Ибрахимдин пайгамбар жөнүндөгү дубасы

Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири

(«Раббибиз, алардын арасынан жибер») — башкача айтканда, биздин урпактарыбыздын арасынан. («Алардын өздөрүнөн бир элчи») — бул алардын даражасын жогорулатуу, ага баш ийүүлөрү жана аны чындап таануулары үчүн. («Сенин аяттарыңды аларга окуп берсин») — аларга аяттарды сөзмө-сөз окуп, жаттап жана жаттатып берсин. («Аларга Китепти жана даанышмандыкты үйрөтсүн») — алардын маанисин түшүндүрсүн.

(«Аларды тазартсын») — жакшы иштерге тарбиялоо жана напсилерди тазартпаган жаман иштерден оолак кылуу аркылуу. («Чындыгында, Сен — Кудуреттүү») — бардык нерсени багындыруучу, кудуретине эч нерсе туруштук бере албаган Затсың. («Даанышмансың») — бардык нерсени өз ордуна коюучу Затсың. Демек, Өзүңдүн кудуретиң жана даанышмандыгың менен алардын арасынан ушул элчини жибер.

Аллах алардын дубасын кабыл кылып, ушул ардактуу элчини жиберди. Ал аркылуу Аллах алардын урпактарына өзгөчө, ал эми бүткүл жаратылгандарга жалпы ырайым кылды. Ошондуктан Пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваты болсун): «Мен атам Ибрахимдин дубасымын», — деген. Аллах Ибрахимди ушунчалык улуу даражага көтөрүп, анын кемчиликсиз сыпаттары жөнүндө кабарлагандан кийин, Таала мындай деди:

Имам Ибн Касирдин тафсири

Таала Аллах Ибрахимдин Харам аймагынын эли үчүн кылган дубасынын толукталышы жөнүндө кабарлайт: Аллах алардын арасына өздөрүнөн, башкача айтканда, Ибрахимдин урпактарынан бир элчи жиберсин. Бул кабыл болгон дуба Аллахтын Мухаммадды (Аллахтын ага салам-салаваты болсун) үммийлерге — арабдарга — жана калган араб эмес адамдарга, адамдар менен жиндерге элчи кылып дайындоо тууралуу мурдагы тагдырына дал келди.

Имам Ахмад мындай деген: Бизге Абдуррахман ибн Махди, ага Муавия ибн Салих, ага Саид ибн Сувайд ал-Калби, ага Абдул-Аъла ибн Хилал ас-Сулами, ал эми ага аль-Ирбад ибн Сария кабарлап, ал Аллахтын Элчисинин (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) мындай дегенин риваят кылган: «Адам өзүнүн ылайында жата элек кезде эле мен Аллахтын алдында пайгамбарлардын акыркысы болуп жазылган элем. Силерге мунун башталышын айтайын: атам Ибрахимдин дубасы, Исанын мен жөнүндө сүйүнчүлөөсү жана апамдын көргөн түшү. Ал түшүндө өзүнөн чыгып, Шамдын сарайларын жарык кылган нурду көргөн».

Ушул хадисти Ибн Вахб, Лайс жана анын катчысы Абдуллах ибн Салих да Муавия ибн Салихтен риваят кылышкан. Абу Бакр ибн Абу Марьям да Саид ибн Сувайдден ошол эле риваятты келтирип, анын артынан ээрчиген.

Имам Ахмад дагы мындай деген: Бизге Абу ан-Надр, ага аль-Фараж, ага Лукман ибн Амир кабарлады. Ал Абу Умамадан угуп, мындай деген: «Мен: “Оо, Аллахтын Элчиси, ишиңиздин башталышы кандай болгон?” — деп сурадым. Ал: “Атам Ибрахимдин дубасы, Исанын мен жөнүндө сүйүнчүлөөсү жана апамдын түшүндө өзүнөн бир нур чыгып, Шамдын сарайларын жарык кылганын көрүшү”, — деп жооп берди».

