah kay Abraham, matapos siyang magkaanak kina Ismael at Isaac, na magtayo ng isang Bahay na maaalala [at sasambahin] Siya roon. Hiniling ni Abraham sa Kataas-taasang Allah na ipakita sa kanya ang kinaroroonan nito. Kaya nagpadala ang Allah ng Sakīnah upang ituro sa kanya ang kinaroroonan ng Bahay. Isa itong hanging paikot na may dalawang ulo, kahawig ng ahas.

Iniutos kay Abraham na magtayo kung saan titigil ang Sakīnah. Sinundan ito ni Abraham hanggang sa makarating sila sa Makkah. Pagdating doon, umikot ang Sakīnah sa kinaroroonan ng Bahay gaya ng pagkakabalot ng panangga. Ito ang salaysay nina Ali at Al-Hasan.

Sinabi naman ni Ibn Abbas: Nagpadala ang Allah ng ulap na kasinlaki ng Kaʿbah. Naglakad ito at sumunod si Abraham sa lilim nito hanggang sa makarating sila sa Makkah. Huminto ito sa kinaroroonan ng Bahay, at may tinig mula rito na tumawag kay Abraham: “Magtayo ka sa ilalim ng lilim nito; huwag kang magdagdag o magbawas.” Sinasabi rin na ipinadala ng Allah si Jibril upang ituro sa kanya ang kinaroroonan ng Bahay, gaya ng sinabi ng Kataas-taasang Allah: “At nang itinalaga Namin kay Abraham ang kinaroroonan ng Bahay...”

Itinayo nina Abraham at Ismael ang Bahay. Si Abraham ang nagtatayo nito at si Ismael naman ang nag-aabot sa kanya ng mga bato. Ito ang kahulugan ng sinabi ng Kataas-taasang Allah: “At nang itinataas nina Abraham at Ismael ang mga pundasyon ng Bahay...” Ibig sabihin, ang mga saligan nito; ang pang-isahan ng “mga pundasyon” ay “pundasyon.”

Sinabi ni Al-Kisa’i: “Mga pader ng Bahay.” Sinabi ni Ibn Abbas: “Ang Bahay ay itinayo mula sa limang bundok: Sinai, Tur Zayta, Lebanon—isang bundok sa Sham—at Al-Judi, isang bundok sa Jazirah. Ang mga pundasyon naman nito ay itinayo mula sa Hira, isang bundok sa Makkah.” Nang makarating si Abraham sa kinaroroonan ng Itim na Bato, sinabi niya kay Ismael: “Dalhan mo ako ng magandang bato na magiging palatandaan para sa mga tao.”

Dinalhan siya ni Ismael ng isang bato, ngunit sinabi ni Abraham: “Dalhan mo ako ng mas maganda kaysa rito.” Umalis si Ismael upang hanapin iyon. Pagkatapos, tumawag ang Abu Qubays: “O Abraham, may ipinagkatiwala sa akin para sa iyo, kunin mo iyon.” Kinuha niya ang Itim na Bato at inilagay sa puwesto nito.

Sinasabi rin na nagtayo ang Allah sa langit ng isang Bahay, ang Bayt al-Maʿmūr, na tinatawag ding Ad-Dirāḥ. Iniutos Niya sa mga anghel na magtayo sa lupa ng Kaʿbah na katapat nito, na kasukat at kahawig nito. Sinasabi rin na si Adan ang unang nagtayo ng Kaʿbah, ngunit naglaho ito noong panahon ng Baha. Pagkatapos ay ipinakita ito ng Allah kay Abraham upang muli niya itong itayo.

Ang sinabi Niya: “Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin...” May inalis na pahayag dito, at ang kahulugan ay: “At sinasabi nilang dalawa: Panginoon namin, tanggapin Mo mula sa amin ang pagtatayo namin.”

“Katotohanang Ikaw ang Nakaririnig” sa aming panalangin, “ang Maalam” sa aming mga layunin.

“Panginoon namin, gawin Mo kaming mga Muslim na nagpapasakop sa Iyo”—mga nagtatangi sa Iyo sa pagsamba, sumusunod, nag-aalay ng pagsamba nang tapat, at nagpapakumbaba sa Iyo. “At mula sa aming mga supling”—ibig sabihin, sa aming mga anak—“[magmula] ang isang pamayanan,” isang pangkat; at ang pamayanan ay mga tagasunod ng mga propeta. “Na nagpapasakop sa Iyo.” “At ituro Mo sa amin” at ipaalam Mo sa amin.

Binasa ito ni Ibn Kathir na may sukun ang rāʾ; binasa naman ito ni Abu Amr sa pamamagitan ng bahagyang pagbigkas sa patinig; at binasa ito ng iba nang may kasrah. Sa Sūrah Ḥā Mīm as-Sajdah, sumang-ayon sina Ibn Amir at Abu Bakr sa pagbasa nang may sukun. Ang orihinal nito ay *ariʾnā*; inalis ang hamzah upang mapagaan ang pagbigkas, at inilipat ang patinig nito sa rāʾ. Ang mga bumasa nito nang may sukun ay nagsabi: “Nang mawala ang hamzah, nawala rin ang patinig nito.”

“Ang aming mga ritwal”—ang mga batas ng aming relihiyon at mga ritwal ng Hajj namin. Sinasabi rin na ang ibig sabihin nito ay ang mga lugar ng Hajj namin. Sinabi ni Mujahid: “Ang mga lugar ng pag-aalay namin ng hayop; ang *nusk* ay ang hayop na iniaalay.” Sinasabi rin na ang ibig sabihin ay ang mga lugar ng aming pagsamba.

Ang orihinal na kahulugan ng *nusk* ay pagsamba, at ang *nāsik* ay sumasamba. Kaya tinugon ng Allah ang panalangin nilang dalawa at ipinadala si Jibril upang ipakita sa kanila ang mga ritwal sa Araw ng Arafah. Nang makarating sila sa Arafat, sinabi niya: “Nakilala mo na ba, O Abraham?” Sumagot siya: “Oo.” Kaya tinawag na Arafah ang panahon at Arafat ang lugar.

“At tanggapin Mo ang aming pagsisisi”—patawarin Mo kami. “Katotohanang Ikaw ang Tumatanggap ng pagsisisi, ang Mahabagin.”