Lutja për të Dërguarin e Fundit

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Zoti ynë! Dërgo ndër ta një të dërguar nga gjiri i tyre, që t’u lexojë atyre ajetet e Tua, - Ata i kërkuan Allahut të Lartësuar që Ai të dërgonte nga mesi i pasardhësve të tyre një profet. Kjo ndodhi për disa arsye, si: - që grada e Ibrahimit dhe e Ismailit të lartësohej edhe më shumë; - që pasardhësit t’i nënshtroheshin dhe ta pasonin rrugën e atij Profeti që do të vinte, duke e njohur mirë atë; - që ai Profet t’u mësonte atyre ato gjëra që nuk do t’i dinin.

I Lartësuari thotë: …që t’u lexojë atyre ajetet e Tua - Domethënë, që t’ua lexojë tekstin fjalë për fjalë, t’ua mësojë atë përmendësh, dhe pastaj t'i mësojë se si ta ruajnë e zbatojnë atë që do të mësojnë. …t’u mësojë atyre Librin (Kur'anin) dhe Urtësinë (Traditën profetike) , - Pra, t'u mësojë dhe sqarojë atyre kuptimin e Kur’ânit dhe të Urtësisë (Sunetit). …dhe t’i pastrojë ata. - T'i pastrojë duke i edukuar që të punojnë punë të mira dhe të largohen nga çdo punë e fjalë e keqe të cilat nuk i lenë shpirtrat të pastrohen dhe të lartësohen.

Ti je Ngadhënjimtari dhe i Urti. - Ngadhënjimtari ( El Azîzu ) është Ai i Cili i mposht dhe nënshtron gjithçka, i Cili është i plotfuqishëm për gjithçka dhe që para fuqisë së të Cilit, askush nuk mund të qëndrojë. Ndërsa i Urti ( El Hakîmu ) është Ai i Cili i vendos gjërat në vendin që e meritojnë. Kështu, ata iu lutën Allahut, që ka këto cilësi, që ta dërgonte këtë Profet mes tyre, ashtu siç di të zgjedhë Ai që është i madhëruari, Ngadhënjimtari, i Urti.

Allahu i Lartësuar iu përgjigj lutjes së tyre dhe e dërgoi Profetin e nderuar, nëpërmjet të cilit Ai mëshiroi, në mënyrë të veçantë, pasardhësit e Ibrahimit dhe Ismailit, dhe të gjitha krijesat, në përgjithësi. Për këtë arsye, edhe Profeti (a.s.) ka thënë: “Unë jam fryt i lutjes së babait tim, Ibrahimit (a.s.).” .

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

I Lartësuari tregon se lutja e Ibrahimit për banorët e Haremit u plotësua: ai iu lut Allahut që të dërgonte mes tyre një të Dërguar prej tyre, domethënë nga pasardhësit e Ibrahimit. Kjo lutje e pranuar përkoi me caktimin e mëparshëm të Allahut për ta zgjedhur Muhamedin, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, si të Dërguar për analfabetët [arabët], si edhe për të gjithë popujt e tjerë, njerëz e xhindë.

Imam Ahmedi ka thënë: Na tregoi Abdurrahman ibn Mehdiu; na tregoi Muavije ibn Salihu, nga Seid ibn Suvejdi el-Kelbiu, nga Abdul-A‘la ibn Hilali es-Sulemiu, nga Irbad ibn Sarije, se i Dërguari i Allahut, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, ka thënë: «Unë, tek Allahu, jam Vula e Profetëve, ndërsa Ademi ishte ende i shtrirë në baltën e tij. Do t’ju tregoj për fillimin e kësaj: lutja e babait tim, Ibrahimit; përgëzimi i Isait për mua; dhe ëndrra që pa nëna ime. Kështu shohin edhe nënat e profetëve.» Këtë e përcollën gjithashtu Ibn Vehbiu, Lejthi dhe shkruesi i tij, Abdullah ibn Salihu, nga Muavije ibn Salihu.

Edhe Ebu Bekr ibn Ebi Merjemi e përcolli nga Seid ibn Suvejdi, me të njëjtin zinxhir transmetimi.

Imam Ahmedi ka thënë gjithashtu: Na tregoi Ebu Nadri; na tregoi el-Ferexh; na tregoi Lukman ibn Amiri: E dëgjova Ebu Umamen të thoshte: I thashë: «O i Dërguar i Allahut, cili ishte fillimi i çështjes sate?» Ai tha: «Lutja e babait tim, Ibrahimit; përgëzimi i Isait për mua; dhe nëna ime pa në ëndërr se prej saj doli një dritë që ndriçoi pallatet e Shamit.»