Мунун мааниси: эл арасында ал жөнүндө биринчи болуп кабар берип, атын даңазалаган адам Ибрахим (ага тынчтык болсун) болгон. Анын ысмы адамдар арасында айтылып, даңазаланып, кеңири тарай берди. Акыры Исраил урпактарынан чыккан акыркы пайгамбар Иса ибн Марям (ага тынчтык болсун) өз атын ачык айтып, Исраил урпактарына хутба кылып: «Оо, Исраил урпактары! Мен силерге Аллах тарабынан жиберилген элчимин.

Өзүмдөн мурдагы Тооратты ырастайм жана өзүмдөн кийин келе турган, аты Ахмад болгон элчи жөнүндө сүйүнчүлөйм», — деди. (Ас-Сафф, 61:6). Ошондуктан бул хадисте: «Атам Ибрахимдин дубасы жана Иса ибн Марямдын сүйүнчүлөөсү», — деп айтылган.

Анын: «Апам түшүндө өзүнөн бир нур чыгып, Шамдын сарайларын жарык кылганын көрдү», — деген сөзүнө келсек, ал кош бойлуу кезинде көргөн түшү болгон деп айтылат. Ал муну өз элине айтып, эл арасында кеңири тарап кеткен. Бул болсо алдын ала берилген белги болгон. Нурдун көрүнүшү үчүн Шамдын өзгөчө аталганы — анын дининин Шам жеринде орноп, бекемделерине ишарат.

Ошондуктан акыр заман келгенде Шам Исламдын жана анын элинин чеби болот. Иса ибн Марям түшкөндө Дамасктагы чыгыш мунарасына түшөт. Ушул себептен сахих эки жыйнакта: «Үммөтүмдүн арасынан бир топ адам акыйкаттын үстүндө ачык бойдон кала берет. Аларды таштап койгондор да, аларга каршы чыккандар да зыян келтире албайт.

Аллахтын буйругу келгенге чейин алар ушундай абалда болушат», — деп айтылган. Сахих аль-Бухариде: «Алар Шамда болушат», — деп келген.

Абу Жаъфар ар-Рази ар-Рабиъ ибн Анас аркылуу Абу аль-Алиядан: «(Раббибиз, алардын арасынан элчи жибер)» деген аяттагы «алар» — Мухаммаддын (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) үммөтү, — дегенин риваят кылган. Ага: «Сенин дубаң кабыл болду, ал акыр заманда келет», — деп айтылган. Ас-Судди менен Катада да ушундай деген.

Тааланын: «Аларга Китепти үйрөтсүн» деген сөзү — Куранды, ал эми «даанышмандыкты» деген сөзү — сүннөттү билдирет. Мындай маанини аль-Хасан, Катада, Мукатил ибн Хайян, Абу Малик жана башкалар айтышкан. Ошондой эле «динди түшүнүү» деген мааниде да айтылган. Бул түшүндүрмөлөр бири-бирине каршы келбейт.

«Аларды тазартсын» деген сөз жөнүндө Али ибн Абу Талха Ибн Аббастан: «Бул Аллахка моюн сунуу жана ыклас», — деп риваят кылган. Мухаммад ибн Исхак: «Аларга Китепти жана даанышмандыкты үйрөтөт», — деген сөздүн мааниси: аларга жакшылыкты үйрөтүп, аны жасоого; жамандыктан сактанууга үйрөтөт. Ошондой эле алар Аллахка баш ийип, Ага көп ибадат кылып, Ал тыюу салган жана нааразы болгон күнөөлөрдөн алыс болушса, Аллах аларга ыраазы болорун кабарлайт.

Тааланын: «Чындыгында, Сен — Кудуреттүү, Даанышмансың», — деген сөзү: Ал — эч нерсе алсыз кыла албаган, бардык нерсеге кудурети жетүүчү Кудуреттүү; иштеринде жана сөздөрүндө Даанышман. Ал бардык нерсени өз ордуна коёт. Бул — Анын даанышмандыгы жана адилеттүүлүгү.

Аль-Багавинин тафсири

(«Раббибиз, алардын арасынан жибер») — башкача айтканда, Ибрахим менен Исмаилдин урпактарынан чыккан мусулман үммөтүнүн арасынан. Ошондой эле «Мекке элинин арасынан» деп да айтылган. («Алардын өздөрүнөн бир элчи») — бул жерде Мухаммад (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) көздөлгөн.

