Mọ́ra Òjíṣẹ́ sí Àárín Wọn

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

(“Olúwa wa, rán sí àárín wọn”) ìyẹn, sí àárín àwọn ọmọ-ọmọ wa. (“Òjíṣẹ́ kan láti àárín wọn”) kí ipò rẹ̀ lè ga sí i, kí wọ́n sì lè tẹ̀lé e, kí wọ́n sì mọ̀ ọ́n ní tòótọ́. (“Kí ó máa ka àwọn àyà Rẹ fún wọn”) ní sísọ wọn, fífi wọ́n sórí àti kíkọ́ wọn láti há wọn sórí. (“Kí ó sì kọ́ wọn ní Ìwé àti ọgbọ́n”) ní ti ìtumọ̀.

(“Kí ó sì sọ wọ́n di mímọ́”) nípa títọ́ wọn dàgbà lórí àwọn iṣẹ́ rere àti jíjìnnà sí àwọn iṣẹ́ búburú tí kò jẹ́ kí ọkàn di mímọ́. (“Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára”) ìyẹn, Ẹni tí ó borí ohun gbogbo, tí kò sì sí ohun kan tí agbára Rẹ̀ kò lè dé bá. (“Ọlọ́gbọ́n”) Ẹni tí Ó ń fi ohun kọ̀ọ̀kan sí ipò rẹ̀ tó yẹ. Nítorí agbára àti ọgbọ́n Rẹ, rán Òjíṣẹ́ yìí sí àárín wọn.

Ọlọ́run sì dáhùn ẹ̀bẹ̀ àwọn méjèèjì, Ó sì rán Òjíṣẹ́ ọlọ́lá yìí. Nípasẹ̀ rẹ̀ ni Ọlọ́run ṣe ṣàánú fún àwọn ọmọ-ọmọ wọn ní pàtàkì, àti fún gbogbo ẹ̀dá ní gbogbogbòò. Nítorí náà, ó sọ pé: “Èmi ni ìrawọ́ ẹ̀bẹ̀ bàbá mi Ibrahimu.” Nígbà tí Ọlọ́run gbé Ibrahimu ga tó bẹ́ẹ̀ tí Ó sì sọ àwọn ànímọ́ pípé rẹ̀, Ọlọ́run Ọ̀gá-ńlá wí pé:

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Ọlọ́run Ọ̀gá-ńlá ń sọ nípa bí ẹ̀bẹ̀ Ibrahimu fún àwọn ènìyàn Mẹkà ṣe pé tó, pé kí Ọlọ́run rán Òjíṣẹ́ kan sí àárín wọn, ìyẹn láti inú àwọn ọmọ-ọmọ Ibrahimu.

Ẹ̀bẹ̀ yìí tí a gbà bá ìpinnu Ọlọ́run tó ti wà tẹ́lẹ̀ mu, pé kí Ó yan Muhammad (kí ìkẹ́ àti ọ̀làáfíà Ọlọ́run máa bá a) gẹ́gẹ́ bí Òjíṣẹ́ sí àwọn aláìkọ̀wé—àti sí gbogbo àwọn tí kì í ṣe Lárúbáwá pẹ̀lú—láàárín ènìyàn àti àjànàkú, gẹ́gẹ́ bí Imam Ahmad ti sọ pé: ‘Abdur-Rahman ibn Mahdi sọ fún wa pé: Mu‘awiyah ibn Salih sọ fún wa, láti ọ̀dọ̀ Sa‘id ibn Suwayd al-Kalbi, láti ọ̀dọ̀ ‘Abd al-A‘la ibn Hilal al-Sulami, láti ọ̀dọ̀ al-‘Irbad ibn Sariyah, ẹni tó sọ pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (kí ìkẹ́ àti ọ̀làáfíà Ọlọ́run máa bá a) sọ pé: “Ní ti Ọlọ́run, a ti kọ mí sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Òjíṣẹ́ Ìkẹyìn láàárín àwọn wòlíì, nígbà tí Ádámù ṣì wà ní ìrísí amọ̀ rẹ̀.

Èmi yóò sọ fún yín nípa ìbẹ̀rẹ̀ ohun yìí: ẹ̀bẹ̀ bàbá mi Ibrahimu, ìròyìn ayọ̀ ‘Isa nípa mi, àti àlá tí ìyá mi rí. Bákan náà ni àwọn ìyá àwọn wòlíì máa ń rí àwọn àlá.”’ Ibn Wahb, al-Layth àti akọ̀wé rẹ̀ ‘Abdullah ibn Salih tún gbà á láti ọ̀dọ̀ Mu‘awiyah ibn Salih, Abu Bakr ibn Abi Maryam sì tẹ̀lé e ní ríròyìn rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Sa‘id ibn Suwayd.

