Aile saadeti ve taqva

Şeyh Abdurrahman es-Saadiniñ tefsiri

«Ve: “Rabbimiz! Bize eşlerimizden...”», yani arkadaşlarımızdan, yaşıtlarımızdan ve zevcelerimizden, «...ve nesillerimizden közlerimizni sevindirecek kimseler nasip et» derler. Yani, olar sebebinden közlerimiz sevinsin. Olarniñ ahvalini ve sıfatlarını tetqiq etsek, yüksek himmetleri ve mertebelerini añlarız: közleri, olarnıñ Rabbilerine itaat etken, ilim sahibi ve o ilimnen amel etken kimseler olğanını körgenge qadar sevinc tapmaz.

Bu dua, eşleri ve nesilleriniñ salâhı içün yapılğan bir dua olğanı kibi, özleri içün de yapılğan duadır; çünki ondan fayda özlerine qaytacaq. Bu sebepten olar: «Bize nasip et» dediler. Hatta duaları bütün musulmanlarnıñ faydasına da qayta; çünki zikr etilgen kimselerniñ salâhı, olarğa bağlı ve olardan fayda körgen çoq kimselerniñ salâhına sebep ola.<br><br>«Ve bizi taqva sahiplerine rehber et»; ya Rabbimiz, bizi bu yüksek derecege — Allah’ıñ salih qulları arasındaki sıddıqlar ve kâmiller derecesine, dinde rehber olmaq ve taqva sahiplerine sözleri ve amelleri ile örnek olmaq derecesine — ulaştır.

Amellerine uyulsın, sözlerine itimat etilsin; hayır ehli olarnıñ artından yürüsin, böylece olar hem doğru yolnı körsetken, hem de özleri doğru yolnı tapqan olsunlar. Malüm ki, bir şeyge ulaşmaq içün dua etmek, o şeyge ancaq oña lüzümlü olğan şeyler vastasınen ulaşmaq içün de dua etmek demektir. Dinde rehberlik derecesi, sabır ve yaqîn olmadan tamamlanmaz; nitekim Allah Teâlâ buyurğan: «Sabrettikleri ve ayetlerimize kesin olaraq inandıkları vaqıtta, emirimiznen doğru yolnı körsetken rehberler yaptıq» (es-Secde, 32:24).

Demek, bu dua Allah’qa itaate sabır, Oña isyandan ve acıqlı qadere sabır gösterüv, sahibini yaqîn derecesine yetkizgen tam ilim kibi, çoq hayırlı ameller ve bol ihsan talep etmegendir. Ayrıca, peyğamberlerden soñ mümkin olğan en yüksek ahlâq derecelerinde olmaqnı da talep etgendir.

İmam İbn Kesirniñ tefsiri

«Ve: “Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve nesillerimizden közlerimizni sevindirecek kimseler nasip et” diyenler» — yani Allah’tan, öz soylarından, Allah’qa itaat etken ve ortağı olmağan yalıñız Oña ibadet etken kimseler çıqaruvını istegenler. İbn Abbas ayttı: «Bunlar itaati yerine ketirgen kimselerni közde tutalar; olar sebebinden közleri bu dünyada da, ahirette de sevine». İkrime ayttı: «Bununnen olarnıñ güzel yüzlü ve güzel körünüşlü olmasını istemediler; itaatkâr olmasını istediler».

Hasan el-Basrî bu ayet aqqında sorulğanında şöyle dedi: «Musulman bir qulnıñ zevcesinde, qardaşında ve yaqın dostunda Allah’qa itaatni körmesidir. Allah’qa yemin olsun ki, musulman içün bir evladını, torunını, qardaşını yaki yaqın dostunı Allah Teâlâ’ğa itaat etken alda körmekten daa sevindirici bir şey yoqtır». İbn Cureyc «Bize eşlerimizden ve nesillerimizden közlerimizni sevindirecek kimseler nasip et» sözü aqqında dedi: «Saña ibadet etsinler, ibadetni güzel yapsınlar ve bizim içimizde büyük günahlar işlimesinler».

Abdurrahman ibn Zeyd ibn Eslem dedi ki: «Yani, Allah’tan eşleri ve nesilleri içün İslâm’ğa hidayet etüvini isteyler».<br><br>İmam Ahmed rivayet etti: Ya‘mer ibn Bişr bizge rivayet etti; Abdullah ibn Mübarek bizge haber berdi; Safvan ibn Amr bizge haber berdi; oña Abdurrahman ibn Cubeyr ibn Nufeyr rivayet etti, babası da ayttı: Bir kün Miqdad ibn el-Esvedniñ yanına oturğan edik. Bir adam yanından keçip: «Resulullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) körgen şu közlerge ne mutlu! Keşke biz de sen körgenni körsek, şahit olğanıña şahit olsak», dedi.

Miqdad öfkelendi; men ise, o adam yalnız hayırlı söz ayttı, dep şaşaqaldım. Soñ Miqdad oña yüzlenip şöyle dedi: «Bir adamnı, Allah ondan gizlegen bir yerde bulunmaqnı arzulamağa ne mecbur ete? O yerde bulunsa edi, nasıl davranacağını bilmey. Allah’a yemin olsun ki, Resulullahnıñ (sallallahu aleyhi ve sellem) zamanında, Allah olarnı yüzleri üstüne ceennemge yuvarlağan, Oña cevap bermegen ve O’nı tasdiq etmegen kimseler de yaşadı.

