Білімді арттыруды тілеу

Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі

Алла Тағала құлдарына қатысты жазалау үкімін және Кітабында түсірген діни бұйрық үкімін айтқаннан кейін, бұлардың бәрі Оның билігінің көрінісі болғандықтан: «Алла аса жоғары», — деді. Яғни, Ол барлық кемшілік пен міннен пәк, ұлық әрі жоғары. «Билеуші» — билік Оған тән, ал бүкіл жаратылыс Оның иелігіндегі құлдар. Билеушінің тағдырға және дінге қатысты үкімдері олардың арасында жүзеге асады.

«Ақиқат» — Оның бар болуы, билігі мен кемелдігі ақиқат деген сөз. Кемел сипаттар тек Ұлылық Иесіне ғана лайық. Соның бірі — билік. Жаратылыстардың біреуі кейбір уақытта кейбір нәрселерге иелік еткенімен, оның билігі шектеулі, өткінші әрі жойылады.

Ал Раббының билігі ешқашан тоқтамайды, өзі де жойылмайды: Ол — Мәңгі Тірі, барлығын ұстап Тұрушы әрі Ұлы.

«Саған уахиы жеткізіліп біткенше, Құранды оқуға асықпа» дегені: Жәбірейіл саған Құран оқыған кезде оны дереу қайталап айтуға ұмтылма, ол оқып болғанша сабыр ет. Оқып болған соң оны оқы. Өйткені Алла оны көкірегіңе жинап, оқуыңа кепілдік берген. Алла Тағала: «Оны асығып жаттап алу үшін тіліңді қимылдатпа.

Оны жинау әрі оқыту — Біздің міндетіміз. Оны оқығанымызда, сен оның оқылуына ілес. Содан кейін оны түсіндіру де — Біздің міндетіміз» деген («Қиямет» сүресі, 16–19-аяттар).

Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) уахиды жаттап алуға асығуы және оған құлшына ұмтылуы оның білімге деген зор сүйіспеншілігі мен ынтасын көрсеткендіктен, Алла Тағала оған білімін арттыруын сұрауды бұйырды. Білім — игілік, ал игіліктің мол болуы құптарлық. Ол Алладан келеді. Оған жетудің жолы — бар күшін салу, білімге құштар болу, Алладан сұрау, Одан жәрдем тілеу және әрдайым Оған мұқтаж екенін сезіну.

Бұл ұлы аяттан білім алу әдебі де аңғарылады: білім тыңдап отырған адам оқытушы сөзін аяқтағанша сабыр етіп, асықпауы керек. Оқытушы сөзін толық бітірген соң, сұрағы болса, сұрайды; білімді жеткізіп отырған адамның сөзін бөліп, асығыс сұрақ қоймайды. Өйткені бұл білімнен мақұрым қалуға себеп болады. Сондай-ақ сұраққа жауап беруші де сұрақ қоюшының сөзін мұқият тыңдап, жауап бермес бұрын оның не сұрағанын анық түсінуі керек. Бұл дұрыс жауап беруге себеп болады.

Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі

«Саған уахиы жеткізіліп біткенше, Құранды оқуға асықпа» деген сөз Алла Тағаланың «Қиямет» сүресіндегі: «Оны асығып жаттап алу үшін тіліңді қимылдатпа. Оны жинау әрі оқыту — Біздің міндетіміз. Оны оқығанымызда, сен оның оқылуына ілес. Содан кейін оны түсіндіру де — Біздің міндетіміз» деген сөзі сияқты.

Ибн Аббастан (Алла оған разы болсын) «Сахихта» жеткізілген хадисте Алла Елшісіне (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) уахи кезінде ауырлық түскені, сондықтан тілін қимылдататыны айтылған. Сонда Алла осы аятты түсірді. Яғни, Жәбірейіл оған уахи әкелгенде, Құранды жаттап қалуға қатты ынтық болғандықтан, Жәбірейіл әр аятты оқыған сайын, ол да онымен бірге қайталайтын. Алла Тағала оған жеңілірек әрі оңай жолды нұсқап, қиындыққа салынбауы үшін: «Оны асығып жаттап алу үшін тіліңді қимылдатпа.

