Дүйнө жана акырет жакшылыгы

Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири

Андан соң Аллах Таала адамдардын абалы тууралуу кабарлады: алардын баары Андан өз муктаждыктарын сурап, зыян келтире турган нерселерден сактоосун тилешет. Бирок алардын көздөгөн максаттары ар башка. Алардын кээ бирлери: «Раббибиз! Бизге дүйнөдө бер» деп, дүйнөлүк каалоолорун сурашат.

Акыреттен баш тартып, умтулуусун дүйнө менен гана чектегендиктен, акыретте аларга үлүш жок. Ал эми кээ бирлери Аллахтан эки дүйнөнүн пайдасын сурап, динине жана дүйнөсүнө байланышкан маанилүү иштеринде Ага муктаж болушат. Булардын да, тигилердин да ар бири өз эмгеги менен жасаган ишинен үлүш алат. Аллах Таала аларга амалдарына, умтулуусуна жана ниеттерине жараша адилеттик менен ырайымдын ортосундагы сыйлык берет. Ал эң толук жана эң кемел мактоого татыктуу.

Бул аят Аллах Ага дуба кылган ар бир адамдын, мусулман болобу, каапыр болобу же күнөөкөр болобу, дубасына жооп берерин көрсөтөт. Бирок дуба кылган адамдын тилегинин орундалышы Аллахтын аны жакшы көрүп, Өзүнө жакын кылганына далил боло бербейт. Бул акыретке байланышкан тилектер менен диндин маанилүү иштерине гана тиешелүү.

Дүйнөдөгү суралган жакшылыкка пенде үчүн жагымдуу болгон бардык нерселер кирет: мол жана адал ырыскы, берекелүү өмүр, салих жубай, көз кубанткан перзент, бейпилдик, пайдалуу илим, жакшы амал жана ушул сыяктуу сүйүктүү, уруксат кылынган тилектер. Акыреттеги жакшылык болсо кабырдагы, махшардагы жана Тозоктогу азаптардан аман калууну, Аллахтын ыраазылыгына жетүүнү, түбөлүк жыргалчылыкка жана Мээримдүү Раббиге жакын болууну билдирет. Ошентип, бул дуба эң кеңири жана эң кемел дуба болуп, тандоого эң татыктуусу болду. Ошондуктан Пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) аны көп кайталап, айтууга үндөчү.

Имам Ибн Касирдин тафсири

Аллах Таала: «Алардын ичинен: “Раббибиз! Бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта!” — дегендер бар», — деди. Бул дуба дүйнөдөгү бардык жакшылыкты камтып, бардык жамандыктан сактайт. Дүйнөдөгү жакшылыкка дүйнөгө тиешелүү бардык тилектер: ден соолук, кең үй, жакшы жубай, мол ырыскы, пайдалуу илим, салих амал, жайлуу унаа, жакшы эскерүү жана башка нерселер кирет.

Тафсирчилердин бул тууралуу айткан сөздөрү бири-бирине каршы келбейт, анткени алардын баары дүйнөдөгү жакшылыктын ичине кирет.

Ал эми акыреттеги жакшылыктын эң жогоркусу — Бейишке кирүү. Ага махшардагы эң чоң коркунучтан амандык, эсептин жеңил болушу жана акыреттеги башка жакшы нерселер да кирет. Тозоктон кутулуу болсо дүйнөдө анын себептерин жеңилдетүүнү талап кылат: арам жана күнөө иштерден, шектүү нерселерден жана арамдан алыс болуу.

Касым ибн Абдуррахман мындай деген: «Кимге шүгүр кылган жүрөк, Аллахты зикир кылган тил жана сабырдуу дене берилсе, ага дүйнөдө жакшылык да, акыретте жакшылык да берилген болот жана ал Тозок азабынан сакталган болот».

Ошондуктан сүннөттө бул дубаны айтууга үндөө келген. Аль-Бухари мындай деген: Абу Ма‘мар бизге хадис айтты, ага Абдулварис, андан Абдул-Азиз, ал эми Анас ибн Маликтен төмөнкүдөй риваят кылган: «Пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваты болсун): “Оо, Аллахым! Раббибиз, бизге дүйнөдө жакшылык бер, акыретте жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта”, — деп айтчу».

Имам Ахмад мындай деген: Исмаил ибн Ибрахим бизге хадис айтты, ага Абдул-Азиз ибн Сухайб, ал эми Анастан риваят кылган: «Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) эң көп кылган дубасы: “Оо, Аллахым! Раббибиз, бизге дүйнөдө жакшылык бер, акыретте жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта”, — деген сөздөр эле».

