Dua ya Mtume kwa vizazi

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

(رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ) Yaani, katika vizazi vyetu. (رَسُولًا مِنْهُمْ) Ili daraja lake liwe la juu zaidi, na ili wamtii na wamjue kwa kumfahamu kikamilifu. (يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ) Azisome kwa matamshi, azihifadhi na awafundishe kuzihifadhi. (وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ) Awafundishe maana yake.

(وَيُزَكِّيهِمْ) Kwa kuwalea katika matendo mema na kuwaepusha na matendo maovu ambayo hayaziwezeshi nafsi kutakasika. (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ) Yaani, Mwenye kushinda kila kitu, ambaye hakuna kitu kinachoweza kupinga nguvu Zake. (الْحَكِيمُ) Ambaye huweka mambo mahali pake panapostahili. Basi kwa nguvu na hekima Zako, wapelekee Mtume huyu.

Allah aliwajibu dua yao na akamtuma Mtume huyu mtukufu, ambaye kwa kupitia kwake Allah alizirehemu hasa familia zao na kwa ujumla viumbe wote. Kwa sababu hiyo, Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) alisema: “Mimi ni dua ya baba yangu Ibrahim.” Na Allah alipomtukuza Ibrahim kwa utukufu huu mkubwa na kutaja sifa zake kamilifu, akasema:

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Allah Mtukufu anatueleza kuhusu kukamilika kwa dua ya Ibrahim kwa ajili ya watu wa Haram: Allah awapelekee Mtume kutoka miongoni mwao, yaani kutoka katika kizazi cha Ibrahim. Dua hii iliyokubaliwa ilipatana na uamuzi wa Allah uliotangulia wa kumteua Muhammad (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) kuwa Mtume kwa watu wasiojua kusoma na kuandika, na kwa watu wengine wote wasio Waarabu, miongoni mwa binadamu na majini.

Kama alivyosema Imam Ahmad: Alitusimulia Abdurrahman bin Mahdi, akasema: Alitusimulia Muawiyah bin Salih, kutoka kwa Saʿid bin Suwaid al-Kalbi, kutoka kwa Abdul-Aʿla bin Hilal as-Sulami, kutoka kwa al-Irbad bin Sariyah, aliyesema: Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) alisema: “Hakika mimi niliandikwa mbele ya Allah kuwa ndiye wa mwisho wa Manabii, hali Adam akiwa bado ameumbwa kwa udongo wake. Nitawaeleza mwanzo wa jambo hilo: ni dua ya baba yangu Ibrahim, bishara ya Isa kunihusu, na ndoto aliyoiona mama yangu, na hivyo ndivyo mama za Manabii walivyokuwa wakiona.”

Hadithi hii pia imepokewa na Ibn Wahb, al-Layth na mwandishi wake Abdullah bin Salih, kutoka kwa Muawiyah bin Salih; na Abu Bakr bin Abi Maryam aliisimulia kutoka kwa Saʿid bin Suwaid kwa isnadi hiyo hiyo.

Imam Ahmad pia alisema: Abu an-Nadr alitusimulia, akasema: Al-Faraj alitusimulia, akasema: Luqman bin Amir alitusimulia: Nilimsikia Abu Umamah akisema: Nilimuuliza: “Ewe Mtume wa Allah, mwanzo wa jambo lako ulikuwaje?” Akasema: “Dua ya baba yangu Ibrahim, bishara ya Isa kunihusu, na mama yangu aliona kwamba kutoka kwake kulitoka nuru iliyoangazia majumba ya Sham.” Maana yake ni kwamba wa kwanza kutangaza habari zake na kuzifanya zijulikane miongoni mwa watu alikuwa Ibrahim, amani iwe juu yake.

