Dünýä we ahyretde ýagşylyk

Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri

Soňra Beýik Allatagala bendeleriň ýagdaýlary barada habar berdi: olaryň hemmesi Ondan öz isleglerini soraýar we özlerine zyýan ýetirjek zatlardan goramagyny dileýär. Ýöne maksatlary dürli-dürlüdir. Olaryň käbiri: «Eý, Rabbimiz! Bize şu dünýäde ber» diýýär, ýagny dünýäniň höwes edýän zatlaryny Ondan soraýar; ahyrete gyzyklanmaýandygy we ähli umydyny diňe dünýä bilen çäklendirendigi sebäpli, ahyretde onuň paýy ýokdur.

Olaryň käbiri bolsa Alladan iki dünýäniň bähbidini dileýär, dininiň we dünýäsiniň möhüm işlerinde Oňa mätäçligini bildirýär. Bularyň her biriniň gazanan we eden amallaryndan paýy bardyr. Allatagala olary amallaryna, maksatlaryna we niýetlerine görä sylaglar. Olaryň sylagy adalat bilen fazlynyň arasynda bolup, Allatagala oňa iň kämil we doly hamdy-senalar aýdylmalydyr.

Bu aýatda Allanyň Özünden dileg eden her bir dilegçiniň — musulman bolsun, kapyr bolsun ýa-da günäkär bolsun — dogasyna jogap berýändigine delil bardyr. Emma Allanyň biriniň dogasyna jogap bermegi, ahyret we diniň möhüm meseleleri bilen bagly islegler muňa girmeýän bolsa, Onuň şol kişini söýýändigini we oňa ýakyndygyny aňlatmaýar.

Dünýäde soralýan ýagşylyga bendäniň göwnüne ýaraýan her bir zat girýär: rahat, giň we halal rysgal; salyha aýal; gözüň guwanjy boljak perzent; rahatlyk; peýdaly ylym; ýagşy amal we şular ýaly söýülýän, rugsat edilen islegler. Ahyretde soralýan ýagşylyk bolsa gabyrdaky, kyýamat meýdanyndaky we otdaky jezadan aman galmak, Allanyň razylygyna ýetmek, ebedi nygmatlara gowuşmak we Rehimli Rebbe ýakyn bolmakdyr.

Şeýlelikde, bu doga iň köp zady öz içine alýan we iň kämil dogadyr; ony saýlap, köpräk okamak iň laýykdyr. Şonuň üçin Pygamber (sallallahu aleýhi we sellem) bu dogany köp okaýardy we ony okamaga höweslendirýärdi.

Imam Ibn Kesiriň tefsiri

Allatagala: «Olaryň käbiri: “Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora” diýýär» diýdi. Bu doga dünýäniň ähli haýyr-şerini öz içine aldy: dünýäde ýagşylyk dilenmegi ähli erbetlikleri sowýar. Dünýäniň ýagşylygyna saglyk, giň we oňaýly öý, gowy aýal, bol rysgal, peýdaly ylym, ýagşy amal, rahat ulag, gowy ýatlama we başga-da tefsir alymlarynyň düşündirişlerinde agzalýan zatlar girýär.

Ol düşündirişleriň arasynda gapma-garşylyk ýokdur, çünki olaryň ählisi dünýäniň ýagşylygynyň içine girýär.

Ahyretiň ýagşylygynyň iň beýik derejesi jennete girmekdir. Oňa kyýamat meýdançalaryndaky iň uly gorkudan aman bolmak, hasabyň ýeňilleşdirilmegi we ahyretde boljak beýleki ýagşy işler hem girýär. Otdan halas bolmak bolsa dünýäde onuň sebäpleriniň ýeňilleşdirilmegini talap edýär: haramlardan we günälerden saklanmak, şübheli zatlary hem-de haramy terk etmek.

Al-Kasim ibn Abdurrahman aýtdy: «Kime şükür edýän ýürek, Allany zikr edýän dil we sabyr edýän beden berlen bolsa, oňa dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk berlip, ol Oduň azabyndan goralypdyr».

Şonuň üçin sünnetde bu dogany okamaga höweslendirilýär. Al-Buhary şeýle diýdi: «Abu Ma‘mar bize gürrüň berdi; Abdu-l-Waris bize, ol bolsa Abdulazizden, Anas ibn Maligiň şeýle diýendigini habar berdi: “Pygamber (sallallahu aleýhi we sellem): «Allahym! Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora» diýerdi”».

Ymam Ahmet şeýle diýdi: «Isma‘il ibn Ibrahim bize gürrüň berdi; Abdulaziz ibn Suhaýbdan, ol bolsa Anasdan habar berdi: “Allanyň Resulynyň (sallallahu aleýhi we sellem) iň köp eden dogasy şudy: «Allahym! Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora»”».

