শেষ ৰাছুল প্ৰেৰণৰ দুআ

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

«হে আমাৰ প্ৰতিপালক! আৰু তেওঁলোকৰ মাজত» অৰ্থাৎ আমাৰ বংশধৰসকলৰ মাজত «তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰাই এজন ৰাছুল প্ৰেৰণ কৰা»—যাতে তেওঁৰ মৰ্যাদা অধিক উচ্চ হয়, তেওঁলোকে তেওঁৰ আনুগত্য কৰে আৰু তেওঁক যথাযথভাৱে চিনি পায়। «যিয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত তোমাৰ আয়াতসমূহ তিলাৱত কৰিব»—শব্দেৰে, মুখস্থ কৰি আৰু আনক মুখস্থ কৰাই। «আৰু তেওঁলোকক কিতাব আৰু হিকমতৰ শিক্ষা দিব»—তাৰ অৰ্থ বুজাই।

«আৰু তেওঁলোকক পৰিশুদ্ধ কৰিব»—সৎকৰ্মৰ অনুশীলন কৰাই আৰু আত্মাক পৰিশুদ্ধ নকৰা নিকৃষ্ট কৰ্মৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখি। «নিশ্চয় তুমি পৰাক্ৰমশালী»—অৰ্থাৎ সকলোকে পৰাভূতকাৰী; তেওঁৰ শক্তিৰ সন্মুখত কোনো বস্তুৱেই বাধা হৈ থিয় দিব নোৱাৰে। «প্ৰজ্ঞাময়»—তেওঁ সকলো বস্তুক যথাযথ স্থানত স্থাপন কৰে। এতেকে তোমাৰ পৰাক্ৰম আৰু প্ৰজ্ঞাৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকৰ মাজত এই ৰাছুলক প্ৰেৰণ কৰা।

আল্লাহে তেওঁলোকৰ দুআ কবুল কৰিলে আৰু এই মহান ৰাছুলক প্ৰেৰণ কৰিলে। তেওঁৰ দ্বাৰা আল্লাহে বিশেষভাৱে সেই দুয়োৰে বংশধৰসকলৰ ওপৰত আৰু সাধাৰণভাৱে সকলো সৃষ্টিৰ ওপৰত ৰহমত বৰ্ষণ কৰিলে। সেইবাবেই তেওঁ (ছাঃ) কৈছিল: «মই মোৰ পিতৃ ইব্ৰাহীমৰ দুআ»। আল্লাহে যেতিয়া ইব্ৰাহীমক ইমান মহান মৰ্যাদা দিলে আৰু তেওঁৰ পূৰ্ণাংগ গুণসমূহৰ কথা জনালে, তেতিয়া আল্লাহে ক’লে:

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

আল্লাহে এই আয়াতত হৰমৰ অধিবাসীসকলৰ বাবে ইব্ৰাহীমৰ দুআ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা জনাইছে—তেওঁ দুআ কৰিছিল, যাতে আল্লাহে তেওঁলোকৰ মাজত, অৰ্থাৎ ইব্ৰাহীমৰ বংশধৰসকলৰ মাজৰ পৰা এজন ৰাছুল প্ৰেৰণ কৰে। এই কবুল হোৱা দুআ আল্লাহৰ পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত সিদ্ধান্তৰ সৈতে মিলি গৈছিল—মুহাম্মদ (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লাম)-ক উম্মীসকলৰ মাজত তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ আৰু আন সকলো ভাষাভাষী মানুহ তথা জিনৰ ওচৰলৈ ৰাছুল হিচাপে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।