Ибн Абу Хатим мындай деген: Атам бизге хадис айтты, ага Абу Ну‘айм, андан Абдус-Салам ибн Шаддад, башкача айтканда Абу Талут, мындай деген: «Мен Анас ибн Маликтин жанында элем. Сабит ага: “Бир туугандарың сенден алар үчүн дуба кылууңду каалап жатышат”, — деди. Ошондо ал: “Аллахым, бизге дүйнөдө жакшылык бер, акыретте жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта”, — деп дуба кылды. Алар бир аз сүйлөшүп отурушту.

Турар алдында ал: “Эй, Абу Хамза! Бир туугандарың кеткиси келип жатат, алар үчүн дуба кыл”, — деди. Анас: “Иштерди силер үчүн майда-чүйдөсүнө чейин чечип беришимди каалайсыңарбы? Аллах силерге дүйнөдө жакшылык берсе, акыретте жакшылык берсе жана Тозок азабынан сактаса, анда силерге бардык жакшылыкты берген болот”, — деди».

Имам Ахмад дагы мындай деген: Мухаммад ибн Абу Ади Хумайддан, ал Анастан риваят кылган: «Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) куштун балапаны сыяктуу болуп калган бир мусулманды зыярат кылды. Аллахтын Элчиси андан: “Аллахка бир нерсе сурап дуба кылдыңбы?” — деп сурады. Ал: “Ооба. ‘Оо, Аллахым!

Акыретте мени кандай азапка тартмак болсоң, аны ушул дүйнөдө тезирээк бере көр’, — деп айтчумун”, — деди. Аллахтын Элчиси: “Аллах аруу! Сен ага чыдай албайсың, аны көтөрө албайсың. Андан көрө: ‘Раббибиз! Бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта!’ — деп айтсаң болмок”, — деди.

Анан ал Аллахка дуба кылып, Аллах аны айыктырды». Бул хадисти жалгыз Муслим риваят кылган; ал аны Ибн Абу Адинин иснады аркылуу келтирген.

Имам аш-Шафи‘и мындай деген: Са‘ид ибн Салим аль-Каддах бизге Ибн Журайждан, ал Яхья ибн Убайддан, ал Сааибдин бошотулган кулу, өз атасынан, ал Абдуллах ибн ас-Сааибден риваят кылган: ал Пайгамбардын (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) Ямани бурчу менен Кара таштын ортосунда: «Раббибиз! Бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта», — деп айтканын уккан. Суфьян ас-Саури да муну Ибн Журайждан ушундайча риваят кылган. Ибн Мажа Абу Хурайрадан, ал Пайгамбардан (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) ушуга окшош риваят келтирген. Анын иснадында алсыздык бар. Аллах жакшы билет.

Ибн Мардавейх мындай деген: Абдулбаки бизге кабар берди, ага Ахмад ибн аль-Касим ибн Мусавар, андан Са‘ид ибн Сулайман, андан Ибрахим ибн Сулайман, андан Абдуллах ибн Хурмуз, андан Мужахид, ал эми Ибн Аббас мындай деп риваят кылган: Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун): «Мен Рукнга туш келген сайын анын үстүндө “Оомийн” деп айткан периштени көрчүмүн. Силер да ага туш келгениңерде: “Раббибиз! Бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта”, — деп айткыла», — деген.

Анас дуба кылгысы келгенде ушул дубаны айтчу, ошондой эле башка бир нерсени тилеп дуба кылгысы келгенде да ошол тилегине ушул дубаны кошуп айтчу. Абдуллах ибн Бакр ас-Сахми Хумайддан риваят кылган.

Аль-Багавинин тафсири

«Алардын ичинен: “Раббибиз! Бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта”, — дегендер бар». Бул жерде момундар жөнүндө айтылып жатат. Эки жакшылыктын мааниси тууралуу ар түрдүү пикирлер айтылган.

Али ибн Абу Талиб (Аллах андан ыраазы болсун) мындай деген: «Дүйнөдөгү жакшылык — салих аял, акыреттеги жакшылык — Бейиш». Бизге Абу аль-Касым Абдуллах ибн Мухаммад аль-Ханифи кабар берди; ага Абу аль-Хасан Мухаммад ибн Якуб ат-Туси; ага Абу Бакр Ахмад ибн Юсуф ибн Халлад; ага аль-Харис ибн Абу Усама; ага Абу Абдуррахман аль-Мукри; ага Хайва жана Ибн Лахи‘а кабар беришкен.

Аларга Шурахбил ибн Шарик кабар бергенин айтты; ал Абу Абдуррахман аль-Хублинин Абдуллах ибн Амр ибн аль-Аастан (Аллах ал экөөнөн ыраазы болсун), ал эми анын Аллахтын Элчисинен (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) төмөнкү хадисти риваят кылганын уккан: «Дүйнө — убактылуу пайдаланылуучу нерсе. Анын эң жакшы пайдалануучу нерсеси — салих аял».

