Dobro na obu światach

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

Następnie Najwyższy poinformował o stanie ludzi: wszyscy proszą Go o to, czego pragną, i błagają, by oddalił od nich to, co im szkodzi, lecz ich cele są różne. Niektórzy z nich mówią: „Panie nasz, daj nam na tym świecie…”, prosząc Go o doczesne rzeczy, których pożądają, nie mając udziału w życiu ostatecznym, ponieważ nie pragną go, a ich ambicje ograniczają się do tego świata. Inni zaś proszą Allaha o dobro dla obu siedzib i zwracają się do Niego w najważniejszych sprawach swojej religii i życia doczesnego. Każda z tych grup otrzyma udział stosowny do tego, co zdobyła i uczyniła.

Najwyższy wynagrodzi ich odpowiednio do ich czynów, dążeń i intencji — nagrodą łączącą sprawiedliwość z łaską, za którą należy Mu się najdoskonalsza i pełna chwała.

W tym wersecie znajduje się dowód, że Allah odpowiada na prośbę każdego, kto Go wzywa — muzułmanina, niewierzącego czy grzesznika. Jednak spełnienie prośby tego, kto Go wzywa, nie jest dowodem, że Allah go miłuje i jest mu bliski, chyba że chodzi o prośby dotyczące życia ostatecznego i najważniejszych spraw religii.

Dobro, o które prosi się w życiu doczesnym, obejmuje wszystko, co człowiek uznaje za dobre: obfite, przyjemne i dozwolone zaopatrzenie, pobożną żonę, potomstwo cieszące oczy, odpoczynek, pożyteczną wiedzę, prawe czyny i podobne upragnione, dozwolone rzeczy. Dobro życia ostatecznego to ocalenie od kar w grobie, na miejscu zgromadzenia i w Ogniu, a także uzyskanie zadowolenia Allaha, osiągnięcie wiecznej szczęśliwości i bliskości Miłosiernego Pana. Ta modlitwa stała się więc najbardziej wszechobejmującą i najpełniejszą z próśb, najbardziej godną tego, by ją wybierać.

Dlatego Prorok, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, często ją wypowiadał i zachęcał do niej.

Tafsir imama Ibn Kathira

Powiedział więc: „A wśród nich są tacy, którzy mówią: «Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»” (2:201). Ta modlitwa zawiera wszelkie dobro tego świata i oddala wszelkie zło. Dobro na tym świecie obejmuje wszystko, czego można pragnąć w życiu doczesnym: zdrowie, przestronny dom, piękną żonę, obfite zaopatrzenie, pożyteczną wiedzę, prawe czyny, wygodny środek transportu, dobrą sławę i inne rzeczy wymieniane przez komentatorów. Nie ma między tymi objaśnieniami sprzeczności, ponieważ wszystkie mieszczą się w pojęciu dobra na tym świecie.

Najwyższym dobrem w życiu ostatecznym jest wejście do Raju wraz z tym, co się z tym wiąże: bezpieczeństwem przed największą grozą na miejscach zgromadzenia, ułatwieniem rozrachunku i innymi dobrymi sprawami życia ostatecznego. Ocalenie od Ognia oznacza zaś, że w życiu doczesnym ułatwione zostaną środki prowadzące do tego celu: unikanie rzeczy zakazanych i grzechów oraz porzucenie spraw wątpliwych i niegodziwych.

Al-Kasim ibn Abdur-Rahman powiedział: „Komu dano serce wdzięczne, język wspominający [Allaha] i ciało cierpliwe, temu dano dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroniono go od kary Ognia”. Dlatego tradycja Proroka zachęca do wypowiadania tej modlitwy.

Al-Buchari powiedział: Przekazał nam Abu Maʿmar, jemu zaś Abd al-Warith, od Abd al-Aziza, od Anasa ibn Malika, który powiedział: „Prorok, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, zwykł mówić: «Allahumme, Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»”.

Imam Ahmad powiedział: Przekazał nam Ismaʿil ibn Ibrahim, jemu zaś Abd al-Aziz ibn Suhaib, od Anasa, który powiedział: „Najczęstszą modlitwą, jaką wypowiadał Wysłannik Allaha, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, były słowa: «Allahumme, Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»”.