Ас-Саййид Абу аль-Касим Али ибн Муса аль-Мусави бизге мындай деди: Ага Абу Бакр Ахмад ибн Мухаммад ибн Аббас аль-Балхи, ага имам Абу Сулайман Хамд ибн Мухаммад ибн Ибрахим аль-Хаттаби, ага Мухаммад ибн аль-Макки, ага Исхак ибн Ибрахим, ага Ибн Вахбдын жээни, ага агасы, ал эми ага Муавия, Салих, Саид ибн Сувайд, Абдул-Аъла ибн Хилал ас-Сулами, аль-Ирбад ибн Сария аркылуу Аллахтын Элчисинин (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) мындай дегенин кабарлашты: «Адам өзүнүн ылайында жата элек кезде эле мен Аллахтын алдында пайгамбарлардын акыркысы болуп жазылган элем.

Иштеримдин башталышын силерге айтайын: мен Ибрахимдин дубасымын, Исанын сүйүнчүлөөсүмүн жана апам мени төрөгөндө көргөн түшүмүнөнмүн: ал өзүнөн чыгып, Шамдын сарайларын жарык кылган нурду көргөн». Ибрахимдин дубасы дегени — ал Исмаилдин урпактарынын арасынан бир элчини жиберүүнү сураган дубасы.

Ибн Аббас: «Нух, Худ, Салих, Шуайб, Лут, Ибрахим, Исмаил, Исхак, Якуб жана Мухаммадды кошпогондо, бардык пайгамбарлар Исраил урпактарынан болгон. Алардын саны — он», — деген. Алардын баарына Аллахтын салам-салаваты болсун.

(«Окуйт») — окуп берет. («Аларга Сенин аяттарыңды») — Сенин Китебиңди, башкача айтканда, Куранды окуп берет. Курандагы аят — аяктаганга чейин уланган байланыштуу сөз. Ошондой эле «аят» сөзү топ, жамаат деген мааниде да колдонулат: «Кавм аяттары менен чыкты», башкача айтканда, өз жамааты менен чыкты, деп айтылат.

(«Аларга Китепти үйрөтөт») — Куранды. («Даанышмандыкты») — Мужахид: «Куранды түшүнүү», — деген. Мукатил: «Курандын насааттары жана андагы өкүмдөр», — деген. Ибн Кутайба: «Бул — илим менен амал. Экөөнү бириктирмейинче адам даанышман болбойт», — деген.

Ошондой эле «сүннөт», «өкүмдөр менен калыстык кылуу» жана «фикх» деген маанилер да айтылган. Абу Бакр ибн Дурайд: «Сага насаат айткан, асыл ишке үндөгөн же жаман нерседен тыйган ар бир сөз — даанышмандык», — деген.

(«Аларды тазартат») — аларды ширктен жана күнөөлөрдөн тазалайт. Ошондой эле алардын мал-мүлкүнөн зекет алат деп да айтылган. Ибн Кайсан: «“Тазалоо” сөзүнүн “актоо” деген маанисинен келип, алар пайгамбарлардын жеткиргенине күбөлүк бергенде, Кыямат күнү алар үчүн адилеттүү күбө экендигин айтат», — деген.

(«Чындыгында, Сен — Кудуреттүү, Даанышмансың».) Ибн Аббас: «Кудуреттүү — Ага окшош эч ким жок болгон Зат», — деген. Аль-Калби: «Өч алуучу», — деген. Мунун далили — Тааланын: «Аллах — Кудуреттүү, Өч алуучу» деген сөзү (Ибрахим, 14:47).

Ошондой эле «колдор жетпеген жана эч нерсе жете албаган, кол жеткис Зат» деп айтылган. Дагы «Күчтүү» деген мааниде айтылып, «кудурет» күч дегенди билдирет. Аллах Таала: «Биз аларды үчүнчү бирөө менен күчтөндүрдүк», — деген (Йа-Син, 36:14). Ошондой эле «жеңүүчү» деген мааниде да айтылат.

Аллах алардын сөзүн айтып: «Ал сөз талашууда мени жеңип кетти», — деген (Сад, 38:23). Эл арасындагы макалда: «Ким жеңсе, ал олжого ээ болот», — деп айтылат.