දූතයෙකු එවන ලෙස කළ ප්‍රාර්ථනාව
رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ، وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ، وَالْحِكْمَةَ، وَيُزَكِّيهِمْ، إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ.
رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
“අප ගේ පරමාධිපතියාණෙනි! තව ද ඔබ ගේ වැකි ඔවුන ට පාරායනය කර පෙන් වන, දේව ග්‍රන්ථය හා ප්‍රඥා ව ඔවුන ට උගන් වන, ඔවුන් ව පිවිතුරු කරන, ඔවුන්ගෙන් ම වූ ධර්ම දූතයෙකු ඔවුන් අතර ට එවනු මැනව! සැබැවින් ම සර්ව බලධාරී මහා ප්‍රඥාවන්ත වන්නේ ඔබම ය.” (යනුවෙන් ඉබ්‍රාහීම් නබි තුමා ප්‍රාර්ථනා කළහ.)
මෙහි “ඉබ්‘අත්” (ابْعَثْ) යන ක්‍රියා පදය අණ කිරීමේ ස්වරූපයෙන් යෙදී ඇත. මෙය අවසන් ධර්ම දූතයා වන මුහම්මද් (අල්ලාහ්ගේ ශාන්තිය හා ආශීර්වාදය ඔහුට හිමි වේවා) එවනු මැනැයි ඉබ්‍රාහීම් කළ ප්‍රාර්ථනාවයි. ප්‍රාර්ථනාවක ප්‍රතිඵල සියවස් ගණනකට පසුව වුවද විද්‍යමාන විය හැකි බව මෙයින් පෙන්වයි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
(අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔවුන් අතර) එනම්, අපගේ පරම්පරාව අතර (ඔවුන්ගෙන්ම වූ දූතයෙකු එවනු මැනව!) ඔවුන් දෙදෙනාගේ තරාතිරම තවත් උසස් කරනු පිණිසත්, ඔවුන් ඔහුට අවනත වනු පිණිසත්, ඔහු සැබෑ ලෙස හඳුනා ගනු පිණිසත්ය. (ඔහු ඔබගේ වදන් ඔවුන්ට පාරායනය කරයි) වාචිකව පාරායනය කිරීමෙන්, ඒවා කටපාඩම් කරගැනීමෙන් සහ ඔවුන්ට කටපාඩම් කරවීමෙන්ය. (ඔහු ඔවුන්ට ග්‍රන්ථය හා ප්‍රඥාව උගන්වයි) ඒවායේ අර්ථය අවබෝධ කරවීමෙන්ය.
(ඔහු ඔවුන්ව පවිත්‍ර කරයි) යහපත් ක්‍රියාවන්ට පුහුණු කිරීමෙන්ද, ආත්මයන් පවිත්‍ර නොකරන අයහපත් ක්‍රියාවන්ගෙන් වැළකී සිටීමට ඔවුන් යොමු කිරීමෙන්දය. (සැබැවින්ම ඔබ සර්ව බලධාරීය) එනම්, සියල්ල යටත් කරගන්නා ඔබගේ බලයට කිසිවක් අභියෝග කළ නොහැකිය. (ප්‍රඥාවන්තය) එනම්, සියල්ල තම සුදුසු තැන තබන තැනැත්තාය. එබැවින් ඔබගේ බලයෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් මේ දූතයා ඔවුන් අතර එවනු මැනව.
අල්ලාහ් ඔවුන් දෙදෙනාගේ ප්‍රාර්ථනාවට පිළිතුරු දී, මේ උතුම් දූතයා එවීය. ඔහු මඟින් ඔවුන් දෙදෙනාගේ පරම්පරාවට විශේෂයෙන්ද, සෙසු සියලු මැවීම්වලට පොදුවේද අල්ලාහ් කරුණාව දැක්වීය. ඒ නිසා නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “මම මගේ පියා ඉබ්‍රාහීම්ගේ ප්‍රාර්ථනාව වෙමි.” ඉබ්‍රාහීම්ට අල්ලාහ් මෙතරම් උසස් ගෞරවයක් දී, ඔහුගේ පරිපූර්ණ ගුණාංග ගැන සඳහන් කළ පසු, උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය:
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
හරම්හි වැසියන් වෙනුවෙන් ඉබ්‍රාහීම් කළ ප්‍රාර්ථනාව සම්පූර්ණ වූ බව අල්ලාහ් මෙහි දන්වයි: එනම්, ඔවුන් අතර දූතයෙකු එවන ලෙස ඔහු අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. “ඔවුන්ගෙන්” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ඉබ්‍රාහීම්ගේ පරම්පරාවෙන් වූ කෙනෙකි. පිළිගනු ලැබූ මේ ප්‍රාර්ථනාව, නූගත් ජනතාව වෙතද, සෙසු අරාබි නොවන ජනතාව වෙතද, මිනිසුන් හා ජින්වරුන් වෙතද දූතයෙකු ලෙස මුහම්මද් (අල්ලාහ්ගේ ශාන්තිය හා ආශීර්වාදය ඔහුට හිමි වේවා) පත් කිරීම ගැන අල්ලාහ්ගේ පෙර නියමයට එකඟ විය.
