Lutja për shtimin e dijes

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Allahu i Madhëruar na përmendi në ajetet më sipër se është Ai që vendos ligjet e shpërblimit të robërve të Tij dhe është po Ai që vendos ligjet e fesë dhe të besimit. Këto ligje Ai i ka shtjelluar në librat e shpalljet e Tij, ku na ka treguar edhe se si do t'i shpërblejë robërit, në varësi të plotësimit të vendimeve të Tij. Të gjitha këto tregojnë se Allahu është Sunduesi, Mbretëruesi dhe i Plotpushtetshmi. Pas kësaj, i Lartësuari vijon të na tregojë se po në dorë të Tij është edhe ligji i krijimit dhe i funksionimit të ekzistencës.

Ai thotë: I lartësuar qoftë Allahu, Sunduesi i vërtetë! - U lartësoftë, u shenjtëroftë dhe u dëlirësoftë Allahu i Madhëruar! Ai është El Melik, pra, Mbretëruesi, Pronari, Sunduesi, i Plotpushtetshmi. Sundimi e mbretërimi i Tij është një atribut që Ai nuk e ndan me asnjë tjetër. Të gjitha krijesat janë pronë e Tij dhe mbi ta ekzekutohet ligji i kaderit, pra, i caktimit dhe i krijimit të Tij.

Askush e asgjë nuk mund të dalë jashtë këtij ligji. Ekzistenca e Tij është e vërtetë dhe nuk ka dyshim për këtë. Pushteti, mbretërimi dhe sundimi i Allahut janë të vërtetë. Cilësitë e Tij absolute janë të vërteta dhe askush tjetër nuk është i përshkruar me to.

Pushteti e sundimi është i vërtetë vetëm për Allahun, ndërsa pushteti, sundimi, mbretërimi apo pronësia që kanë krijesat është i mangët, sepse është i kufizuar në kohë dhe masë të caktuar. Ky lloj sundimi është i mangët dhe do të zhduket. Ndërsa sundimi i Zotit kurrë nuk zhduket, sepse Ai është Mbretëruesi, i Gjalli, i Plotpushtetshmi dhe i Madhëruari. Ky është kuptimi i përshkrimit të pushtetit të Zotit si el hak - i vërtetë.

Mos nxito (o Muhamed!) për ta lexuar Kur’anin para se të përfundojë shpallja e tij dhe thuaj: “Zoti im, më shto dituri!” - Mos u ngut që të përsërisësh Kur'anin para se Xhibrili të mbarojë leximin e tij. Bëj durim derisa ai të mbarojë, pastaj lexoje ti! Allahu i Madhëruar të ka dhënë fjalën që do ta ruajë atë në gjoksin tënd, që ti të mos e harrosh, sikurse thotë ajeti: “Ti mos u ngut me gjuhë, që ta këndosh atë sa më shpejt, sepse e kemi Ne detyrë se si do të ngulitet dhe këndohet ai!

Pasi të ta kemi kumtuar atë, atëherë fillo ti! Pastaj e kemi Ne për detyrë që ta sqarojmë atë.” [Kijame 16 - 19]. Fakti që Profeti nxitonte të përsëriste Kur'anin për ta mbajtur mend më mirë, tregon se sa i përkushtuar ishte ai për të nxënë dijen dhe sa dashuri të madhe kishte për të.

Allahu e urdhëroi Profetin (a.s.) që t’i lutej pikërisht për shtimin e diturisë, sepse dituria është mirësi dhe shtimi i mirësisë është i vlerësuar. Dituria vjen prej Allahut të Madhëruar dhe rruga e arritjes së saj kërkon përpjekje të vazhdueshme dhe dashuri të madhe për të. Ajo arrihet me lutje të sinqerta drejtuar Allahut, me kërkim të vazhdueshëm ndihme dhe duke shfaqur varfërinë dhe nevojën për të, në çdo kohë dhe në çdo gjendje. Nga ky ajet mësohet edhe edukata e kërkimit të diturisë.

Ai që kërkon diturinë duhet të ketë durim dhe të dëgjojë me vëmendje atë që thotë mësuesi, sepse fjalët janë të lidhura me njëra-tjetrën. Nxënësi mund të bëjë pyetje vetëm pasi mësuesi ka përfunduar shpjegimin e temës. Ai nuk duhet ta ndërpresë mësuesin, sepse kjo e privon nga shumë të mira. Po kështu, edhe mësuesi nga ana e tij, kur merr pyetjen, duhet ta kuptojë mirë atë, derisa të mësojë qëllimin e vërtetë të pyetësit, para se të japë përgjigjen. Kjo do ta ndihmojë më shumë për të dhënë një përgjigje të saktë.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Fjala e Allahut: “Dhe mos nxito me Kuranin para se të përfundojë shpallja e tij për ty” është si fjala e Tij në suren “La uqsimu bi-jewmi-l-kijame”: “Mos e lëviz gjuhën me të, që të nxitosh ta mësosh! Vërtet, Ne e kemi për detyrë ta mbledhim dhe ta lexojmë atë. E, kur ta lexojmë, atëherë ndiqe leximin e tij. Pastaj, Ne e kemi për detyrë ta shpjegojmë atë.”