ইমাম আহমদে কৈছে: আমাক আবদুৰ ৰহমান ইবন মাহদীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক মু‘আৱিয়া ইবন ছালিহে; তেওঁক ছাঈদ ইবন ছুৱাইদ আল-কালবীয়ে; তেওঁক আবদুল আ‘লা ইবন হিলাল আস-ছুলামীয়ে; তেওঁ আল-ইৰবাদ ইবন ছাৰিয়াৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ (ছাঃ)-এ কৈছে: «আদম তেওঁৰ মাটিৰ গঠনত পৰি থকা অৱস্থাতেই মই আল্লাহৰ ওচৰত নবীসকলৰ অন্তিম নবী হিচাপে লিখিত আছিলোঁ। মই তোমালোকক মোৰ বিষয়ৰ আৰম্ভণিৰ কথা জনাম: সেয়া হৈছে মোৰ পিতৃ ইব্ৰাহীমৰ দুআ, মোৰ বিষয়ে ঈছাৰ সুসংবাদ আৰু মোৰ মাতৃয়ে দেখা সপোন—তেওঁ দেখিছিল যে তেওঁৰ পৰা এনে এটা পোহৰ ওলাইছে, যাৰ দ্বাৰা শ্বামৰ প্ৰাসাদসমূহ আলোকিত হৈছিল»।

ইবন ৱাহব, আল-লাইছ আৰু তেওঁৰ লেখক আব্দুল্লাহ ইবন ছালিহেও মু‘আৱিয়া ইবন ছালিহৰ পৰা এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে। আবু বকৰ ইবন আবি মৰয়মেও ছাঈদ ইবন ছুৱাইদৰ পৰা একে বৰ্ণনা কৰিছে।

ইমাম আহমদে আৰু কৈছে: আমাক আবু নাদৰে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক আল-ফাৰাজে; তেওঁক লুকমান ইবন আমিৰে। তেওঁ কৈছে: মই আবু উমামাক কোৱা শুনিছোঁ: মই ক’লোঁ, «হে আল্লাহৰ ৰাছুল! আপোনাৰ বিষয়ৰ আৰম্ভণি কেনেকৈ হৈছিল?» তেওঁ ক’লে: «মোৰ পিতৃ ইব্ৰাহীমৰ দুআ, মোৰ বিষয়ে ঈছাৰ সুসংবাদ আৰু মোৰ মাতৃয়ে দেখা সেই সপোন—তেওঁ দেখিছিল যে তেওঁৰ পৰা এটা পোহৰ ওলাইছে, যাৰ দ্বাৰা শ্বামৰ প্ৰাসাদসমূহ আলোকিত হৈছিল»।

ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে, মানুহৰ মাজত পোনপ্ৰথমে যিজনে তেওঁৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰচাৰ কৰিছিল, তেওঁ আছিল ইব্ৰাহীম (আঃ)। তেওঁৰ কথা মানুহৰ মাজত সদায় স্মৰণীয়, জনাজাত আৰু প্ৰচলিত হৈ থাকিল; অৱশেষত বংশগতভাৱে বনী ইছৰাঈলৰ নবীসকলৰ শেষ নবী ঈছা ইবন মৰিয়মে তেওঁৰ নাম স্পষ্টভাৱে ঘোষণা কৰিলে। তেওঁ বনী ইছৰাঈলৰ মাজত ভাষণ দি ক’লে: «নিশ্চয় মই তোমালোকৰ ওচৰলৈ আল্লাহৰ ৰাছুল হিচাপে আহিছোঁ, মোৰ আগতে অৱতীৰ্ণ হোৱা তাওৰাতৰ সত্যতা স্বীকাৰ কৰি আৰু মোৰ পিছত আহিবলগীয়া এজন ৰাছুলৰ সুসংবাদ দি, যাৰ নাম আহমদ» (আছ-ছাফ: ৬)। সেইবাবেই এই হাদীছত কোৱা হৈছে: «মোৰ পিতৃ ইব্ৰাহীমৰ দুআ আৰু মৰিয়মৰ পুত্ৰ ঈছাৰ সুসংবাদ»।

«মোৰ মাতৃয়ে দেখিছিল যে তেওঁৰ পৰা এটা পোহৰ ওলাইছে, যাৰ দ্বাৰা শ্বামৰ প্ৰাসাদসমূহ আলোকিত হৈছিল»—কোৱা হয় যে তেওঁ গৰ্ভৱতী হোৱাৰ সময়ত সপোনত এই দৃশ্য দেখিছিল। তেওঁ নিজৰ লোকসকলক সেই কথা কৈছিল; ফলত কথাটো তেওঁলোকৰ মাজত বিয়পি পৰি জনাজাত হৈছিল। ই আছিল আগতীয়া ইংগিত। পোহৰৰ প্ৰকাশৰ সৈতে শ্বামক বিশেষভাৱে উল্লেখ কৰাটো সেই দেশত তেওঁৰ ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু দৃঢ়তাৰ ইংগিত।