ඉමාම් අහ්මද් මෙසේ වාර්තා කළේය: අපට අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු මහ්දී දන්වා සිටියේය; ඔහුට මුවා්වියා ඉබ්නු සාලිහ් දන්වා සිටියේය; ඔහුට සඊද් ඉබ්නු සුවයිද් අල්-කල්බී දන්වා සිටියේය; ඔහුට අබ්දුල් අඃලා ඉබ්නු හිලාල් අස්-සුලමී දන්වා සිටියේය; ඔහු අර්බාද් ඉබ්නු සාරියාගෙන් අසා තිබුණේය. අර්බාද් මෙසේ පැවසීය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ පැවසූහ: “ආදම් තම මැටිමය ස්වරූපයේ සිටියදීම මම අල්ලාහ් අබියස අවසන් නබිවරයා ලෙස නියම කරනු ලැබුවෙමි. ඒ පිළිබඳ මුල් සිදුවීම ඔබට දන්වමි: එය මගේ පියා ඉබ්‍රාහීම්ගේ ප්‍රාර්ථනාව, මා පිළිබඳ ඊසාගේ ශුභාරංචිය සහ මාගේ මව දුටු සිහිනයයි. එහිදී ඇයගෙන් ආලෝකයක් පිටවී, ඒ මඟින් ෂාම් දේශයේ මාලිගා ආලෝකවත් විය. නබිවරුන්ගේ මව්වරුන්ද එවැනි දේ දකිති.”
ඉබ්නු වහ්බ්, අල්-ලයිත් සහ ඔහුගේ ලේකම් අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු සාලිහ් ද මුවා්වියා ඉබ්නු සාලිහ්ගෙන් මෙම වාර්තාව දන්වා ඇති අතර, අබූ බක්ර් ඉබ්නු අබී මර්යම්ද සඊද් ඉබ්නු සුවයිද්ගෙන් එය වාර්තා කරමින් ඔහුට අනුබල දී ඇත.
ඉමාම් අහ්මද් තවද මෙසේ වාර්තා කළේය: අපට අබූ නද්ර් දන්වා සිටියේය; ඔහුට අල්-ෆර්ජ් දන්වා සිටියේය; ඔහුට ලුක්මාන් ඉබ්නු ආමිර් දන්වා සිටියේය. ඔහු අබූ උමාමාගෙන් අසා තිබුණේය. අබූ උමාමා මෙසේ පැවසීය: මම “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, ඔබගේ කටයුත්තේ ආරම්භය කුමක්ද?” යැයි ඇසුවෙමි.
එතුමාණෝ මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ: “මගේ පියා ඉබ්‍රාහීම්ගේ ප්‍රාර්ථනාව, මා පිළිබඳ ඊසාගේ ශුභාරංචිය සහ මාගේ මව දුටු සිහිනයයි. ඇයගෙන් ආලෝකයක් පිටවී, ඒ මඟින් ෂාම් දේශයේ මාලිගා ආලෝකවත් විය.”
මෙහි අදහස වන්නේ, මිනිසුන් අතර එතුමා පිළිබඳ මුලින්ම සඳහන් කරමින් එතුමාගේ නාමය ප්‍රසිද්ධියට පත් කළේ ඉබ්‍රාහීම් (අලයිහිස් සලාම්) බවයි. ඉන්පසු එතුමාගේ නාමය මිනිසුන් අතර දිගින් දිගටම සඳහන් වී ප්‍රචලිතව පැවතුණි. අවසානයේදී, ඉස්රායීල්ගේ නබිවරුන් අතරින් වංශයෙන් අවසන් නබිවරයා වූ මර්යම්ගේ පුත් ඊසා (අලයිහිස් සලාම්) එතුමාගේ නාමය පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කළේය. ඔහු ඉස්රායීල් දරුවන් අතර දේශනා කරමින් මෙසේ කීවේය: “මට පෙර ඇති තව්රාතය සත්‍යය කරන අතර, මාගෙන් පසුව එන අහ්මද් නම් දූතයෙකු ගැන ශුභාරංචි දන්වන්නෙකු ලෙස මම ඔබ වෙත අල්ලාහ්ගේ දූතයෙක් වෙමි.”