Imam Ahmad tún sọ pé: Abu al-Nadr sọ fún wa, al-Faraj sọ fún wa, Luqman ibn ‘Amir sọ fún wa pé: Mo gbọ́ Abu Umamah tí ó sọ pé: Mo béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ pé: “Ìwọ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, kí ni ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀?” Ó dáhùn pé: “Ẹ̀bẹ̀ bàbá mi Ibrahimu, ìròyìn ayọ̀ ‘Isa nípa mi, àti pé ìyá mi rí i pé ìmọ́lẹ̀ kan jáde lára rẹ̀, tó sì tan àwọn ààfin Shaam mọ́lẹ̀.”

Ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé ẹni àkọ́kọ́ tó kéde rẹ̀, tó sì sọ orúkọ rẹ̀ di mímọ̀ láàárín àwọn ènìyàn ni Ibrahimu (kí ọ̀làáfíà máa bá a). Orúkọ rẹ̀ ṣì ń jẹ́ mímọ̀, ó sì ń tàn káàkiri láàárín àwọn ènìyàn títí tí ẹni tó gbẹ̀yìn nínú àwọn wòlíì àwọn ọmọ Isra’il, tó jẹ́ ìbátan rẹ̀, ‘Isa ọmọ Maryam (kí ọ̀làáfíà máa bá a), fi sọ ọ́ ní gbangba. Nígbà tó dúró láàárín àwọn ọmọ Isra’il, tó ń bá wọn sọ̀rọ̀, ó sọ pé: “Dájúdájú, èmi ni Òjíṣẹ́ Ọlọ́run sí yín, mo ń fìdí ohun tó wà ṣáájú mi múlẹ̀ nínú Tawrat, mo sì ń kéde ìròyìn ayọ̀ nípa Òjíṣẹ́ kan tó máa wá lẹ́yìn mi, orúkọ rẹ̀ ni Ahmad” (As-Saff, 61:6).

Nítorí náà ni ó ṣe sọ nínú hadisi yìí pé: “Ẹ̀bẹ̀ bàbá mi Ibrahimu àti ìròyìn ayọ̀ ‘Isa ọmọ Maryam.”

Ní ti ọ̀rọ̀ rẹ̀ pé: “Ìyá mi rí i pé ìmọ́lẹ̀ kan jáde lára rẹ̀, tó sì tan àwọn ààfin Shaam mọ́lẹ̀,” àwọn kan sọ pé àlá ni ìyá rẹ̀ rí nígbà tó lóyún rẹ̀, ó sì sọ ọ́ fún àwọn ènìyàn rẹ̀; ìròyìn náà sì tàn káàkiri, ó sì di mímọ̀ láàárín wọn. Èyí jẹ́ ìmúrasílẹ̀ ṣáájú ìbí rẹ̀. Pípe Shaam ní pàtó gẹ́gẹ́ bí ibi tí ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ ti farahàn jẹ́ àmì pé ẹ̀sìn rẹ̀ yóò fìdí múlẹ̀, yóò sì dúró ṣinṣin ní ilẹ̀ Shaam. Nítorí náà, ní òpin ayé, Shaam yóò jẹ́ ibi ààbò fún Islam àti àwọn tó tẹ̀lé e.

‘Isa ọmọ Maryam yóò sọ̀kalẹ̀ níbẹ̀, ní Dímáṣíkù, lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé ìṣọ́ funfun tó wà ní apá ìlà-oòrùn rẹ̀. Nítorí èyí ni ọ̀rọ̀ tó wà nínú àwọn ìwé hadisi Sahih al-Bukhari àti Sahih Muslim fi sọ pé: “Ẹgbẹ́ kan nínú ummah mi yóò máa dúró gbangba lórí òtítọ́; àwọn tó kọ̀ wọ́n sílẹ̀ àti àwọn tó tako wọn kò ní ṣe wọ́n ní ìpalára, títí àṣẹ Ọlọ́run yóò fi dé, tí wọ́n sì ṣì wà ní ipò yẹn.” Nínú Sahih al-Bukhari, ó tún sọ pé: “Wọ́n yóò wà ní Shaam.”