Ibn Abi Hatim powiedział: Przekazał nam mój ojciec, jemu zaś Abu Nuʿaym, jemu zaś Abd as-Salam ibn Szaddad, zwany Abu Talut, który powiedział: „Byłem u Anasa ibn Malika. Sabit powiedział do niego: «Twoi bracia chcą, żebyś pomodlił się za nich». Anas powiedział: «Allahumme, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»”. Rozmawiali przez chwilę, a gdy zamierzali odejść, [Sabit] powiedział: „Abu Hamza, twoi bracia chcą już odejść, pomódl się więc za nich”.

Anas odparł: „Czy mam roztrząsać dla was wszystkie sprawy? Jeśli Allah da wam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroni was od kary Ognia, to da wam wszelkie dobro”.

Imam Ahmad powiedział również: Przekazał nam Muhammad ibn Abi Adi, od Humajda, od Anasa, że Wysłannik Allaha odwiedził pewnego muzułmanina, który stał się wychudzony jak pisklę. Wysłannik Allaha, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, zapytał go: „Czy prosiłeś Allaha o coś albo o coś Go błagałeś?”. Odpowiedział: „Tak. Mówiłem: «Allahumme, każdą karę, którą miałbyś wymierzyć mi w życiu ostatecznym, wymierz mi już na tym świecie»”.

Wysłannik Allaha powiedział: „Chwała Allahowi! Nie zdołałbyś tego znieść ani udźwignąć. Dlaczego nie powiedziałeś: «Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»?”. Mężczyzna pomodlił się do Allaha, a Allah go uzdrowił.

Ten hadis przekazał wyłącznie Muslim; przytoczył go za pośrednictwem Ibn Abi Adiego.

Imam asz-Szafiʿi powiedział: Przekazał nam Saʿid ibn Salim al-Kaddah, od Ibn Dżurajdża, od Jahji ibn Ubayda, wyzwoleńca as-Saʾiba, od jego ojca, od Abd Allaha ibn as-Saʾiba, który słyszał, jak Prorok, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, mówił między narożnikiem jemeńskim a Czarnym Kamieniem: „Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia”. Sufjan przekazał to również od Ibn Dżurajdża w podobnym brzmieniu. Ibn Madża przekazał podobny hadis od Abu Hurajry, od Proroka, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim.

W jego łańcuchu przekazicieli jest słabość, a Allah wie najlepiej.

Ibn Mardawajh powiedział: Przekazał nam Abd al-Baki, jemu zaś Ahmad ibn al-Kasim ibn Musawar, jemu zaś Saʿid ibn Sulajman, od Ibrahima ibn Sulajmana, od Abd Allaha ibn Hurmuz, od Mudżahida, od Ibn Abbasa, który powiedział: Wysłannik Allaha, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, powiedział: „Ilekroć przechodziłem obok narożnika, widziałem przy nim anioła mówiącego: «Amin». Gdy więc będziecie obok niego przechodzić, mówcie: «Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»”.

Przekazano też, że Anas, gdy chciał o coś poprosić w modlitwie, wypowiadał tę prośbę, a gdy chciał włączyć ją do innej modlitwy, również ją w niej umieszczał. [W łańcuchu przekazu wymieniono także Abd Allaha ibn Bakra as-Sahmiego, od Humajda.]

Tafsir al-Baghawiego

„A wśród nich są tacy, którzy mówią: «Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»” (2:201) — chodzi o wierzących. Uczeni różnili się w objaśnieniu obu rodzajów dobra. Ali ibn Abi Talib, oby Allah był z niego zadowolony, powiedział: „Dobrem na tym świecie jest pobożna żona, a dobrem w życiu ostatecznym — Raj”.

Przekazał nam Abu al-Kasim Abd Allah ibn Muhammad al-Hunajfi: przekazał nam Abu al-Hasan Muhammad ibn Jaʿkub at-Tusi; przekazał nam Abu Bakr Ahmad ibn Jusuf ibn Challad; przekazał nam al-Haris ibn Abi Usama; przekazał nam Abu Abd ar-Rahman al-Mukri; przekazali nam Hajwa i Ibn Lahia, którzy powiedzieli: przekazał nam Szarhabil ibn Szarik, że słyszał Abu Abd ar-Rahmana al-Hubuliego, przekazującego od Abd Allaha ibn Amra ibn al-Asa, oby Allah był z nich obu zadowolony, od Wysłannika Allaha, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, który powiedział: „Cały świat jest przemijającym dobrem, a najlepszym dobrem tego świata jest pobożna kobieta”.