Хасан аль-Басри мындай деген: «Дүйнөдөгү жакшылык — илим жана ибадат, акыреттеги жакшылык — Бейиш». Ас-Суддий жана Ибн Хиббан мындай деген: «Дүйнөдөгү жакшылык — адал ырыскы жана жакшы амал; акыреттеги жакшылык — кечирим жана сыйлык».

Бизге Абу Бакр ибн Мухаммад ибн Абдуллах ибн Абу Тауба кабар берди; ага Абу Тахир Мухаммад ибн Ахмад ибн аль-Харис; ага Абу аль-Хасан Мухаммад ибн Якуб аль-Кисаий; ага Абдуллах ибн Махмуд; ага Ибрахим ибн Абдуллах аль-Халлал; ага Абдуллах ибн аль-Мубарак кабар беришкен. Ал Яхья ибн Айюбдан, ал Убайдуллах ибн Захрдан, ал Али ибн Язидден, ал Касым Абу Абдуррахмандан, ал Абу Умамадан, ал эми Пайгамбардан (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) риваят кылган: «Менин досторумдун ичинен эң суктанаарлыгым — жүгү жеңил, намаздан үлүшү бар момун.

Ал Раббисине ибадатты жакшы кылып, жашыруун кезде да Ага моюн сунат; эл ичинде анча билинбейт, ага манжалар менен ишарат кылынбайт. Ырыскысы керегине жетерлик гана болот да, ошого сабыр кылат». Анан ал колун кыймылдатып: «Өмүрү эрте бүттү, артында аза күткөндөрү аз, мурасы да аз болду», — деди.

Катада мындай деген: «Дүйнөдөгү жакшылык — саламаттык, акыреттеги жакшылык — саламаттык». Ауф бул аят тууралуу: «Аллах кимге Исламды, Куранды, үй-бүлөнү жана мал-мүлктү берсе, ага дүйнөдө да, акыретте да жакшылык берилген болот», — деген.

Бизге шейх Абу аль-Касым Абдуллах ибн Али аль-Каркаани ат-Туси кабар берди; ага Абу Тахир Мухаммад ибн Махмаш аз-Зияди; ага Абу аль-Фадл Абдус ибн аль-Хусайн ибн Мансур ас-Самсар; ага Абу Хатим Мухаммад ибн Идрис аль-Ханзали ар-Рази; ага Мухаммад ибн Абдуллах аль-Ансари; ага Хумайд ат-Тавил; ага Сабит аль-Бунани; ал эми Анас ибн Малик (Аллах андан ыраазы болсун) мындай деп риваят кылган: «Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) куштун балапаны сыяктуу болуп калган бир адамды көрүп: “Аллахка бир нерсе сурап дуба кылчу белең?” — деп сурады. Ал: “Оо, Аллахтын Элчиси! ‘Оо, Аллахым!

Акыретте мени кандай азапка тартмак болсоң, аны ушул дүйнөдө тезирээк бере көр’, — деп айтчумун”, — деди. Пайгамбар: “Аллах аруу! Анда сен ага чыдай албайсың, аны көтөрө албайсың. Андан көрө: ‘Оо, Аллахым! Раббибиз, бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта’, — деп айтсаң болмок”, — деди».

Бизге Абу аль-Хасан Мухаммад ибн Мухаммад ас-Сарахси кабар берди; ага Абу аль-Хасан Ахмад ибн Мухаммад ибн Исхак аль-Хажжажи; ага Абу аль-Аббас Мухаммад ибн Абдуррахман ад-Дагули; ага Мухаммад ибн Мишкян; ага Абу Дауд; ага Шу‘ба; ага Сабит; ал эми Анастан мындай деп риваят кылынган: «Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) көп учурда: “Раббибиз! Бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта”, — деп айтчу».

Бизге Абдулваххаб ибн Мухаммад аль-Кисаий кабар берди; ага Абдулазиз ибн Ахмад аль-Халлал; ага Абу аль-Аббас аль-Асамм; ага ар-Раби‘ ибн Сулайман; ага аш-Шафи‘и кабар берип, ал Са‘ид ибн Салим аль-Каддахтан, ал Ибн Журайждан, ал Сааибдин бошотулган кулу Яхья ибн Убайддан, ал өз атасы Абдуллах ибн ас-Сааибден риваят кылган: ал Пайгамбардын (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) Бану Жумах бурчу менен Кара таштын ортосунда: «Раббибиз! Бизге дүйнөдө да жакшылык бер, акыретте да жакшылык бер жана бизди Тозок азабынан сакта», — деп айтканын уккан.