Jähennem azabyndan pena dilemek
رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ، إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا، إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا، وَمُقَامًا.
رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا
Audio ýazgyny ýükläp bolmady. Soňrak gaýtadan synanyşyň.
Eý, Rabbimiz! Biziň üstümizden Jähennem azabyny sow! Çünki onuň azaby hemişelikdir. Hakykatdan-da, ol nähili ýaramaz mesgen we ýaşaýyş ýeri!
Bu doga buýruk şekilindäki «isrif» (اصْرِفْ — bizden sow) sözi bilen aýdylýar. «Rahmanyň bendeleriniň» (‘Ibād ar-Rahman) esasy sypatlarynyň biri — ýagşy amallary ýerine ýetirmek bilen birlikde, azapdan gorkmakdyr.
Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri
«Ýene olar: “Eý, Rabbimiz! Biziň üstümizden Jähennem azabyny sow!” diýerler». Ýagny, onuň sebäplerinden goramak we azaba sebäp boljak işlerimiz üçin bizi bagyşlamak arkaly azaby bizden sow. «Çünki onuň azaby hemişelikdir».
Ýagny, Jähennem ehline ýoldaşy bilen aýrylmaz baglanyşykly bolşy ýaly, olara hem aýrylmaz ýapyşar.
«Hakykatdan-da, ol nähili ýaramaz mesgen we ýaşaýyş ýeri!» Olar muny özleriniň Rabbine ýalbaryp, Oňa näderejede mätäçdiklerini we bu azaba dözmäge güýçleriniň ýetmeýändigini beýan etmek üçin aýdýarlar. Şeýle hem, Allanyň özlerine beren nygmatyny ýatlaýarlar. Sebäbi agyrlygy we elhençligi näçe güýçli bolsa, ondan halas bolmak şonça-da uly ähmiýete eýe bolýar we halas bolmagyň şatlygy has-da artýar.
Imam Ibn Kesiriň tefsiri
Şonuň üçin Ol şeýle diýdi: «Ýene olar: “Eý, Rabbimiz! Biziň üstümizden Jähennem azabyny sow! Çünki onuň azaby hemişelikdir” diýerler». Ýagny, ol hemişe dowam edip, aýrylmaz bolar. Şahyryň aýdyşy ýaly: «Azap berse, ol hemişelik bolar; bol nygmat berse, ol muňa ähmiýet bermez».
Şonuň üçin Hasan «Çünki onuň azaby hemişelikdir» diýen sözler barada: «Adam ogluna gelip, soňra aýrylýan her bir zat hemişelik azap däldir. Asmanlar we ýer durýança dowam edýän aýrylmaz azap bolsa, hemişelik azapdyr» diýdi. Süleýman al-Teými hem şeýle diýdi. Muhammet ibn Ka‘b al-Kurazi: «Çünki onuň azaby hemişelikdir» diýmek, olaryň dünýäde lezzet alan nygmatlary sebäplidir.
Allah kapyrlardan nygmat barada sorady, olar bolsa onuň hakyny ýerine ýetirmediler. Şonuň üçin Allah olara töletdi we olary oda saldy» diýdi.
«Hakykatdan-da, ol nähili ýaramaz mesgen we ýaşaýyş ýeri!» Ýagny, onuň keşbi nähili ýaramaz mesgen, ýaşalýan ýeri nähili ýaramazdyr.
Ibn Abi Hatim «Hakykatdan-da, ol nähili ýaramaz mesgen we ýaşaýyş ýeri!» diýen aýatyň düşündirişinde şeýle habar berdi: «Kakamyz bize gürrüň berdi; Hasan ibn al-Rabi bize gürrüň berdi; Abu al-Ahwas al-A‘maşdan, ol Malik ibn al-Harisden habar berdi: “Adam oda taşlananda, onuň içine aşak gaçýar. Oduň gapylarynyň birine ýetende, oňa: ‘Ýeriňde dur, saňa sowgat berler’ diýilýär. Soňra oňa gara ýylanlaryň we içýanlaryň zäherinden bir käse içirilýär.