Оны жинау әрі оқыту — Біздің міндетіміз», — деді. Яғни, оны көкірегіңе жинаймыз, содан кейін одан еш нәрсені ұмытпай, адамдарға оқып бересің. «Оны оқығанымызда, сен оның оқылуына ілес. Содан кейін оны түсіндіру де — Біздің міндетіміз».

Осы аятта: «Саған уахиы жеткізіліп біткенше, Құранды оқуға асықпа», — делінген. Яғни, тыңда. Періште саған оқып болған соң, сен де содан кейін оқы. «Раббым, білімімді арттыр!» дегені: «Өзіңнен маған білімді арттыр» деген мағынада.

Ибн Уяйна (Алла оны рақым етсін): «Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Алла оны қайтыс еткенге дейін білімі арта берді», — деген. Сондықтан хадисте: «Алла Өз Елшісіне уахиды үздіксіз жіберіп отырды. Алла Елшісі қайтыс болған күні уахи бұрынғыдан да көп еді», — делінген.

Ибн Мәжа былай деді: Бізге Әбу Бәкір ибн Әбу Шәйба жеткізді, оған Абдуллаһ ибн Нумайр жеткізді, оған Мұса ибн Убайда, оған Мұхаммад ибн Сабит, оған Әбу Һурайра (Алла оған разы болсын) жеткізген: Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай дейтін: «Уа, Алла! Маған үйреткеніңді пайдалы ет, маған пайдалы болатын нәрсені үйрет және білімімді арттыр. Әр жағдайда Аллаға мадақ болсын!» Бұл хадисті Тирмизи де Әбу Курайбтан, Абдуллаһ ибн Нумайр арқылы жеткізген.

Ол: «Бұл жолмен жеткен хадис — ғариб», — деген. Баззар да оны Амр ибн Әли әл-Фәлластан, Әбу Асимнен, Мұса ибн Убайда арқылы жеткізген. Соңында: «Тозақ иелерінің жағдайынан Саған сиынамын», — деген қосымша бар.

Әл-Бағауидің тәпсірі

«Алла аса жоғары, шынайы Билеуші» — Алла дінсіздердің күпірлігінен және мүшріктердің айтқандарынан пәк әрі жоғары.

«Құранды оқуға асықпа» дегені Мұхаммед пайғамбарға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) қатысты. Жәбірейіл оған Құран түсіргенде, Жәбірейіл оқып бітпей тұрып, уахи ұмытылып қалмасын деген қорқыныштан, ол онымен бірге оқуға асығатын. Алла оны осыдан тыйып: «Саған уахиы жеткізіліп біткенше, Құранды оқуға асықпа», — деді. Яғни, оны оқуға асықпа.

«Саған уахиы жеткізіліп біткенше» — Жәбірейіл жеткізуді аяқтағанша деген сөз. Бұл Алла Тағаланың: «Оны асығып жаттап алу үшін тіліңді қимылдатпа» деген сөзіне ұқсайды («Қиямет» сүресі, 16-аят). Яғқуб «нақди» деп нунды фатхамен, дадты кәсрамен оқыған; «уахияһу» сөзін табыс септігінде оқыған. Мужаһид пен Қатада: «Мағынасы: мағынасы саған айқын болғанша, оны сахабаларыңа оқып берме және оларға жаттатпа», — деген.

«Раббым, білімімді арттыр!» Яғни, Құран және оның мағыналары туралы білімімді арттыр. Сондай-ақ: «Маған үйреткен біліміңе тағы білім қос», — деген мағынада айтылған. Ибн Масғуд осы аятты оқыған кезде: «Уа, Алла! Раббым, білімімді, иманымды және сенімімді арттыр!» — дейтін.