මේ නිසා මෙම හදීසයේ “මගේ පියා ඉබ්‍රාහීම්ගේ ප්‍රාර්ථනාව සහ මර්යම්ගේ පුත් ඊසාගේ ශුභාරංචිය” යනුවෙන් සඳහන් විය.
“මාගේ මව දුටු සිහිනයේදී ඇයගෙන් ආලෝකයක් පිටවී, ඒ මඟින් ෂාම් දේශයේ මාලිගා ආලෝකවත් විය” යන ප්‍රකාශය ගැන කියනුයේ, එතුමාණන් ගැබ්ගෙන සිටියදී ඇය දුටු සිහිනයක් බවත්, එය ඇය තම ජනතාවට පැවසූ නිසා ඔවුන් අතර ප්‍රසිද්ධ වූ බවත්ය. එය පෙර සූදානමක් විය. ආලෝකය පෙනීමේ ස්ථානය ලෙස ෂාම් විශේෂයෙන් සඳහන් වීමෙන්, එතුමාගේ දහම ෂාම් දේශයේ ස්ථිරව පැතිරී පවතින බවට සංඥාවක් ලැබේ. එබැවින් අවසාන කාලයේදී ෂාම් ඉස්ලාමය සහ එහි අනුගාමිකයන්ගේ රැකවරණස්ථානය වනු ඇත.
මර්යම්ගේ පුත් ඊසා නැවත පහළ වන විට දමස්කස්හි නැගෙනහිර සුදු මිනාරයෙන් පහළ වනු ඇත.
මේ හේතුවෙන් සහීහ් අල්-බුහාරී සහ සහීහ් මුස්ලිම්හි මෙසේ සඳහන් වේ: “අල්ලාහ්ගේ නියෝගය පැමිණෙන තෙක්, මාගේ සමූහයේ පිරිසක් සත්‍යය මත ප්‍රමුඛව සිටිති. ඔවුන්ව අත්හැර දමන හෝ ඔවුන්ට විරුද්ධ වන අය ඔවුන්ට හානියක් කළ නොහැකිය; ඔවුහු එසේම සිටිති.” සහීහ් අල්-බුහාරීහි “ඔවුහු ෂාම්හි සිටිති” යනුවෙන්ද ඇත.
අබූ ජඃෆර් අර්-රාසී, අර්-රබීඉ ඉබ්නු අනස්ගෙන්ද, ඔහු අබූ අල්-ආලියාගෙන්ද, “අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔවුන් අතර දූතයෙකු එවනු මැනව” යන වදන් පිළිබඳව වාර්තා කළේය. එහි අදහස මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ සමූහයයි. ඔහුට මෙසේ කියනු ලැබිණි: “ඔබගේ ප්‍රාර්ථනාව පිළිගනු ලැබීය; එය අවසාන කාලයේ සිදුවනු ඇත.” අස්-සුද්දී සහ කතාදාද එසේම පැවසූහ.
“ඔහු ඔවුන්ට ග්‍රන්ථය උගන්වයි” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ අල්-කුර්ආනයයි. “ප්‍රඥාව” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සුන්නාවයි යනුවෙන් අල්-හසන්, කතාදා, මුකාතිල් ඉබ්නු හය්යාන්, අබූ මාලික් සහ තවත් අය පැවසූහ. එය දහම පිළිබඳ අවබෝධය යැයිද කියනු ලැබේ. මේ අර්ථයන් අතර පරස්පරයක් නැත.
“ඔහු ඔවුන්ව පවිත්‍ර කරයි” යන්න ගැන, අලි ඉබ්නු අබී තල්හා ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් මෙසේ වාර්තා කළේය: එයින් අදහස් වන්නේ අල්ලාහ්ට කීකරු වීම සහ අවංකභාවයයි. මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක් “ඔහු ඔවුන්ට ග්‍රන්ථය හා ප්‍රඥාව උගන්වයි” යන වදන් පිළිබඳව මෙසේ පැවසීය: ඔහු ඔවුන්ට යහපත උගන්වයි; එවිට ඔවුහු එය කරති. අයහපතෙන් වළකින ආකාරයද ඔවුන්ට උගන්වයි. ඔවුහු අල්ලාහ්ට කීකරු වී ඔහුට බොහෝ සේ අවනත වන විට, අල්ලාහ් ඔවුන් ගැන සතුටු වන බව ඔවුන්ට දන්වයි; අල්ලාහ්ගේ අප්‍රසාදයට හේතුවන අකීකරුකම්වලින් ඔවුන් වැළකීමටද මඟ පෙන්වයි.