Ibn Abu Hatim şeýle diýdi: «Kakam bize gürrüň berdi; Abu Nu‘aým bize, Abu Talut lakamly Abdu-s-Salam ibn Şeddad bize gürrüň berdi: “Men Anas ibn Maligiň ýanyndadym. Sabit oňa: «Doganyňy etmegiňi doganlaryň isleýärler» diýdi. Anas: «Allahym! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora» diýdi.

Olar biraz söhbet etdiler. Turmak islänlerinde Sabit: «Eý, Abu Hamza! Doganlaryň turmak isleýärler, olar üçin doga et» diýdi. Anas: «Size ähli zady aýratyn-aýratyn dilemegimmi isleýärsiňiz? Allah size dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk berip, sizi Oduň azabyndan gorasa, onda size ähli haýyr berlipdir» diýdi”».

Ymam Ahmet ýene şeýle diýdi: «Muhammet ibn Abu Adi bize Humaýddan, ol bolsa Anasdan habar berdi: “Allanyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) jüýje ýaly bolup galan bir musulman adamyň halyndan habar almaga bardy. Allanyň Resuly oňa: «Sen Alladan bir zat dileýärmiň ýa-da Ondan bir zat soraýarmyň?» diýdi. Ol: «Hawa.

Men: “Allahym! Ahyretde maňa berjek jezanyňy şu dünýäde tizleşdir” diýýärdim» diýdi. Allanyň Resuly: «Subhanallah! Sen muňa çydap bilmersiň, muňa güýjüň ýetmez. Näme üçin: “Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora” diýmediň?»

diýdi. Ol Alladan doga etdi, şonda Allatagala ony şypa berdi». Bu hadysy diňe Muslim öz ýygyndysynda Ibn Abu Adiniň hadysyndan rowaýat etdi.

Ymam Şafii şeýle diýdi: «Sa‘id ibn Salim al-Kaddah bize Ibn Juraýjden, ol bolsa Saýybyň azat edilen kişisi Ýahýa ibn Ubaýddan, ol bolsa kakasyndan, ol bolsa Abdullah ibn as-Saýybdan habar berdi: “Ol Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) Ýemen burçy bilen Gara daşyň arasynda: «Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora» diýip aýdýandygyny eşidipdir”». Sufýan hem Ibn Juraýjden şunuň ýaly rowaýat etdi. Ibn Maja hem Abu Hureýranyň üsti bilen Pygamberden (sallallahu aleýhi we sellem) şoňa meňzeş hadys rowaýat etdi. Onuň isnadynda gowşaklyk bar, Allah has gowy bilýär.

Ibn Mardaweýh şeýle diýdi: «Abdulbaki bize habar berdi; Ahmet ibn al-Kasim ibn Masawir bize gürrüň berdi; Sa‘id ibn Süleýman bize, ol bolsa Ibrahim ibn Süleýmanyň üsti bilen Abdullah ibn Hurmuzdan, ol Mujahidden, ol bolsa Ibn Abbasyň şeýle diýendigini habar berdi: “Allanyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy: «Men Rukundan [Ka‘banyň burçlarynyň birinden] geçenimde, onuň üstünde “Amin” diýýän bir perişdäni görýärin. Siz hem onuň deňinden geçeniňizde: “Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora” diýiň»”».

Anas bir zat dilemek islände, bu doga bilen dileýärdi; başga bir doga bilen dilemek islände-de, şol doganyň içine bu dogany goşýardy. Abdullah ibn Bakr as-Sahmi bize gürrüň berdi; Humaýd...

Bagawiniň tefsiri

«Olaryň käbiri: “Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora” diýýär» — ýagny, iman getirýänler. Bu iki ýagşylygyň manysy barada alymlar dürli pikirde boldular.

Ali ibn Abu Talib (Allah ondan razy bolsun) şeýle diýdi: «Dünýädäki ýagşylyk — salyha aýal, ahyretdäki ýagşylyk bolsa jennetdir».

Abu al-Kasim Abdullah ibn Muhammad al-Hanafi bize habar berdi; Abu al-Hasan Muhammad ibn Ýakub at-Tusi bize, Abu Bakr Ahmad ibn Ýusuf ibn Halled bize, al-Haris ibn Abu Usama bize, Abu Abdurrahman al-Mukri bize, Haýwa we Ibn Lahi‘a bize habar berdi; ikisi hem Şurahbil ibn Şarikden, ol bolsa Abu Abdurrahman al-Hubuliden, ol bolsa Abdullah ibn Amr ibn al-Asdan (Allah ikisinden razy bolsun), onuň Allanyň Resulynyň (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle diýendigini habar berdi: «Dünýäniň hemmesi peýdalanýan zatdyr, onuň iň gowy peýdalanylýan zady bolsa salyha aýaldyr».