Abu Ja‘far al-Razi ròyìn láti ọ̀dọ̀ al-Rabi‘ ibn Anas, láti ọ̀dọ̀ Abu al-‘Aliyah, nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Olúwa wa, rán sí àárín wọn Òjíṣẹ́ kan”) pé ó túmọ̀ sí ummah Muhammad (kí ìkẹ́ àti ọ̀làáfíà Ọlọ́run máa bá a). A sọ fún un pé: “A ti gba ẹ̀bẹ̀ rẹ; yóò sì ṣẹ ní òpin àkókò.” Bákan náà ni al-Suddi àti Qatadah ṣe sọ.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Kí ó kọ́ wọn ní Ìwé”) túmọ̀ sí Qur’an. (“Àti ọgbọ́n”) túmọ̀ sí Sunnah; èyí ni al-Hasan, Qatadah, Muqatil ibn Hayyan, Abu Malik àti àwọn mìíràn sọ. A tún sọ pé ó túmọ̀ sí òye nínú ẹ̀sìn; kò sí ìtakora láàárín àwọn ìtumọ̀ wọ̀nyí.

Nípa (“kí ó sì sọ wọ́n di mímọ́”), ‘Ali ibn Abi Talhah ròyìn láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbas pé ó túmọ̀ sí ṣíṣe ìgbọràn sí Ọlọ́run àti mímọ́-ọkàn nínú ìjọsìn. Muhammad ibn Ishaq sọ nípa (“kí ó kọ́ wọn ní Ìwé àti ọgbọ́n”) pé: yóò kọ́ wọn ohun rere kí wọ́n lè ṣe é, yóò sì kọ́ wọn ohun búburú kí wọ́n lè ṣọ́ra fún un. Yóò sì sọ fún wọn pé inú Ọlọ́run dùn sí wọn tí wọ́n bá ṣe ìgbọràn sí I, tí wọ́n sì ń fi ìgbọràn sí I kún sí i; yóò sì kọ́ wọn láti yẹra fún ohun tí Ó kórìíra, ìyẹn àìgbọràn sí I.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: (“Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára, Ọlọ́gbọ́n”) túmọ̀ sí pé Ọlọ́run ni Alágbára tí kò sí ohun tí ó lè borí Rẹ̀, Ó sì ní agbára lórí ohun gbogbo. Ó jẹ́ Ọlọ́gbọ́n nínú àwọn iṣẹ́ àti ọ̀rọ̀ Rẹ̀; Ó ń fi ohun kọ̀ọ̀kan sí ipò tó yẹ, ní ìbámu pẹ̀lú ọgbọ́n àti ìdájọ́ òdodo Rẹ̀. (As-Saff, 61:6).

Tafsīr al-Baghawī

(“Olúwa wa, rán sí àárín wọn”) ìyẹn, sí àárín ummah Musulumi láti inú àwọn ọmọ-ọmọ Ibrahimu àti Isma‘il. A tún sọ pé: láti ara àwọn olùgbé Mẹkà. (“Òjíṣẹ́ kan láti àárín wọn”) ìyẹn, ẹni tí a rán; ohun tí a fẹ́ sọ níbí ni Muhammad (kí ìkẹ́ àti ọ̀làáfíà Ọlọ́run máa bá a).

Al-Sayyid Abu al-Qasim ‘Ali ibn Musa al-Musawi sọ fún wa pé: Abu Bakr Ahmad ibn Muhammad ibn ‘Abbas al-Balkhi sọ fún mi pé: Imam Abu Sulayman Hamd ibn Muhammad ibn Ibrahim al-Khattabi sọ fún wa pé: Muhammad ibn al-Makki sọ fún wa pé: Ishaq ibn Ibrahim sọ fún wa pé: ọmọ arákùnrin Ibn Wahb sọ fún wa pé: bàbá ẹ̀gbọ́n rẹ̀ sọ fún wa pé: Mu‘awiyah ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ Salih, láti ọ̀dọ̀ Sa‘id ibn Suwayd, láti ọ̀dọ̀ ‘Abd al-A‘la ibn Hilal al-Sulami, láti ọ̀dọ̀ al-‘Irbad ibn Sariyah, láti ọ̀dọ̀ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, ẹni tó sọ pé: “A ti kọ mí sílẹ̀ lọ́dọ̀ Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí Òjíṣẹ́ Ìkẹyìn láàárín àwọn wòlíì, nígbà tí Ádámù ṣì wà ní ìrísí amọ̀ rẹ̀.

Èmi yóò sọ fún yín nípa ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀ràn mi: èmi ni ẹ̀bẹ̀ Ibrahimu, ìròyìn ayọ̀ ‘Isa nípa mi, àti àlá tí ìyá mi rí nígbà tó bí mi, nígbà tí ìmọ́lẹ̀ kan jáde lára rẹ̀, tó tan àwọn ààfin Shaam mọ́lẹ̀.”’ Ohun tí ó ní lọ́kàn nípa “ẹ̀bẹ̀ Ibrahimu” ni ẹ̀bẹ̀ yìí, níbi tó ti bẹ Ọlọ́run pé kí Ó rán Òjíṣẹ́ kan láti ara àwọn ọmọ Isma‘il sí wọn.

