Dünya ve Ahiret Hayırı

Şeyh Abdurrahman es-Saadiniñ tefsiri

Soñra Yüce Allah, mahlûqlarnıñ ahvallerini haber ete: olarnıñ episi Ondan istegen şeylerini tiley ve özlerine zarar bercek şeylerni ketkizmesini Ondan istey. Lâkin olarnıñ maqsatları farqlıdır. Olardan bazıları: «Rabbimiz! Bize bu dünyada ber» der (2:201), yani dünya isteklerinden, nefisleriniñ arzusı olğan şeylerni Ondan tiley.

Ahiretke rağbet etmegeni ve bütün himmetini dünyağa yöneltkeni içün, onıñ Ahirette nasibi yoqtır. Olardan bazıları ise Allahqa eki yurt içün fayda tilep dua ete ve dininiñ ve dünyasınıñ müim meselelerinde Oña muhtac olurlar. Bu eki zümreden er biriniñ qazanğanından ve yapqan amelinden bir nasibi bar. Yüce Allah olarnı amellerine, himmetlerine ve niyetlerine köre mükâfatlandırır; bu mükâfat adalet ve fazilet arasında olur.

Allah buña eñ kâmil ve eñ tam hamd ile hamd etilmege lâyıqtır.

Bu ayette Allahnıñ, Müslüman, kâfir ya da günahkâr olsun, dua etken er bir kimsenniñ duasına cevap bergenine delil bar. Lâkin dua etkenniñ duasına cevap berilmesi, Ahiret istekleri ve dinniñ müim meseleleri dışında, Allahnıñ onı sevgenine ve Oña yaqın olğanına delil degildir.

Dünyada tilegen «iyilik» (hasana) içine, qul nazarında neticesi güzel olğan er şey kirer: rahat ve keñ, halal rızıq; saliha zevce; közge quvanç olğan bala; rahatlıq; faydalı ilim; salih amel ve bunlar kibi sevilgen, caiz istekler. Ahiretteki iyilik ise qabırda, mahşer meydanında ve ateşteki azaplardan qurtulmaq; Allahnıñ rizasını qazanmaq; devamlı nimetke nail olmaq ve Merhametli Rabbiñ yaqınlığına erişmektir.

Böylece bu dua, dualarnıñ eñ kapsamlısı, eñ mükemmeli ve tercih etilmege eñ lâyıq olğanı oldı. Bu sebepten Peyğamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bu dua ile çoq dua eter ve onı yapmağa teşviq eter edi.

İmam İbn Kesirniñ tefsiri

Yüce Allah buyurdı: «Olardan bazıları: “Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça” der» (2:201). Bu dua dünya içindeki er türlü hayırnı cem ete ve er türlü şerrni ketire. Dünya iyiligi; afiyet, keñ ev, güzel zevce, bol rızıq, faydalı ilim, salih amel, rahat minilecek vasıta, güzel anılış ve bunlardan başqa dünyağa ait er türlü istegi içine ala.

Müfessirlerniñ sözlerinde zikr etilgen bu ma’nalar arasında zıtlıq yoqtır; çünki olarnıñ episi dünya iyiligine kirer.

Ahiret iyiliginiñ eñ yüksegi — Cennetke kirüvdir. Bunıñ içine mahşer meydanında eñ büyük qorqudan emin olmaq, esapnıñ kolaylaştırılması ve Ahiretnıñ diger hayırlı işleri de kirer. Ateşten qurtulmaq ise dünyada onıñ sebeplerini oñaylaştırmaqnı, yani haramlardan ve günahlardan saqlanmaqnı, şübheli ve haram şeylerni terk etmeñi talap ete.

Qasim ibn Abdurrahman ayttı: «Şükür etken qalp, Allahnı zikr etken til ve sabır etken beden berilgen kimsege dünya iyiligi de, Ahiret iyiligi de berilgen ve o, Ateş azabından qorçalanğan olur». Bu sebepten sünnette bu duağa teşviq etilgen. Buharî dedi: «Bizge Ebu Ma‘mer rivayet etti; oña Abdülvaris, oña Abdülaziz, oña Enes ibn Malik rivayet etti. Enes ayttı: “Peyğamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle der edi: ‘Allahım, Rabbimiz!

Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça!’”» İmam Ahmed de şöyle rivayet etti: «Bizge İsmail ibn İbrahim rivayet etti; oña Abdülaziz ibn Suheyb, oña Enes rivayet etti. Enes ayttı: “Resulullahnıñ (sallallahu aleyhi ve sellem) eñ çoq etken duası şu sözler edi: ‘Allahım, Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça!’”»