Kuptimi është se i pari që e përmendi dhe e bëri të njohur te njerëzit ishte Ibrahimi, alejhi selam. Emri i tij vazhdoi të përmendej e të bëhej i njohur mes njerëzve, derisa atë e shpalli qartazi Vula e Profetëve të bijve të Israilit, Isai, biri i Merjemes, alejhi selam. Ai u ngrit e u foli bijve të Israilit: «Unë jam i Dërguari i Allahut te ju, vërtetues i Teuratit që është para meje dhe përgëzues për një të Dërguar që do të vijë pas meje, emri i të cilit është Ahmed» (es-Saff, 6). Prandaj në këtë hadith ai tha: «Lutja e babait tim, Ibrahimit, dhe përgëzimi i Isait, birit të Merjemes.»

Sa për fjalët e tij: «Nëna ime pa në ëndërr se prej saj doli një dritë që ndriçoi pallatet e Shamit», thuhet se ishte një ëndërr që ajo e pa kur ishte shtatzënë me të. Ajo ua tregoi njerëzve të saj dhe lajmi u përhap e u bë i njohur mes tyre; kjo ishte një parapërgatitje. Përmendja e Shamit si vend ku u shfaq drita e tij tregon vendosjen dhe qëndrueshmërinë e fesë së tij në vendet e Shamit. Për këtë arsye, në kohët e fundit Shami do të jetë strehë për Islamin dhe ithtarët e tij.

Atje do të zbresë Isai, biri i Merjemes, kur të zbresë në Damask, te minarja e bardhë lindore. Për këtë arsye, në dy Sahihët përcillet: «Një grup nga umeti im do të vazhdojë të jetë ngadhënjimtar në të vërtetën; nuk do t’i dëmtojë as ai që i braktis, as ai që i kundërshton, derisa të vijë urdhri i Allahut, e ata do të jenë në atë gjendje.» Në Sahihun e Buhariut thuhet: «Ata janë në Sham.»

Ebu Xhafer er-Raziu përcjell nga er-Rebi ibn Enesi, nga Ebu el-Alije, lidhur me fjalët: «Zoti ynë, dërgo tek ata një të Dërguar prej tyre», se kjo do të thotë: «Ummeti i Muhamedit, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të.» Atij iu tha: «Lutja jote është pranuar; kjo do të ndodhë në kohën e fundit.» Të njëjtën gjë kanë thënë edhe es-Suddiju dhe Katadeja.

Fjalët e të Lartësuarit: «Dhe t’u mësojë Librin» nënkuptojnë Kur’anin, ndërsa «dhe Urtësinë» nënkupton Sunetin. Kështu kanë thënë Hasani, Katadeja, Mukatil ibn Hajani, Ebu Maliku dhe të tjerë. Është thënë gjithashtu se nënkuptohet të kuptuarit e fesë; dhe këto kuptime nuk bien ndesh me njëri-tjetrin.

«Dhe t’i pastrojë»: Ali ibn Ebi Talha përcjell nga Ibn Abbasi se kjo do të thotë bindje ndaj Allahut dhe sinqeritet. Muhamed ibn Is’haku ka thënë për fjalët «dhe t’u mësojë Librin dhe Urtësinë»: Ai do t’u mësojë të mirën, që ta veprojnë, dhe të keqen, që të ruhen prej saj; do t’i njoftojë se Allahu është i kënaqur me ta kur i binden Atij, shtojnë bindjen ndaj Tij dhe shmangin atë që Ai e urren prej mosbindjes.

Fjalët: «Vërtet, Ti je i Plotfuqishmi dhe i Urti» do të thonë: Ti je i Plotfuqishmi, të Cilin asgjë nuk mund ta mposhtë dhe që ka fuqi për çdo gjë; dhe i Urti në veprat e fjalët e Tij, i Cili i vendos gjërat në vendin e duhur. Kjo shpreh urtësinë dhe drejtësinë e Tij. (es-Saff, 6).

Tefsiri i El-Begaviut

«Zoti ynë, dërgo tek ata»—domethënë, te bashkësia muslimane nga pasardhësit e Ibrahimit dhe Ismailit. Është thënë gjithashtu: te banorët e Mekës. «Një të Dërguar prej tyre»—domethënë, një të dërguar të dërguar; këtu është fjala për Muhamedin, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të.