“සැබැවින්ම ඔබ සර්ව බලධාරී, ප්‍රඥාවන්තය” යන්නෙහි අර්ථය නම්, කිසිවකට ඔබව අසමත් කළ නොහැකි අතර ඔබ සියල්ල කෙරෙහි බලසම්පන්නය. ඔබගේ ක්‍රියාවන් හා වචන ප්‍රඥාවෙන් යුක්තය; ඔබ සියල්ල එයට අදාළ තැන තබන්නෙහිය. එය ඔබගේ ප්‍රඥාව හා යුක්තියයි. (අස්-සෆ්: 6)
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
(අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔවුන් අතර) එනම්, ඉබ්‍රාහීම් හා ඉස්මාඊල්ගේ පරම්පරාවෙන් වූ මුස්ලිම් සමූහය අතර යැයිද, මක්කාවේ වැසියන් අතර යැයිද කියනු ලැබේ. (ඔවුන්ගෙන්ම වූ දූතයෙකු) එනම්, යවනු ලැබූ දූතයෙකුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මුහම්මද් (අල්ලාහ්ගේ ශාන්තිය හා ආශීර්වාදය ඔහුට හිමි වේවා) තුමාණන්ය.
අස්-සය්යද් අබූ අල්-කාසිම් අලි ඉබ්නු මූසා අල්-මූසවී අපට මෙසේ පැවසීය: අබූ බක්ර් අහ්මද් ඉබ්නු මුහම්මද් ඉබ්නු අබ්බාස් අල්-බල්ඛී මට පැවසීය: ඉමාම් අබූ සුලයිමාන් හම්ද් ඉබ්නු මුහම්මද් ඉබ්‍රාහීම් අල්-ඛත්තාබී මට පැවසීය: මුහම්මද් ඉබ්නු අල්-මක්කී මට පැවසීය: ඉස්හාක් ඉබ්නු ඉබ්‍රාහීම් මට පැවසීය: ඉබ්නු වහ්බ්ගේ සහෝදර පුත්‍රයා මට පැවසීය: මගේ මාමා මට පැවසීය: මුවා්වියා, සාලිහ්ගෙන්ද, ඔහු සඊද් ඉබ්නු සුවයිද්ගෙන්ද, ඔහු අබ්දුල් අඃලා ඉබ්නු හිලාල් අස්-සුලමීගෙන්ද, ඔහු අර්බාද් ඉබ්නු සාරියාගෙන්ද වාර්තා කළේය. අර්බාද් අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ගෙන් වාර්තා කළේය: “ආදම් තම මැටිමය ස්වරූපයේ සිටියදීත් මම අල්ලාහ් අබියස අවසන් නබිවරයා ලෙස ලියනු ලැබ සිටියෙමි.
මාගේ කටයුත්තේ ආරම්භය ගැන ඔබට දන්වමි: මම ඉබ්‍රාහීම්ගේ ප්‍රාර්ථනාව, ඊසාගේ ශුභාරංචිය සහ මා උපත ලැබූ විට මාගේ මව දුටු සිහිනය වෙමි. ඇයගෙන් ආලෝකයක් පිටවී, ඒ මඟින් ෂාම් දේශයේ මාලිගා ආලෝකවත් විය.”
ඉබ්‍රාහීම්ගේ “ප්‍රාර්ථනාව” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, ඉස්මාඊල්ගේ දරුවන් අතරින් දූතයෙකු එවන ලෙස ඔහු කළ ඉල්ලීමයි. ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: “නූහ්, හූද්, සාලිහ්, ෂුඅයිබ්, ලූත්, ඉබ්‍රාහීම්, ඉස්මාඊල්, ඉස්හාක්, යඃකූබ් සහ මුහම්මද් යන දස දෙනා හැර සෙසු සියලු නබිවරුන් ඉස්රායීල්ගේ දරුවන් අතරින් වූහ. ඔවුන් සියලු දෙනා කෙරෙහි අල්ලාහ්ගේ ශාන්තිය හා ආශීර්වාදය වේවා.”
(පාරායනය කරයි) එනම්, කියවයි. (ඔවුන්ට ඔබගේ වදන්) එනම්, ඔබගේ ග්‍රන්ථය වන අල්-කුර්ආනයයි. අල්-කුර්ආනයේ ආයතයක් යනු, එහි අවසානය දක්වා සම්බන්ධව පවතින වදන් කොටසකි. එය මිනිසුන් පිරිසක් සමූහයක් ලෙස පිටත්ව ගිය විට “ඔවුහු ඔවුන්ගේ ආයාව සමඟ පිටත්ව ගියහ” යනුවෙන් කියන පරිදි, අකුරු සමූහයක් යැයිද කියනු ලැබේ.