সেইবাবেই শেষ যুগত শ্বাম ইছলাম আৰু মুছলমানসকলৰ দুৰ্গ হ’ব। ঈছা ইবন মৰিয়ম অৱতৰণ কৰিলে দামাস্কাছৰ পূব দিশৰ বগা মিনাৰত অৱতৰণ কৰিব। এই কাৰণেই ছহীহ আল-বুখাৰী আৰু ছহীহ মুছলিমত আছে: «মোৰ উম্মতৰ এটা দল সদায় সত্যৰ ওপৰত বিজয়ী হৈ থাকিব। যিসকলে তেওঁলোকক অসহায় কৰি এৰি যাব বা তেওঁলোকৰ বিৰোধিতা কৰিব, তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ কোনো ক্ষতি কৰিব নোৱাৰিব; অৱশেষত আল্লাহৰ আদেশ আহি নোপোৱালৈকে তেওঁলোক এই অৱস্থাতে থাকিব»। ছহীহ আল-বুখাৰীত আছে: «আৰু তেওঁলোক শ্বামত থাকিব»।

আবু জা‘ফৰ আৰ-ৰাযীয়ে আৰ-ৰবী ইবন আনাছৰ পৰা, তেওঁ আবু আলিয়াৰ পৰা, «হে আমাৰ প্ৰতিপালক! তেওঁলোকৰ মাজত এজন ৰাছুল প্ৰেৰণ কৰা»—এই আয়াতৰ ব্যাখ্যাত বৰ্ণনা কৰিছে: ইয়াত মুহাম্মদ (ছাঃ)-ৰ উম্মতক বুজোৱা হৈছে। তেওঁক কোৱা হৈছিল: «তোমাৰ দুআ কবুল কৰা হৈছে; এইটো শেষ যুগত সংঘটিত হ’ব»। আছ-ছুদ্দী আৰু কাতাদায়ো একে কথা কৈছে।

«আৰু তেওঁলোকক কিতাবৰ শিক্ষা দিব»—অৰ্থাৎ কোৰআনৰ শিক্ষা দিব। «আৰু হিকমতৰ শিক্ষা দিব»—অৰ্থাৎ ছুন্নতৰ শিক্ষা দিব; হাছান, কাতাদা, মুকাতিল ইবন হাইয়ান, আবু মালিক আৰু আনসকলে এই ব্যাখ্যা দিছে। আন এক ব্যাখ্যা হৈছে: দ্বীনৰ গভীৰ বুজ। এই দুয়োটা ব্যাখ্যাৰ মাজত কোনো বিৰোধ নাই।

«আৰু তেওঁলোকক পৰিশুদ্ধ কৰিব»—আলী ইবন আবি তালহাই ইবন আব্বাছৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আল্লাহৰ আনুগত্য আৰু একনিষ্ঠতা। মুহাম্মদ ইবন ইছহাকে «আৰু তেওঁলোকক কিতাব আৰু হিকমতৰ শিক্ষা দিব»ৰ ব্যাখ্যাত কৈছে: তেওঁ তেওঁলোকক ভাল কাম শিকাব, যাতে তেওঁলোকে সেয়া কৰে; বেয়া কামৰ বিষয়ে জনাব, যাতে তাৰ পৰা বিৰত থাকে; তেওঁলোকে আনুগত্য কৰিলে আৰু অধিক আনুগত্য কৰিলে আল্লাহ তেওঁলোকৰ প্ৰতি সন্তুষ্ট—সেই কথাও জনাব; লগতে তেওঁলোকক আল্লাহৰ অসন্তুষ্টিৰ কাৰণ হোৱা অবাধ্যতা পৰিহাৰ কৰিবলৈ ক’ব।