İbn Ebi Hatim dedi: «Babam bizge rivayet etti; oña Ebu Nuaym, oña Abdüsselam ibn Şeddad, yani Ebu Talut rivayet etti. Ebu Talut ayttı: “Men Enes ibn Malikniñ yanında edim. Sabit oña: ‘Qarındaşlarıñ, olar içün dua etmeni isteyler’, dedi. Enes: ‘Allahım!

Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça’, dedi. Bir müddet sohbet ettiler. Qalmaq içün ayaqqa turmaq istegenlerinde, Sabit: ‘Ebu Hamza, qarındaşlarıñ ketmek isteyler; olarğa dua et’, dedi. Enes: ‘İşlerni siz içün tafsilâtına qadar ayırmamı isteysiñizmi?

Allah sizge dünyada iyilik berse, Ahirette iyilik berse ve sizi Ateş azabından qorçasa, demek, sizge bütün hayırnı bergen olur’, dedi.”»

Ahmed ayrıca şöyle rivayet etti: «Bizge Muhammed ibn Ebi Adiy, oña Humeyd, oña Enes rivayet etti. Enesniñ bildiruviyle, Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), quş balaçığı kibi bolup qalğan bir Müslüman hastanı ziyaret etti. Resulullah oña: “Allahqa bir şey içün dua etken ediñmi, Ondan bir şey tilegen ediñmi?” dep soradı.

O: “Ebet. ‘Allahım, Ahirette maña verecek azabıñnı dünyada acele etip ber’, dep ayta edim”, dedi. Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Subhanallah! Bunı kötere ya da buna taqatiñ yetecegi yoq. Ne içün: ‘Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça’, demediñ?”

dedi. O, Allahqa dua etti ve Allah onı şifağa qavuştırdı». Bu rivayetni yalnız Müslim, İbn Ebi Adiyniñ rivayeti yolunen tahric etken.

İmam Şafii dedi: «Said ibn Salim el-Qaddah, İbn Cureycden; o, es-Saibniñ azat etilgen qulı Yahya ibn Ubeydten; o da babasından, Abdullah ibn es-Saibniñ şöyle aytqanını bizge haber berdi: “Peyğamberni (sallallahu aleyhi ve sellem), Yemeni köşesi ile Qara Taş arasında şu sözlerni aytqanını eşittim: ‘Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça!’”» Es-Sevri de bu rivayetni İbn Cureycden aynı şekilde rivayet etken. İbn Mace de Ebu Hureyre’den Peyğamberniñ (sallallahu aleyhi ve sellem) buna uqsar sözlerini rivayet etti. Onıñ isnadında zayıflıq bar. En doğrusunı Allah bilir.

İbn Merdeveyh dedi: «Abdülbaki bizge haber berdi; oña Ahmed ibn el-Qasim ibn Mesaver, oña Said ibn Süleyman, oña İbrahim ibn Süleyman, oña Abdullah ibn Hurmuz, oña Mücahid, oña İbn Abbas rivayet etti. İbn Abbas ayttı: Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdı: “Rükn yanından keçkenimde, üstünde ‘Âmin’ dep aytqan bir melekni körgenim yoq. Siz onıñ yanından keçkeniñizde: ‘Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça’, deñiz”.»

Enes dua etmek istegeninde bu dua ile dua eter, başqa bir dua etmek istegeninde de onıñ içine bu duanı qatar edi. Abdullah ibn Bekr es-Sehmiy: «Bizge Humeyd rivayet etti…»

el-Bağaviniñ tefsiri

«Olardan bazıları: “Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça”, der» (2:201). Yani, bu — müminlerdir. İki iyilikniñ manası aqqında ihtilâf etilgen. Ali ibn Ebi Talib (Allah ondan razı olsun) ayttı: «Dünyadaki iyilik — saliha zevce, Ahiretteki iyilik ise Cennet».

Bize Ebu’l-Qasim Abdullah ibn Muhammed el-Hanefiy haber berdi; o, Ebu’l-Hasan Muhammed ibn Yaqub et-Tusiyden, o, Ebu Bekr Ahmed ibn Yusuf ibn Halladdan, o, el-Haris ibn Ebi Usameden, o, Ebu Abdurrahman el-Muqri’den rivayet etti. Oña Hayve ve İbn Lehia haber berdiler; olarğa Şurahbil ibn Şerik haber berdi. O, Ebu Abdurrahman el-Hubliy Abdullah ibn Amr ibn el-Asdan (Allah ekisinden de razı olsun), o ise Resulullahtan (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle rivayet etkenini eşitti: «Dünya bütüniyle faydalanılacaq şeydir; onıñ eñ hayırlı faydalanılacaq şeyi — saliha qadındır».