Habari zake ziliendelea kutajwa, kujulikana na kusambaa miongoni mwa watu mpaka Isa bin Maryam, amani iwe juu yake, ambaye nasaba yake inafika kwa wa mwisho wa Manabii wa Bani Israil, akazungumza waziwazi kwa jina lake. Alisimama na kuwahutubia Bani Israil, akasema: “Hakika mimi ni Mtume wa Allah kwenu, ninayesadikisha yaliyokuwa kabla yangu katika Taurati na kutoa bishara ya Mtume atakayekuja baada yangu, ambaye jina lake ni Ahmad.” (As-Saff, 61:6). Kwa sababu hiyo, katika hadithi hii alisema: “Dua ya baba yangu Ibrahim na bishara ya Isa bin Maryam.”

Kauli yake: “Na mama yangu aliona kwamba kutoka kwake kulitoka nuru iliyoangazia majumba ya Sham,” imeelezwa kuwa ilikuwa ndoto aliyoiona alipokuwa mjamzito naye. Aliwasimulia watu wake, ikasambaa na kujulikana miongoni mwao; na hilo lilikuwa utangulizi. Kutajwa mahsusi kwa Sham kuwa mahali nuru yake ilipoonekana ni ishara ya dini yake kukita mizizi na kudumu katika nchi za Sham. Kwa sababu hiyo, Sham itakuwa ngome ya Uislamu na watu wake katika siku za mwisho, na Isa bin Maryam atashuka hapo, katika mnara mweupe wa mashariki wa Damascus.

Ndiyo maana imepokewa katika Sahih mbili: “Kikundi katika umma wangu kitaendelea kushinda kwa haki; hawataathiriwa na wale watakaowaacha wala wale watakaowapinga, mpaka amri ya Allah itakapowajia, nao wakiwa katika hali hiyo.” Katika Sahih al-Bukhari imekuja: “Nao watakuwa Sham.” Abu Jaʿfar ar-Razi, kutoka kwa ar-Rabiʿ bin Anas, kutoka kwa Abu al-ʿAliyah, alisema kuhusu kauli Yake: (رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ): “Yaani, umma wa Muhammad (rehema na amani za Allah ziwe juu yake).” Akaambiwa: “Dua yako imekubaliwa; na jambo hilo litatokea mwishoni mwa zama.” As-Suddi na Qatadah pia walisema hivyo.

Kauli Yake, Mtukufu: (وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ) Yaani, Qurani. (وَالْحِكْمَةَ) Yaani, Sunnah. Hivyo ndivyo walivyosema al-Hasan, Qatadah, Muqatil bin Hayyan, Abu Malik na wengineo. Pia imesemwa kuwa ni ufahamu wa dini; hakuna mgongano baina ya maana hizo.

(وَيُزَكِّيهِمْ) Ali bin Abi Talhah amepokea kutoka kwa Ibn Abbas kwamba maana yake ni kumtii Allah na kufanya ibada kwa ikhlasi. Muhammad bin Ishaq alisema kuhusu (وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ): “Atawafundisha mema ili wayatende na maovu ili wayaepuke. Atawajulisha kuwa Allah ameridhika nao wanapomtii na kuzidisha utiifu wao Kwake, na wanapoepuka yale yanayomkasirisha katika kumuasi.”

Kauli Yake: (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) Yaani, Mwenye nguvu ambaye hakuna kitu kinachomshinda, na Mwenye uwezo juu ya kila kitu; Mwenye hekima katika matendo na maneno Yake, anayeyaweka mambo mahali pake panapostahili. Hiyo ni hekima na uadilifu Wake. (As-Saff, 61:6).

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

(رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ) Yaani, katika umma wa Kiislamu wa kizazi cha Ibrahim na Ismail. Pia imesemwa: Miongoni mwa watu wa Makka. (رَسُولًا مِنْهُمْ) Yaani, Mtume aliyetumwa; aliyekusudiwa ni Muhammad (rehema na amani za Allah ziwe juu yake).