Ibn ‘Abbas sọ pé: “Gbogbo àwọn wòlíì jẹ́ láti ara àwọn ọmọ Isra’il, àyàfi mẹ́wàá: Nuh, Hud, Salih, Shu‘ayb, Lut, Ibrahimu, Isma‘il, Ishaq, Ya‘qub àti Muhammad (kí ìkẹ́ àti ọ̀làáfíà Ọlọ́run máa bá gbogbo wọn).”

(“Yatlu”) ó ń kà. (“Àwọn àyà Rẹ fún wọn”) Ìwé Rẹ, ìyẹn Qur’an. Àyà kan nínú Qur’an ni ọ̀rọ̀ tó so mọ́ra títí dé ibi tó ti parí. A tún sọ pé àyà ni àkójọpọ̀ àwọn lẹ́tà; a máa ń sọ pé: “Àwọn ènìyàn jáde pẹ̀lú āyat wọn,” ìyẹn pẹ̀lú àkójọpọ̀ wọn.

(“Kí ó sì kọ́ wọn ní Ìwé”) ìyẹn Qur’an. (“Àti ọgbọ́n”) Mujahid sọ pé: “Òye Qur’an.” Muqatil sọ pé: “Àwọn ìkìlọ̀ nínú Qur’an àti àwọn ìdájọ́ tó wà nínú rẹ̀.” Ibn Qutaybah sọ pé: “Ó jẹ́ ìmọ̀ àti ṣíṣe ohun tó bá ìmọ̀ náà mu; ènìyàn kì í di ọlọ́gbọ́n títí yóò fi kó àwọn méjèèjì jọ.”

A tún sọ pé ó túmọ̀ sí Sunnah; tàbí àwọn ìdájọ́ àti ìdájọ́ ọ̀ràn; tàbí òye jíjinlẹ̀ nínú ẹ̀sìn. Abu Bakr ibn Durayd sọ pé: “Gbogbo ọ̀rọ̀ tó bá fún ọ ní ìmọ̀ràn, tó pè ọ́ sí ohun ọlọ́lá, tàbí tó dá ọ dúró kúrò lọ́dọ̀ ohun búburú, ọgbọ́n ni.”

(“Kí ó sì sọ wọ́n di mímọ́”) ìyẹn, kí ó wẹ̀ wọ́n mọ́ kúrò nínú ìbọ̀rìṣà àti ẹ̀ṣẹ̀. A tún sọ pé ó ń gba zakat láti inú ọrọ̀ wọn. Ibn Kaysan sọ pé: “Ó máa jẹ́rìí fún wọn ní Ọjọ́ Àjíǹde pé wọ́n jẹ́ olódodo, nígbà tí wọ́n bá jẹ́rìí pé àwọn wòlíì ti jíṣẹ́ ohun tí Ọlọ́run rán wọn láti jíṣẹ́.” Èyí wá láti inú ìtumọ̀ ‘tazkiyah’, ìyẹn fífi ènìyàn hàn gẹ́gẹ́ bí olódodo.

(“Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára, Ọlọ́gbọ́n”) Ibn ‘Abbas sọ pé: “Alágbára ni Ẹni tí kò sí ẹlòmíràn tó dà bí Rẹ̀.” Al-Kalbi sọ pé: “Olùgbẹ̀san”; ẹ̀rí rẹ̀ ni ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Ọlọ́run jẹ́ Alágbára, Olùgbẹ̀san” (Al ‘Imran, 3:4; Ya-Sin, 36:14; Sad, 38:14). A tún sọ pé: Ẹni tí kò ṣeé dé ọ̀dọ̀ rẹ̀, tí ọwọ́ kò lè kàn, tí kò sì sí ohun tó lè dé bá. A tún sọ pé: Alágbára; nítorí ‘izzah túmọ̀ sí agbára.

Ọlọ́run sọ pé: “A sì fi ẹ̀kẹta fún wọn lókun” (Ya-Sin, 36:14), ìyẹn, A fún wọn ní agbára. A tún sọ pé: Olùborí; Ọlọ́run sọ nípa ọ̀rọ̀ rẹ̀ pé: “Ó sì borí mi nínú ọ̀rọ̀” (Sad, 38:23), ìyẹn, ó borí mi. A tún máa ń sọ nínú òwe pé: “Ẹni tó borí, ó gba ohun tí ó fẹ́,” ìyẹn, ẹni tó bá ṣẹ́gun yóò gba ohun tí ó gba lọ́wọ́ ẹlòmíràn.