«নিশ্চয় তুমি পৰাক্ৰমশালী, প্ৰজ্ঞাময়»—অৰ্থাৎ তেওঁ পৰাক্ৰমশালী; কোনো বস্তুৱেই তেওঁক অক্ষম কৰিব নোৱাৰে আৰু তেওঁ সকলো বস্তুৰ ওপৰত ক্ষমতাশালী। তেওঁ নিজৰ কৰ্ম আৰু কথাত প্ৰজ্ঞাময়; বস্তুসমূহক যথাস্থানত স্থাপন কৰে। তেওঁৰ প্ৰজ্ঞা আৰু ন্যায় আছে।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

«হে আমাৰ প্ৰতিপালক! আৰু তেওঁলোকৰ মাজত»—অৰ্থাৎ ইব্ৰাহীম আৰু ইছমাঈলৰ বংশধৰসকলৰ পৰা হোৱা মুছলমান উম্মতৰ মাজত। কোৱা হৈছে: মক্কাৰ অধিবাসীসকলৰ মাজত। «তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰাই এজন ৰাছুল»—অৰ্থাৎ এজন প্ৰেৰণ কৰা ৰাছুল; ইয়াত মুহাম্মদ (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লাম)-ক বুজোৱা হৈছে।

আমাক ছাইয়িদ আবুল-কাছিম আলী ইবন মুছা আল-মুছাৱীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক আবু বকৰ আহমদ ইবন মুহাম্মদ ইবন আব্বাছ আল-বালখীয়ে; তেওঁক ইমাম আবু ছুলাইমান হামদ ইবন মুহাম্মদ ইবন ইব্ৰাহীম আল-খাত্তাবীয়ে; তেওঁক মুহাম্মদ ইবন আল-মাক্কীয়ে; তেওঁক ইছহাক ইবন ইব্ৰাহীমে; তেওঁক ইবন ৱাহবৰ ভতিজাই; তেওঁক তেওঁৰ খুৰাকে; তেওঁক মু‘আৱিয়াই; তেওঁক ছালিহে; তেওঁক ছাঈদ ইবন ছুৱাইদে; তেওঁক আবদুল আ‘লা ইবন হিলাল আস-ছুলামীয়ে; তেওঁক আল-ইৰবাদ ইবন ছাৰিয়াই ৰাছুলুল্লাহ (ছাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ (ছাঃ) কৈছে: «আদম তেওঁৰ মাটিৰ গঠনত পৰি থকা অৱস্থাতেই মই আল্লাহৰ ওচৰত নবীসকলৰ অন্তিম নবী হিচাপে লিখিত আছিলোঁ।

মই তোমালোকক মোৰ বিষয়ৰ আৰম্ভণিৰ কথা জনাম: মই ইব্ৰাহীমৰ দুআ, ঈছাৰ সুসংবাদ আৰু মোৰ মাতৃয়ে মোক জন্ম দিয়াৰ সময়ত দেখা সপোন। তেওঁ দেখিছিল, তেওঁৰ পৰা এটা পোহৰ ওলাইছে, যাৰ দ্বাৰা শ্বামৰ প্ৰাসাদসমূহ আলোকিত হৈছিল»।

ইব্ৰাহীমৰ দুআ বুলি কওঁতে ইয়াক বুজোৱা হৈছে: তেওঁ দুআ কৰিছিল যাতে ইছমাঈলৰ বংশধৰসকলৰ মাজত এজন ৰাছুল প্ৰেৰণ কৰা হয়। ইবন আব্বাছে কৈছে: «নুহ, হুদ, ছালিহ, শ্বু‘আইব, লুত, ইব্ৰাহীম, ইছমাঈল, ইছহাক, ইয়াকুব আৰু মুহাম্মদ—এই দহজনৰ বাহিৰে আন সকলো নবী বনী ইছৰাঈলৰ পৰা আছিল। তেওঁলোক সকলোৰে ওপৰত আল্লাহৰ দৰূদ আৰু ছালাম বৰ্ষিত হওক»।

«তিলাৱত কৰিব»—অৰ্থাৎ পঢ়িব। «তেওঁলোকৰ ওচৰত তোমাৰ আয়াতসমূহ»—তোমাৰ কিতাব, অৰ্থাৎ কোৰআন। কোৰআনৰ আয়াত হৈছে এনে এক সংলগ্ন বাক্য, যাৰ শেষত পাঠৰ ধাৰা থামে। আন এক ব্যাখ্যা অনুসৰি, আয়াত হৈছে আখৰৰ এটা গোট; যেনে কোৱা হয়: «লোকসকল নিজৰ আয়াতসহ ওলাই গ’ল», অৰ্থাৎ নিজৰ দলসহ ওলাই গ’ল।