Është vërtetuar në Sahih se Ibn Abasi ka thënë: “I Dërguari i Allahut ﷺ e përjetonte shpalljen me vështirësi dhe, nga kjo, lëvizte gjuhën.” Atëherë Allahu zbriti këtë ajet. Domethënë, kur Xhibrili i sillte shpalljen, sa herë që Xhibrili recitonte një ajet, ai e recitonte bashkë me të, ngaqë dëshironte fort ta mësonte përmendësh Kuranin. Prandaj Allahu i Lartësuar e udhëzoi drejt asaj që ishte më e lehtë dhe më e butë për të, që të mos e kishte të vështirë.

Ai tha: “Mos e lëviz gjuhën me të, që të nxitosh ta mësosh! Vërtet, Ne e kemi për detyrë ta mbledhim dhe ta lexojmë atë”, domethënë, ta mbledhim në gjoksin tënd, pastaj ti ta lexosh para njerëzve pa harruar asgjë prej tij. “E, kur ta lexojmë, atëherë ndiqe leximin e tij. Pastaj, Ne e kemi për detyrë ta shpjegojmë atë.”

Ndërsa në këtë ajet tha: “Dhe mos nxito me Kuranin para se të përfundojë shpallja e tij për ty”, domethënë: përkundrazi, dëgjo me vëmendje; e kur engjëlli të ketë përfunduar së recituari para teje, atëherë recitoje pas tij. “Dhe thuaj: ‘Zoti im, shtoma dijeninë!’”, domethënë: shtoma dijeninë që vjen prej Teje. Ibn Ujejna, Allahu e mëshiroftë, ka thënë: “Ai ﷺ vazhdoi të shtohej në dije derisa Allahu i Plotfuqishëm e mori në vdekje.” Për këtë arsye ka ardhur në hadith: “Allahu vazhdoi t’ia sillte shpalljen të Dërguarit të Tij, derisa shpallja ishte më e shumta në ditën kur ndërroi jetë i Dërguari i Allahut ﷺ.”

Ibn Maxhe ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekër ibn Ebi Shejbe, të cilit i ka treguar Abdullah ibn Numajr, nga Musa ibn Ubejde, nga Muhamed ibn Thabit, nga Ebu Hurejra, Allahu qoftë i kënaqur me të, se i Dërguari i Allahut ﷺ thoshte: “O Allah, bëma të dobishme atë që më ke mësuar, më mëso atë që më sjell dobi dhe shtoma dijeninë. Lavdia i qoftë Allahut në çdo gjendje.” Këtë e ka nxjerrë edhe Tirmidhiu nga Ebu Kurejbi, nga Abdullahu ibn Numajr, me të njëjtin zinxhir transmetimi. Ai tha: “Është garib nga kjo rrugë.”

Bazzari e ka transmetuar nga Amër ibn Ali el-Fellasi, nga Ebu Asimi, nga Musa ibn Ubejde, me të njëjtin zinxhir; dhe në fund ka shtuar: “Dhe kërkoj mbrojtjen e Allahut nga gjendja e banorëve të Zjarrit.” (El-Kijame, 16–19) [Kjo shtim është] në dije.

Tefsiri i El-Begaviut

“I Lartësuar është Allahu, Sunduesi i Vërtetë!” Allahu është shumë i Lartësuar përtej mohimit të mohuesve dhe asaj që thonë idhujtarët. “Dhe mos nxito me Kuranin” i drejtohet Profetit ﷺ. Kur Xhibrili zbriste me Kuranin, ai nxitonte ta recitonte bashkë me të, para se Xhibrili ta përfundonte recitimin që kishte për të përcjellë, nga frika se mos i ikte nga kujtesa dhe e harronte.

Atëherë Allahu e ndaloi nga kjo dhe tha: “Dhe mos nxito me Kuranin”, domethënë, mos nxito ta recitosh atë, “para se të përfundojë shpallja e tij për ty”, domethënë, para se Xhibrili të përfundojë përcjelljen e shpalljes. E ngjashme me këtë është fjala e Allahut të Lartësuar: “Mos e lëviz gjuhën me të, që të nxitosh ta mësosh” (Sureja El-Kijame, 16). Ja’kubi e recitoi “ne përfundojmë” me nun të hapur, dād me kesre dhe je me fet’ha: “shpalljen e tij” në rasën kallëzore. Muxhahidi dhe Katade kanë thënë: Kuptimi është: mos ua recito atyre dhe mos ua dikto shokëve të tu, derisa të të bëhen të qarta kuptimet e tij.

“Dhe thuaj: ‘Zoti im, shtoma dijeninë!’”, domethënë: dijen për Kuranin dhe kuptimet e tij. Është thënë gjithashtu: shto dije mbi atë që tashmë më ke mësuar. Kur Ibn Mesudi e recitonte këtë ajet, thoshte: “O Allah, Zoti im, shtomë dijeninë, besimin dhe bindjen e sigurt.”