Şonda derisi aýratyn, saçy aýratyn, siňirleri aýratyn, damarlary aýratyn gat-gat bolup gopup aýrylýar”».
Ýene şeýle diýdi: «Kakamyz bize gürrüň berdi; Hasan ibn al-Rabi bize gürrüň berdi; Abu al-Ahwas al-A‘maşdan, ol Müjahidden, ol Ubeýd ibn Umeýrden habar berdi: “Otda uly düýelere meňzeş ýylanlar we gara gatyrlar ýaly içýanlar bar. Oda taşlananlara olaryň hinlerinden çykyp, dodaklaryna, derilerine we saçlaryna ýapyşýarlar; etlerini aýaklaryna çenli soýup aýyrýarlar. Oduň yssysyny duýanda bolsa yzlaryna çekilýärler”».
Imam Ahmet şeýle diýdi: Hasan ibn Musa bize gürrüň berdi; Salam — ýagny, Ibn Miskin — Abu Zilaldan, ol Enes ibn Malikten (Allah ondan razy bolsun), onuň bolsa Pygamberden (Allah oňa ýalkaw we parahatlyk bersin) habar bermegine görä, Ol şeýle diýdi: «Jähennemdäki bir gul müň ýyllap: “Eý, Hannan! Eý, Mannan!” diýip seslener. Şonda Allah Jebraýyla: “Git-de, şu bendämi Maňa getir” diýer.
Jebraýyl gider we ot ehlininiň başlaryny aşak salyp, aglaýandyklaryny görer. Ol beýik we gudratly Rabbine dolanyp gelip, ýagdaýy habar berer. Allah: “Ony Maňa getir, ol pylany-pylany ýerde” diýer. Jebraýyl ony alyp gelip, beýik we gudratly Rabbiniň öňünde duruzar.
Allah oňa: “Eý, bendäm, öz ýeriňi we ýatýan ýeriňi nähili tapdyň?” diýer. Ol: “Eý, Rabbim, ol nähili ýaramaz ýer, nähili ýaramaz ýatylýan ýer!” diýer. Allah: “Bendämi yzyna gaýtaryň” diýer. Ol: “Eý, Rabbim, meni ondan çykaranyňda, ýene-de oňa gaýtaryp goýarsyň diýip umyt etmändim!” diýer. Allah: “Bendämi goýberiň” diýer».
Bagawiniň tefsiri
«Hakykatdan-da, ol nähili ýaramaz mesgen we ýaşaýyş ýeri!» Ýagny, karar tapmak we ýaşamak üçin nähili ýaramaz ýerdir.
Beýik we Gudratly Allahyň: «Ýene olar: “Eý, Rabbimiz! Biziň üstümizden Jähennem azabyny sow! Çünki onuň azaby hemişelikdir” diýerler» diýen sözi. Ýagny, ol azap dowamly, hemişelik we oňa sezewar bolan kapyrlardan aýrylmaýar.
«Al-garam» sözi algysyny talap edip, bergidaryna basyş edýän we onuň ýanyndan aýrylmaýan algydar manysyndaky «garim» sözünden gelip çykýar. Muhammet ibn Ka‘b al-Kurazi şeýle diýdi: «Allah kapyrlardan beren nygmatlarynyň tölegini talap etdi, olar tölemediler. Şonuň üçin Allah olary bergidar etdi we olar otda galdylar». Hasan şeýle diýdi: «Her bir algydar bergidaryndan aýrylýar, Jähennem bolsa aýrylmaýar». «Garam» — aýrylmaz ýamanlyk diýmekdir; başga bir düşündirişe görä, heläkçilik diýmekdir.
Sahih Muslimde (№ 2742) habar berilmegine görä, Pygamber Muhammet (Allah oňa ýalkaw we parahatlyk bersin) her namazyň ahyrynda Otdaky azapdan pena dileýärdi.