«আৰু তেওঁলোকক কিতাবৰ শিক্ষা দিব»—অৰ্থাৎ কোৰআনৰ শিক্ষা দিব। «আৰু হিকমতৰ শিক্ষা দিব»—মুজাহিদে কৈছে: «কোৰআনৰ বুজ»। মুকাতিলে কৈছে: «কোৰআনৰ উপদেশ আৰু তাত থকা বিধানসমূহ»। ইবন কুতাইবাই কৈছে: «ই হৈছে জ্ঞান আৰু সেই অনুসৰি কৰ্ম; এই দুয়োটা একেলগে নথকালৈকে কোনো ব্যক্তি হাকীম [প্ৰজ্ঞাৱান] হ’ব নোৱাৰে»।

কোৱা হৈছে: ই হৈছে ছুন্নত; কোৱা হৈছে: বিধান আৰু বিচাৰ; আৰু কোৱা হৈছে: ফিকহ। আবু বকৰ ইবন দুৰাইদে কৈছে: «যি কথাই তোমাক উপদেশ দিয়ে, মহৎ কামৰ প্ৰতি আহ্বান কৰে বা নিকৃষ্ট কামৰ পৰা নিষেধ কৰে, সেয়াই হিকমত»।

«আৰু তেওঁলোকক পৰিশুদ্ধ কৰিব»—অৰ্থাৎ শ্বিৰ্ক আৰু পাপৰ পৰা পৱিত্ৰ কৰিব। কোৱা হৈছে: তেওঁলোকৰ সম্পদৰ পৰা যাকাত গ্ৰহণ কৰিব। ইবন কাইছানে কৈছে: «যেতিয়া তেওঁলোকে নবীসকলে বাৰ্তা পৌঁছাইছিল বুলি সাক্ষ্য দিব, তেতিয়া কিয়ামতৰ দিনা তেওঁ তেওঁলোকৰ ন্যায়নিষ্ঠতাৰ সাক্ষ্য দিব»—এই ব্যাখ্যা ‘তাযকিয়া’ শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ ন্যায়নিষ্ঠ বুলি স্বীকাৰ কৰা।

«নিশ্চয় তুমি পৰাক্ৰমশালী, প্ৰজ্ঞাময়»—ইবন আব্বাছে কৈছে: «পৰাক্ৰমশালী, যাৰ তুল্য কোনো নাই»। আল-কালবীয়ে কৈছে: «প্ৰতিশোধ গ্ৰহণকাৰী»; ইয়াৰ প্ৰমাণ হৈছে আল্লাহৰ বাণী: «আল্লাহ পৰাক্ৰমশালী, প্ৰতিশোধ গ্ৰহণকাৰী»। কোৱা হৈছে: তেওঁ অজেয়—হাত তেওঁৰ ওচৰলৈ নাপায় আৰু কোনো বস্তু তেওঁৰ ওচৰলৈ যাব নোৱাৰে। কোৱা হৈছে: তেওঁ শক্তিশালী; ‘ইজ্জত’ৰ অৰ্থ শক্তি।

আল্লাহে কৈছে: «আমি তৃতীয়জনৰ দ্বাৰা শক্তিশালী কৰিলোঁ» (ইয়াছীন: ১৪), অৰ্থাৎ আমি শক্তি প্ৰদান কৰিলোঁ। কোৱা হৈছে: তেওঁ বিজয়ী; আল্লাহে জনাইছে: «তেওঁ কথাত মোৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰিলে» (ছাদ: ২৩), অৰ্থাৎ তেওঁ মোক পৰাভূত কৰিলে। প্ৰবাদত কোৱা হয়: «যিয়ে প্ৰাধান্য পায়, সি লুটে»—অৰ্থাৎ যিয়ে জয়ী হয়, সি পৰাজিতজনৰ সম্পদ কাঢ়ি নিয়ে।