As-Sayyid Abu al-Qasim Ali bin Musa al-Musawi alitusimulia: Abu Bakr Ahmad bin Muhammad bin Abbas al-Balkhi alinisimulia, akasema: Imam Abu Sulayman Hamd bin Muhammad bin Ibrahim al-Khattabi alitusimulia, akasema: Muhammad bin al-Makki alitusimulia, akasema: Ishaq bin Ibrahim alitusimulia, akasema: mpwa wa Ibn Wahb alitusimulia, akasema: baba yangu alitusimulia, kutoka kwa Muawiyah, kutoka kwa Salih, kutoka kwa Saʿid bin Suwaid, kutoka kwa Abdul-Aʿla bin Hilal as-Sulami, kutoka kwa al-Irbad bin Sariyah, kutoka kwa Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake), aliyesema:

“Hakika mimi niliandikwa mbele ya Allah kuwa ndiye wa mwisho wa Manabii, hali Adam akiwa bado amelazwa katika udongo wake. Nitawaeleza mwanzo wa jambo langu: Mimi ni dua ya Ibrahim, bishara ya Isa, na ndoto aliyoiona mama yangu aliponizaa, kwamba kutoka kwake kulitoka nuru iliyoangazia majumba ya Sham.” Kwa “dua ya Ibrahim” alikusudia dua hii, kwani aliomba Mtume atume katika wana wa Ismail. Ibn Abbas alisema: “Manabii wote walitokana na Bani Israil isipokuwa kumi: Nuh, Hud, Salih, Shuʿayb, Lut, Ibrahim, Ismail, Ishaq, Yaʿqub na Muhammad; rehma na amani za Allah ziwe juu yao wote.”

(يَتْلُو) Husoma. (عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ) Kitabu Chako, yaani Qurani. Aya ya Qurani ni maneno yanayoungana mpaka yanapofikia mwisho wake. Pia imesemwa kuwa ni kundi la herufi; kwa mfano husemwa: “Watu wametoka pamoja na aya yao,” yaani pamoja na kundi lao.

(وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ) Yaani Qurani. (وَالْحِكْمَةَ) Mujahid alisema: “Ufahamu wa Qurani.” Muqatil alisema: “Mawaidha ya Qurani na hukumu zilizomo ndani yake.” Ibn Qutaybah alisema: “Ni elimu na matendo; mtu hawezi kuwa mwenye hekima mpaka avikusanye vyote viwili.”

Pia imesemwa kuwa ni Sunnah; au hukumu na utoaji wa maamuzi; au fiqhi. Abu Bakr bin Durayd alisema: “Kila neno linalokupa mawaidha, kukuelekeza kwenye jambo jema au kukukataza jambo baya ni hekima.” (وَيُزَكِّيهِمْ) Yaani, kuwatakasa na shirki na dhambi. Pia imesemwa kuwa ni kuchukua zaka katika mali zao.

Ibn Kaysan alisema: “Atawashuhudia kuwa ni waadilifu Siku ya Kiyama, watakaposhuhudia kuwa Manabii walifikisha ujumbe. Hii ni kutokana na maana ya tazkiyah, ambayo ni kutoa ushahidi wa uadilifu.” (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) Ibn Abbas alisema: “Al-ʿAziz ni Ambaye hakuna mfano Wake.” Al-Kalbi alisema: “Mwenye kulipiza kisasi; ushahidi wake ni kauli Yake: (وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ) — “Na Allah ni Mwenye nguvu, Mwenye kulipiza kisasi.”

Pia imesemwa: Mwenye nguvu asiyefikiwa na mikono na ambaye hakuna kitu kinachoweza kumfikia; au Mwenye nguvu, kwani nguvu huitwa ʿizzah. Allah amesema: (فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ) — “Basi tukawaimarisha kwa wa tatu” (Ya-Sin, 36:14), yaani tukawatia nguvu. Pia imesemwa kuwa maana yake ni Mshindi, kwa mujibu wa kauli Yake: (وَعَزَّنِي فِي الْخِطَابِ) — “Na amenishinda kwa hoja katika mazungumzo” (Sad, 38:23). Katika methali husemwa: “Man ʿazza bazz” — “Anayeshinda huchukua ngawira.”