Na tregoi es-Sejjid Ebu el-Kasim Ali ibn Musa el-Musavi; më tregoi Ebu Bekr Ahmed ibn Muhamed ibn Abbas el-Belhi; na njoftoi imami Ebu Sulejman Hamd ibn Muhamed ibn Ibrahim el-Hattabi; na tregoi Muhamed ibn el-Mekki; na tregoi Is’hak ibn Ibrahim; na tregoi nipi i Ibn Vehbit; na tregoi xhaxhai i tij; nga Muavije, nga Salihu, nga Seid ibn Suvejdi, nga Abdul-A‘la ibn Hilali es-Sulemiu, nga Irbad ibn Sarije, se i Dërguari i Allahut, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, ka thënë: «Unë jam i shënuar tek Allahu si Vula e Profetëve, ndërsa Ademi ishte ende i shtrirë në baltën e tij.

Do t’ju tregoj për fillimin e çështjes sime: unë jam lutja e Ibrahimit, përgëzimi i Isait dhe ëndrra që pa nëna ime kur më lindi: prej saj doli një dritë që ndriçoi pallatet e Shamit.» Me lutjen e Ibrahimit ai kishte për qëllim këtë lutje: që të dërgohej mes bijve të Ismailit një i Dërguar prej tyre.

Ibn Abbasi ka thënë: «Të gjithë profetët janë nga bijtë e Israilit, përveç dhjetë vetëve: Nuhut, Hudit, Salihut, Shuajbit, Lut it, Ibrahimit, Ismailit, Is’hakut, Jakubit dhe Muhamedit. Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të gjithë ata!»

«T’u lexojë» do të thotë: t’u këndojë. «Shpalljet e Tua» do të thotë: Librin Tënd, domethënë Kur’anin. Ajeti kur’anor është një tekst i lidhur që vazhdon deri në fundin e tij. Është thënë gjithashtu se «ajet» do të thotë një grup; si në shprehjen: «Njerëzit dolën me ajetin e tyre», domethënë, me grupin e tyre.

«Dhe t’u mësojë Librin» nënkupton Kur’anin. Për «Urtësinë», Muxhahidi ka thënë: «Kuptimi i Kur’anit.» Mukatili ka thënë: «Këshillat e Kur’anit dhe dispozitat që gjenden në të.» Ibn Kutajbeja ka thënë: «Ajo është dija dhe vepra; njeriu nuk bëhet i urtë derisa t’i bashkojë të dyja.»

Është thënë gjithashtu se ajo është Suneti, se është gjykimi dhe dhënia e vendimeve, apo se është njohja e fesë. Ebu Bekr ibn Durajdi ka thënë: «Çdo fjalë që të këshillon, të nxit drejt një virtyti ose të ndalon nga diçka e shëmtuar, është urtësi.»

«Dhe t’i pastrojë» do të thotë: t’i pastrojë nga shirku dhe gjynahet. Është thënë gjithashtu: t’ua marrë zekatin pasurisë së tyre. Ibn Kejsani ka thënë: «Të dëshmojë për ta Ditën e Gjykimit se janë të drejtë, kur ata të dëshmojnë se profetët e përcollën mesazhin. Kjo vjen nga pastrimi [tezkije], që ka kuptimin e vërtetimit të drejtësisë.»

«Vërtet, Ti je i Plotfuqishmi dhe i Urti.» Ibn Abbasi ka thënë: «I Plotfuqishmi është Ai që nuk ka të ngjashëm.» El-Kelbiu ka thënë: «Ai që ndëshkon; dëshmi për këtë janë fjalët e të Lartësuarit: “Allahu është i Plotfuqishëm, Zot i ndëshkimit”» (Ibrahim, 47). Është thënë gjithashtu: Ai që është i paarritshëm, të Cilin duart nuk e kapin dhe tek i Cili asgjë nuk mund të mbërrijë; ose i Forti, sepse fuqia është forcë.

Allahu i Lartësuar ka thënë: «Ne i përforcuam me një të tretë» (Jasin, 14), domethënë, i fuqizuam. Është thënë gjithashtu se do të thotë Ngadhënjimtari, si në fjalët e të Lartësuarit: «Ai më mundi në të folur» (Sad, 23). Në një fjalë të urtë thuhet: «Kush ngadhënjen, merr plaçkën»—domethënë, kush fiton, merr atë që i përket tjetrit. [Krahaso: Ali Imran, 4; Jasin, 14; Sad, 23.]