Cehennem azabından sığınuv

Şeyh Abdurrahman es-Saadiniñ tefsiri

«Ve: “Rabbimiz! Cehennem azabını bizden uzaqlaştır”, derler» — yani, azap sebeplerinden saqlav ve azapqa sebep ola bilecek yapqanlarımıznı bağışlav ile onı bizden qaytar. «Şübhesiz, onıñ azabı devamlıdır» — yani, cehennem ehline, alacaq sahibiniñ borcluğa yapışqanı kibi, yapışıp qalır.

«Şübhesiz, o, qalacaq yer ve mesken olaraq ne qadar yaman!» Bu sözlerni olar Rabbilerine yalvaruv ve Oña ne qadar muhtac olğanlarını bildirmek içün aytalar; çünki bu azapqa dayanmağa qudretleri yoqtır. Bunıñnen beraber, Allahnıñ olarğa bergen nimetini hatırlaylar. Zira, şiddet ve dehşet ne qadar böyük olsa, onıñ uzaqlaştırılmasınıñ qıymeti de o qadar artar ve ondan qurtuluv sevincini arttırır.

İmam İbn Kesirniñ tefsiri

Bu sebepten Allah: «Ve: “Rabbimiz! Cehennem azabını bizden uzaqlaştır. Şübhesiz, onıñ azabı devamlıdır”, derler», buyurdı. Yani, daima ve ayrılmayıp qalğandır. Şairniñ sözü de bu ma’nidendir: «Eger azap berse, bu devamlı azap olur; eger cömertçe berse, o bundan çekinmez».

Hasan, «Şübhesiz, onıñ azabı devamlıdır» ayeti aqqında şöyle dedi: «Âdem oğluna kelip, soñra ondan ketken her şey devamlı azap degildir. Devamlı azap ise, kökler ve yer durğan müddetçe devam etken azaptır». Süleyman et-Teymiy de bu sözge uydı. Muhammed ibn Ka’b ise: «“Şübhesiz, onıñ azabı devamlıdır” demek, dünya hayatında faydalangan nimetleridir.

Allah kâfirlerden nimetler aqqında soradı, olar ise bu nimetlerniñ aqqını qaytarmadılar; Allah da olarğa bunı borç etip, ateşke kirsetti», dedi. Bu sözü el-Quraziy rivayet etti.

«Şübhesiz, o, qalacaq yer ve mesken olaraq ne qadar yaman!» Yani, manzarası ne qadar yaman bir mesken ve qalıp turmaq içün ne qadar yaman bir yerdir!

İbn Ebi Hatim, «Şübhesiz, o, qalacaq yer ve mesken olaraq ne qadar yaman!» ayeti aqqında şöyle rivayet etti: Babam bizge rivayet etti; el-Hasan ibn er-Rebi’ bizge rivayet etti; Ebu’l-Ahvas, el-A’meşten, o da Malik ibn el-Haris’ten rivayet etti: «Bir adam ateşke atılğanında, ateş içinde aşağı uçıp ketir. Qapularından biriniñ yanına yetişkeninde, oña: “Yerinde tur, saña ikram yapılacaq”, denir. Soñra oña yılanlar ve çayanlarnıñ zehrinden bir kâse içirilir».

Malik ibn el-Haris dedi: «Bunıñ tesirinden teni ayrı, saçları ayrı, sinirleri ayrı ve tamırları ayrı soyulıp tüşer».

Yine şöyle dedi: Babam bizge rivayet etti; el-Hasan ibn er-Rebi’ bizge rivayet etti; Ebu’l-Ahvas, el-A’meşten, o da Mücahidden, o da Ubeyd ibn Umeyrden rivayet etti: «Ateşte, içinde iri develer kibi yılanları ve iri, qara qatırlarnıñ ölçüsünde çayanları bar çuqurlar bardır. Olar ateşke atılğanlarında, yılanlar ve çayanlar öz inlerinden çıqıp, olarnıñ dudaklarına, tenlerine ve saçlarına yapışır; etlerini ayaqlarına qadar sıyırıp alır. Ateşniñ sıcaqlığını duyğanda ise, keri çekilirler».

İmam Ahmed dedi: el-Hasan ibn Musa bizge rivayet etti; «Salam», yani İbn Miskin, Ebu Zilalden, o da Enes ibn Malikten (Allah ondan razı olsun), Peyğamberden (Allahnıñ selâmı ve bereketi oña olsun) şöyle rivayet etti: «Cehennem ehli arasında bir qul biñ yıl boyunca: “Ey Hannan! Ey Menan!” dep nida eter. Allah Cebrailge: “Bar da, bu qulımnı Meniñ yanıma ketir”, der.

Cebrail ketip, ateş ehlinı yüzleri aşşa qarap, ağlayyatqan halda tabar. Rabbine (Azze ve Celle) qaytıp, bunı haber berir. Allah (Azze ve Celle): “Onı Meniñ yanıma ketir, çünki o, falan yerde”, der. Cebrail onı ketirip Rabbiniñ (Azze ve Celle) qarşısında turğuzır.

Allah ondan: “Ey qulım, yerleşken yeriñni ve qalıp turağan yeriñni nasıl tapıñ?” dep sorar. O: “Rabbim, yaman bir yer, yaman bir qalacaq yeri tapıñ”, dep cevap berir. Allah: “Qulumı keri qaytarıñ”, der. Qul: “Rabbim, meni ondan çıqarğanıñda, keri onıñ içine qaytaracağıñnı ümit etmegen edim!” der. Allah: “Qulumı qoyuñ”, der...»

el-Bağaviniñ tefsiri

«Şübhesiz, o, qalacaq yer ve mesken olaraq ne qadar yaman!» Yani, yerleşip qalmaq ve ikamet etmek içün ne qadar yaman bir yerdir.

Aziz ve Celil olğan Allahnıñ: «Ve: “Rabbimiz! Cehennem azabını bizden uzaqlaştır. Şübhesiz, onıñ azabı devamlıdır”, derler», degen sözü. «Devamlıdır» — azap berilgen kâfirlerden ayrılmayıp, daima devam eter. Alacaq sahibi borçlusından aqqını talap etip, ısrar etkeni ve ondan ayrılmağanı içün, alacaq sahibine «ġarim» denilgen; bu söz de ondan kelir.

Muhammed ibn Ka’b el-Quraziy dedi: «Allah kâfirlerden nimetleriniñ qarşılığını istedi, olar ise qaytarmadılar. Bunun içün Allah bu qarşılıqnı olarğa borç etip, olarnı ateşte daima qaldırdı». Hasan dedi: «Her alacaq sahibi borçlusından ayrılır, tek Cehennem öz borçlusından ayrılmaz». «Ġaram» — ayrılmayıp qalğan şer demektir; bir izahatqa köre, helâk demektir.