Hasan ayttı: «Dünyadaki iyilik — ilim ve ibadet; Ahiretteki iyilik ise Cennet». Es-Suddiy ve İbn Hibban ayttılar: «Dünyada iyilik — halal rızıq ve salih amel; Ahirette iyilik — mağfiret ve sevap». Bize Ebu Bekr ibn Muhammed ibn Abdullah ibn Ebi Tavbe haber berdi; o, Ebu Tahir Muhammed ibn Ahmed ibn el-Harisden, o, Ebu’l-Hasan Muhammed ibn Yaqub el-Kisaîden, o, Abdullah ibn Mahmuddan, o, İbrahim ibn Abdullah el-Hallaldan, o, Abdullah ibn el-Mubarekten rivayet etti. Oña Yahya ibn Eyyub haber berdi; oña Ubeydullah ibn Zehr, Ali ibn Yezid, Qasim Ebu Abdurrahman ve Ebu Umame rivayet ettiler.

Ebu Umame Peyğamberniñ (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurğanını rivayet etti: «Menim yanımda velilerimniñ eñ qıskanılacaq olğanı — namazdan nasibi bar, Rabbi’ne güzel ibadet etip, gizlinde Oña itaat etken, insanlar arasında tanılmağan ve parmaqlar ile işaret etilmegen, rızqı özüne yetken ve buna sabır etken mümindir». Soñra ol, eli ile bir işaret yaptı: «Onıñ ölümi tezleşti; ağlayıcıları az, mirası da az oldı».

Qatade ayttı: «Dünyadaki iyilik — afiyet, Ahiretteki iyilik — afiyet». Avf ise bu ayet aqqında şöyle dedi: «Allah kimge İslam, Qur’an, aile ve mal bergen ise, o, dünyada da iyilikke, Ahirette de iyilikke nail olğandır». Bize şeyh Ebu’l-Qasim Abdullah ibn Ali el-Kerkani et-Tusiy haber berdi; o, Ebu Tahir Muhammed ibn Mahmeş ez-Ziyadiden, o, Ebu’l-Fazl Abdus ibn el-Hüseyn ibn Mansur es-Sem­sardan, o, Ebu Hatim Muhammed ibn İdris el-Hanzaliy er-Raziyden, o, Muhammed ibn Abdullah el-Ensariyden, o, Humeyd et-Tavilden, o, Sabit el-Bunaniden rivayet etti.

Sabit, Enes ibn Malikniñ (Allah ondan razı olsun) şöyle aytqanını rivayet etti: «Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), quş balaçığı kibi bolup qalğan bir adamnı kördi. “Allahqa bir şey içün dua etken ediñmi ya da Ondan bir şey tilegen ediñmi?” dep soradı. Adam: “Ya Resulullah, ‘Allahım, Ahirette maña ceza etecegiñni dünyada acele etip ber’, dep ayta edim”, dedi.

Resulullah: “Subhanallah! Öyle ise, sen bunı kötere ya da buna taqatiñ yetecegi yoq. Ne içün: ‘Allahım, Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça’, dep aytmañ?” dedi».

Bize Ebu’l-Hasan Muhammed ibn Muhammed es-Serahsiy haber berdi; o, Ebu’l-Hasan Ahmed ibn Muhammed ibn Ebi İshaq el-Haccaciyden, o, Ebu’l-Abbas Muhammed ibn Abdurrahman ed-Daguliyden, o, Muhammed ibn Mişkandan, o, Ebu Davuddan rivayet etti. Ebu Davudğa Şu‘be, Sabitten; o da Enesten haber berdi. Enes ayttı: «Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça”, dep çoq aytır edi».

Bize Abdülvehhab ibn Muhammed el-Kisaî haber berdi; o, Abdülaziz ibn Ahmed el-Hallaldan, o, Ebu’l-Abbas el-Esamdan, o, er-Rebi ibn Süleymandan, o, İmam Şafiiden rivayet etti. Şafiiğe Said ibn Salim el-Qaddah, İbn Cureycden; o, es-Saibniñ azat etilgen qulı Yahya ibn Ubeydten; o da babası Abdullah ibn es-Saibden haber berdi. Abdullah ibn es-Saib Peyğamberniñ (sallallahu aleyhi ve sellem), Beni Cumah rüknü ile Qara Taş arasında şu sözlerni aytqanını eşitti: «Rabbimiz! Bize bu dünyada iyilik ber, Ahirette de iyilik ber ve bizi Ateş azabından qorça».