Al-Hasan şeýle diýdi: «Dünýädäki ýagşylyk — ylym we ybadat, ahyretdeki ýagşylyk bolsa jennetdir».

As-Suddi we Ibn Hibban şeýle diýdiler: «Dünýädäki ýagşylyk — halal rysgal we ýagşy amal; ahyretdeki ýagşylyk bolsa bagyşlanmak we sogapdyr».

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Abdullah ibn Abu Tawba bize habar berdi; Abu Tahir Muhammad ibn Ahmad ibn al-Haris bize, Abu al-Hasan Muhammad ibn Ýakub al-Kisaý bize, Abdullah ibn Mahmud bize, Ibrahim ibn Abdullah al-Hallal bize habar berdi; Abdullah ibn al-Mubarak bize Ýahýa ibn Aýýubdan, ol bolsa Ubaýdullah ibn Zahrdan, ol bolsa Ali ibn Ýazidden, ol bolsa al-Kasim Abu Abdurrahmandan, ol bolsa Abu Umamadan, onuň Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle diýendigini habar berdi: «Meniň ýanymda iň bagtly dostlarym — ýüki ýeňil, namazdan paýy bolan, Rabbine iň gowy görnüşde ybadat edip, gizlinlikde Oňa boýun bolan,

adamlaryň arasynda tanalman, barmak bilen görkezilmeýän we rysgaly özüne ýeterlik bolan mümindir. Ol muňa sabyr edýär». Soňra ol (sallallahu aleýhi we sellem) elini silkip: «Ölümi tiz geldi, ýas tutýanlary az, mirasy-da az» diýdi.

Katada şeýle diýdi: «Dünýädäki ýagşylyk — saglyk, ahyretdeki ýagşylyk hem saglykdyr».

Awf bu aýat barada şeýle diýdi: «Allah kimi Yslam, Gurhan, maşgala we mal-mülk bilen üpjün eden bolsa, oňa dünýäde ýagşylyk we ahyretde ýagşylyk berlipdir».

Şeýh Abu al-Kasim Abdullah ibn Ali al-Karkani at-Tusi bize habar berdi; Abu Tahir Muhammad ibn Mahmiş az-Ziýadi bize, Abu al-Fadl Abdus ibn al-Huseýin ibn Mansur as-Simsar bize, Abu Hatim Muhammad ibn Idris al-Hanzali ar-Razi bize habar berdi; Muhammad ibn Abdullah al-Ansari bize, Humaýd at-Tawil bize, Sabit al-Bunani bize, ol bolsa Anas ibn Malikden (Allah ondan razy bolsun) habar berdi: «Allanyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) jüýje ýaly bolup galan bir adamy gördi we: “Sen Alladan bir zat dileýärmiň ýa-da Ondan bir zat soraýarmyň?” diýdi. Ol: “Eý, Allanyň Resuly! Men: ‘Allahym!

Ahyretde maňa berjek jezanyňy şu dünýäde tizleşdir’ diýýärdim” diýdi. Pygamber: “Subhanallah! Onda muňa çydap bilmersiň, muňa güýjüň ýetmez. Näme üçin: ‘Allahym! Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora’ diýmediň?” diýdi».

Abu al-Hasan Muhammad ibn Muhammad as-Sarahsi bize habar berdi; Abu al-Hasan Ahmad ibn Muhammad ibn Abu Ishak al-Hajjaji bize, Abu al-Abbas Muhammad ibn Abdurrahman ad-Daguli bize, Muhammad ibn Mişkan bize habar berdi; Abu Dawud bize, Şu‘ba bize, Sabit bize, ol bolsa Anasdan habar berdi: «Allanyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) “Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora” sözüni köp aýdardy».

Abdulwahhab ibn Muhammad al-Kisaý bize habar berdi; Abdulaziz ibn Ahmad al-Hallal bize, Abu al-Abbas al-Asamm bize, ar-Rabi ibn Süleýman bize habar berdi; Ymam Şafii bize Sa‘id ibn Salim al-Kaddahdan, ol bolsa Ibn Juraýjden, ol bolsa Saýybyň azat edilen kişisi Ýahýa ibn Ubaýddan, ol bolsa kakasy Abdullah ibn as-Saýybdan habar berdi: «Ol Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) Banu Jumahyň burçy bilen Gara daşyň arasyndaky ýerde: “Eý, Rabbimiz! Bize dünýäde ýagşylyk, ahyretde-de ýagşylyk ber we bizi Oduň azabyndan gora” diýip aýdýandygyny eşidipdir».