(ඔහු ඔවුන්ට ග්‍රන්ථය උගන්වයි) එනම්, අල්-කුර්ආනයයි. (ප්‍රඥාව) මුජාහිද් මෙසේ පැවසීය: “එය අල්-කුර්ආනය අවබෝධ කරගැනීමයි.” මුකාතිල් මෙසේ පැවසීය: “එය අල්-කුර්ආනයේ උපදේශ සහ එහි ඇති නීතිරීති වේ.” ඉබ්නු කුතයිබා මෙසේ පැවසීය: “එය දැනුම හා ක්‍රියාවයි.
ඒ දෙකම එක් නොකරන තැනැත්තා ප්‍රඥාවන්තයෙකු නොවේ.” එය සුන්නාව යැයිද, නීති හා විනිශ්චය යැයිද, ඉස්ලාමීය නීති විද්‍යාව යැයිද කියනු ලැබේ. අබූ බක්ර් ඉබ්නු දුරයිද් මෙසේ පැවසීය: “ඔබට උපදෙස් දෙන, උතුම් ක්‍රියාවකට යොමු කරන හෝ නින්දිත දෙයකින් වළක්වන සෑම වදනක්ම ප්‍රඥාවකි.”
(ඔහු ඔවුන්ව පවිත්‍ර කරයි) එනම්, බහුදේවවාදයෙන් හා පාපයන්ගෙන් ඔවුන්ව පවිත්‍ර කරයි. ඔවුන්ගේ ධනයෙන් සකාතය ලබාගැනීම යන අර්ථයෙන්ද කියනු ලැබේ. ඉබ්නු කයිසාන් මෙසේ පැවසීය: “ඔවුන් නබිවරුන්ට පණිවිඩය දැනුම් දුන් බවට සාක්ෂි දරන විට, ඔවුන්ගේ සාධාරණත්වය පිළිබඳව මළවුන් කෙරෙන් නැගිටුවනු ලබන දිනයේ ඔවුන් වෙනුවෙන් සාක්ෂි දැරීමයි.” මෙහි “පවිත්‍ර කිරීම” යන්නෙන් සාධාරණ බවට සාක්ෂි දැරීම අදහස් වේ.
(සැබැවින්ම ඔබ සර්ව බලධාරී, ප්‍රඥාවන්තය) ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: “සර්ව බලධාරියා යනු ඔහුට සමාන කිසිවෙකු නොමැති තැනැත්තාය.” අල්-කල්බී මෙසේ පැවසීය: “ඔහු දඬුවම් දෙන තැනැත්තාය. එයට සාක්ෂිය නම්, උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ ‘අල්ලාහ් සර්ව බලධාරී, දඬුවම් දෙන තැනැත්තාය’ යන ප්‍රකාශයයි.” ඔහු වෙත අත් ළඟා නොවන, කිසිවක් ඔහු වෙත ළඟා නොවන අභිභවනය කළ නොහැකි තැනැත්තා යැයිද, බලවත් තැනැත්තා යැයිද කියනු ලැබේ.
“අපි තුන්වැන්නෙකුගෙන් ඔවුන්ව ශක්තිමත් කළෙමු” යන අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශයේ “ශක්තිමත් කළෙමු” යන්නෙන් බලය ලබාදුන්නෙමු යන අර්ථයයි. ජයග්‍රාහී තැනැත්තා යැයිද කියනු ලැබේ. “ඔහු කතාවේදී මට වඩා බලවත් විය” යන වදන්වල අදහස ඔහු මාව පරාජය කළේය යන්නයි. “බලය ඇති තැනැත්තා පැහැර ගනී” යන උපමා වැකියේ අදහසද, ජයගන්නා තැනැත්තා පැහැරගනී යන්නයි. (ආල් ඉම්රාන්: 4; යාසීන්: 14; සාද්: 23)
ඉමාම් අහ්මද්ගේ “මුස්නද්” ග්‍රන්ථයේ (අංක 17163) මෙසේ වාර්තා වේ: සහාබාවරු නබිතුමාණන්ගෙන් “ඔබ ගැන අපට කියා දෙන්න” යැයි විමසූහ. එතුමාණෝ පිළිතුරු දුන්හ: “මම මගේ පියා ඉබ්‍රාහීම්ගේ ප්‍රාර්ථනාව වෙමි…”