Al-Hasan powiedział: „Dobrem na tym świecie są wiedza i oddawanie czci [Allahowi], a dobrem w życiu ostatecznym jest Raj”. As-Suddi i Ibn Hibban powiedzieli: „Dobro na tym świecie” oznacza dozwolone zaopatrzenie i prawe czyny, a „dobro w życiu ostatecznym” — przebaczenie i nagrodę.

Przekazał nam Abu Bakr Muhammad ibn Abd Allah ibn Abi Tawba: przekazał nam Abu Tahir Muhammad ibn Ahmad ibn al-Haris; przekazał nam Abu al-Hasan Muhammad ibn Jaʿkub al-Kisaʾi; przekazał nam Abd Allah ibn Mahmud; przekazał nam Ibrahim ibn Abd Allah al-Challal; przekazał nam Abd Allah ibn al-Mubarak, od Jahji ibn Ajjuba, który powiedział: opowiedział mi Ubayd Allah ibn Zahr, od Alego ibn Jazida, od al-Kasima Abu Abd ar-Rahmana, od Abu Umamy, od Proroka, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, który powiedział: „Najbardziej godnym zazdrości spośród moich bliskich jest wierzący, który ma niewielkie mienie,

lecz wiele modlitwy; pięknie oddaje cześć swemu Panu i jest Mu posłuszny w skrytości; pozostaje nieznany ludziom, tak że nie wskazuje się na niego palcami, a jego zaopatrzenie wystarcza mu na miarę potrzeb, więc cierpliwie to znosi”. Następnie [Prorok] poruszył ręką i powiedział: „Jego śmierć przychodzi szybko; niewielu go opłakuje, a spadek po nim jest skromny”.

Katada powiedział: „Dobrem na tym świecie jest zdrowie, a dobrem w życiu ostatecznym — zdrowie”. Awf powiedział o tym wersecie: „Komu Allah dał islam, Koran, rodzinę i majątek, temu dano dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym”.

Przekazał nam szejk Abu al-Kasim Abd Allah ibn Ali al-Karkani at-Tusi: przekazał nam Abu Tahir Muhammad ibn Mahmasz az-Zijadi; przekazał nam Abu al-Fadl Abdus ibn al-Husajn ibn Mansur as-Simsar; przekazał nam Abu Hatim Muhammad ibn Idris al-Hanzali ar-Razi; przekazał nam Muhammad ibn Abd Allah al-Ansari; przekazał nam Humajd at-Tawil, od Sabita al-Bunaniego, od Anasa ibn Malika, oby Allah był z niego zadowolony, który powiedział: „Wysłannik Allaha, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, zobaczył człowieka wychudzonego jak pisklę i zapytał: «Czy prosiłeś Allaha o coś albo o coś Go błagałeś?».

Człowiek odpowiedział: «Wysłanniku Allaha, mówiłem: ‘Allahumme, każdą karę, którą miałbyś wymierzyć mi w życiu ostatecznym, wymierz mi już na tym świecie’». Prorok powiedział: «Chwała Allahowi! Nie zdołałbyś tego znieść ani udźwignąć. Dlaczego nie powiedziałeś: ‘Allahumme, Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia’?»”.

Przekazał nam Abu al-Hasan Muhammad ibn Muhammad as-Sarachsi: przekazał nam Abu al-Hasan Ahmad ibn Muhammad ibn Abi Ishak al-Hadżdżadżi; przekazał nam Abu al-Abbas Muhammad ibn Abd ar-Rahman ad-Daghuli; przekazał nam Muhammad ibn Miszkan; przekazał nam Abu Dawud; przekazał nam Szuʿba, od Sabita, od Anasa, który powiedział: „Wysłannik Allaha, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, często wypowiadał słowa: «Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia»”.

Przekazał nam Abd al-Wahhab ibn Muhammad al-Kisaʾi: przekazał nam Abd al-Aziz ibn Ahmad al-Challal; przekazał nam Abu al-Abbas al-Asamm; przekazał nam ar-Rabiʿ ibn Sulajman; przekazał nam asz-Szafiʿi; przekazał nam Saʿid ibn Salim al-Kaddah, od Ibn Dżurajdża, od Jahji ibn Ubayda, wyzwoleńca as-Saʾiba, od jego ojca, Abd Allaha ibn as-Saʾiba, który słyszał, jak Prorok, pokój i błogosławieństwo Allaha z nim, mówił między narożnikiem Banu Dżumah a Czarnym Kamieniem: „Panie nasz, daj nam dobro na tym świecie i dobro w życiu ostatecznym oraz uchroń nas od kary Ognia”.