Yoqsa, Allah sizi, yalnız Rabbimizni tanığan ve Peyğamberiñizniñ ketirgenlerini tasdiq etken kimseler olaraq dünyaya ketirgeni içün Allah’qa hamd etmeymisiz? Başqalarınıñ başına kelgen imtihannan sizni qurtardı! Allah, bir peyğamberniñ cahiliyet devriniñ en ağır şartlarında gönderilgeni kibi, Peyğamberni de öyle bir zamanda yolladı ki, olar butlarğa ibadet etmekten daa üstün bir din tanımay ediler. Peyğamber haq ile batıl arasında ayırmaq yapan bir Furqan [ayırıcı delil] ketirdi; ata ile evladnıñ arasını ayırdı.

Adam atasını yaki evladını, yaki qardaşını kâfir olaraq körer edi. Allah ise, onıñ qalbiniñ qulfunı iman içün açtı; o, yakını kâfir olaraq ölse, ceennemge kirecegini bilgen edi. Sevgili adamınıñ ceennemge kirgenini bilgen alda közleri sevine almaz edi. Allah Teâlâ’nıñ şu sözü de bunı bildire: “Ve: ‘Rabbimiz!

Bize eşlerimizden ve nesillerimizden közlerimizni sevindirecek kimseler nasip et’ diyenler”». Bu isnad sahihdir, amma olar bu rivayetni öz kitaplarına almağanlar.<br><br>«Ve bizi taqva sahiplerine rehber et» sözü aqqında İbn Abbas, Hasan, Qatada, es-Süddî ve er-Rebi‘ ibn Enes: «Hayırda bizge uyulğan rehberler et», dediler. Başqaları ise: «Hayırğa doğru yol tapqan ve başqalarını da doğru yolğa yöneltken kimseler et», dediler. Olar ibadetlerini evlatları ve nesilleriniñ ibadetinen devamlı bağlanğan, hidayetleriniñ faydası başqalarına da yayılağan olmasını istediler.

Bu, daa çoq sevap ve daa güzel bir aqıbet demektir. Bu sebepten, Sahih Muslim’de Ebu Hureyre’den (Allah ondan razı olsun) Resulullahnıñ (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurğanı rivayet etilgen: «Âdem evlâdı vefat etken soñ, üç şeyden başqa, ameli kesilir: oña dua etken salih evlat, vefatından soñ faydalanılğan ilim yaki devamlı sadaka». Ve duacılar...

el-Bağaviniñ tefsiri

«Ve: “Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve nesillerimizden...”» ibaresini Abu Amr, el-Kisâî ve Abu Bekr elifsiz qıraat ettiler; qalğanlar ise elifnen, cemi olaraq qıraat ettiler.<br><br>«...közlerimizni sevindirecek kimseler nasip et» — yani, salih ve taqva sahibi evlatlar. «Olarnı salih et, böylece olar sebebinden közlerimiz sevinsin», derler. el-Qurazî ayttı: «Mümin içün zevcesini ve evlatlarını Allah Azze ve Celle’ge itaat etken alda körmekten daa sevindirici bir şey yoqtır». Hasan da böyle ayttı.

«Qurret» sözü bir masdar olğanı içün müfred şekilinde kelgen. Onıñ aslı «soyuqlıq» manasındadır; çünki arablar sıcaktan azap çeker, serinlikni ise hoş körer ediler. Sevinç vaqıtında «köz serinligi», qayğı vaqıtında ise «köz yanması» tabiri qullanıla. Sevinçte köz yaşı soyuq, qayğıda ise sıcaq olur, dep aytıla. el-Ezherî ayttı: «Közlerniñ sevinciniñ manası — qalbi razı olğan kimsege rastkelüvdir; böylece onı körgen köz, başqasına baqmağa ihtiyac duymaz».<br><br>«Ve bizi taqva sahiplerine rehber et» — yani, olar hayırda bizge uyğan rehberler olsunlar.

Burada «rehberler» cemi yerine tekil «rehber» şekli qullanılğan; bu, Allah Teâlâ’nıñ «Şüphesiz, biz âlemlerniñ Rabbiniñ resullerimiz» (eş-Şuara, 26:16) sözüne beñzey. Yaki «rehberler» manası közde tutulğan; bu da «Şüphesiz, olar meniñ duşmanımdır» (eş-Şuara, 26:77) sözüne beñzey; yani «duşmanlardır». «Bunlar bizim emirimiz» denilgeninde «emirlerimiz» manası közde tutulır. Yene bir izahqa köre, bu kelime «oruc» ve «qıyam» kibi masdardır: «imamet etti» manasında «emme imâmen» denilir; bu da «turdu» manasında «qame qiyâmen» ve «oruc tuttı» manasında «sâme siyâmen» denilgenine beñzey.

Hasan ayttı: «Biz taqva sahiplerine uyamız, taqva sahipleri de bizge uyalar». İbn Abbas ayttı: «Bizi doğru yolnı körsetken rehberler et»; Allah Teâlâ’nıñ «Sabrettikleri ve ayetlerimize kesin olaraq inandıkları vaqıtta, emirimiznen doğru yolnı körsetken rehberler yaptıq» sözüne beñzey (es-Secde, 32:24). «Bizi azğınlıq rehberleri etme»; Allah Teâlâ’nıñ «Ve olarnı ateşke çağırğan rehberler yaptıq» sözüne beñzey (el-Qasas, 28:41). Yene bir izahqa köre, burada sözniñ tertibi tersine kelgen: manası «Taqva sahiplerini bizge rehber et ve bizi olarğa uyğan, olarğa iktida etken kimseler et» demektir. Bu, Mücahidniñ sözidir.