له دوزخي عذابه پناه غوښتل

د شیخ عبدالرحمن السعدي تفسیر

(او هغه کسان چې وايي: ای زموږ پالونکيه! د دوزخ عذاب له موږ لرې کړه) یعنې، د هغو لاملونو په ساتلو سره مو ترې وساته او هغه څه راوبښه چې زموږ له خوا شوي او د عذاب غوښتونکي دي. (بېشکه د هغې عذاب تلپاتې وي) یعنې، د دوزخ له اوسېدونکو سره داسې تل مل وي لکه پورورکوونکی چې له خپل پوروړي سره مل وي.

(بېشکه هغه ډېر بد د اوسېدو ځای او هستوګنځی دی) دوی دا خبره خپل پالونکي ته په زارۍ کوي، څو وښيي چې څومره ورته اړتیا لري او دا عذاب یې له وسې پورته دی. همدارنګه، غواړي د الله پر دوی لورېدلې پېرزوینه په یاد وساتي؛ ځکه چې څومره مصیبت سخت او وېروونکی وي، هومره یې لرې کېدل ارزښتمن وي او د ترې خلاصون خوښي ډېره وي.

د امام ابن کثیر تفسیر

له همدې امله الله تعالی فرمایي: (او هغه کسان چې وايي: ای زموږ پالونکيه! د دوزخ عذاب له موږ لرې کړه، بېشکه د هغې عذاب تلپاتې وي) یعنې، تل مل او نه پرې کېدونکی وي؛ لکه شاعر چې وايي: «که عذاب ورکړي، نو تلپاتې به وي؛ او که ډېر څه ورکړي، نو پروا به ونه کړي.»

حسن د الله تعالی د دې وینا په اړه وايي: (بېشکه د هغې عذاب تلپاتې وي): هر څه چې د آدم اولاد ته ورسېږي او بیا ترې لرې شي، هغه تلپاتې عذاب نه دی؛ بلکې تلپاتې عذاب هغه دی چې تر هغو پاتې وي څو اسمانونه او ځمکه وي. سلیمان تیمي همداسې ویلي دي. محمد بن کعب قرظي وايي: (بېشکه د هغې عذاب تلپاتې وي) یعنې، په دنیا کې هغه نعمتونه چې دوی ترې برخمن وو؛ الله له کافرانو د نعمتونو په اړه پوښتنه وکړه، خو دوی یې حق ورنه کړ، نو الله هغوی پرې پوروړي کړل او اور ته یې داخل کړل.

(بېشکه هغه ډېر بد د اوسېدو ځای او هستوګنځی دی) یعنې، د منظر له پلوه څومره بد منزل او د تم کېدو له پلوه څومره بد ځای دی. ابن ابي حاتم د الله تعالی د دې وینا په تفسیر کې: (بېشکه هغه ډېر بد د اوسېدو ځای او هستوګنځی دی) روایت کوي: موږ ته زما پلار، حسن بن ربیع، ابو الاحوص، له اعمش، له مالک بن حارث څخه روایت وکړ چې هغه وویل: کله چې یو سړی اور ته وغورځول شي، په هغې کې ښکته ځي. کله چې د هغې یوې دروازې ته ورسېږي، ورته ویل کېږي: ودرېږه، تر څو مېلمستیا درکړل شي. بیا به د مارانو او لړمانو له زهرو ډک جام ورکړل شي.

پوستکی به یې جلا، وېښتان به یې جلا، عضلې به یې جلا او رګونه به یې جلا شي.

او ابن ابي حاتم هم روایت کوي: موږ ته زما پلار، حسن بن ربیع، ابو الاحوص، له اعمش، له مجاهد، له عبید بن عمیر څخه روایت وکړ چې هغه وویل: په اور کې داسې کوټې دي چې د اوښانو په څېر لوی ماران او د تورو قچرو په څېر لړمان پکې دي. کله چې خلک اور ته ورګوزار شي، دغه ژوي له خپلو ځالو راوځي، د هغوی شونډې، پوستکي او وېښتان نیسي او غوښه یې تر پښو پورې څېرې کوي؛ خو چې د اور تودوخه احساس کړي، بېرته خپلې ځالې ته ستنېږي.

امام احمد روایت کوي: موږ ته حسن بن موسی، سلام ـ یعنې ابن مسکین ـ له ابو ظلال، هغه له انس بن مالک رضي الله عنه څخه، او هغه له رسول الله ﷺ څخه روایت وکړ چې ویې فرمایل: «بېشکه یو بنده به په دوزخ کې زر کاله غږ کوي: ای حنّان، ای منّان! نو الله جبرائیل ته وايي: لاړ شه او دا بنده راته راوله. جبرائیل ځي او د اور خلک په سرونو پراته ویني او ژاړي. بیا خپل عزتمند او لوی پالونکي ته ورګرځي او خبر ورکوي.

الله عزوجل ورته وايي: هغه راته راوله، ځکه په فلاني ځای کې دی. جبرائیل ورشي، هغه راولي او د خپل عزتمند او لوی پالونکي په وړاندې یې ودروي. الله ورته وايي: ای زما بنده، خپل ځای او دمه‌ځای دې څنګه وموندل؟ هغه وايي: ای زما پالونکيه، ډېر بد ځای او ډېر بد دمه‌ځای و.

الله وايي: زما بنده بېرته ور وګرځوئ. بنده وايي: ای زما پالونکيه، کله چې دې له هغه ځایه وایستلم، ما دا هیله نه لرله چې بېرته به مې پکې اچوې! الله وايي: زما بنده پرېږدئ...»

د البغوي تفسیر

(بېشکه هغه ډېر بد د اوسېدو ځای او هستوګنځی دی) یعنې، د قرار او هستوګنې ډېر بد ځای دی.

د الله عزوجل وینا ده: (او هغه کسان چې وايي: ای زموږ پالونکيه! د دوزخ عذاب له موږ لرې کړه، بېشکه د هغې عذاب تلپاتې وي) یعنې، سخت، همېشنی او له هغه چا نه بېلېدونکی دی چې د کافرانو له ډلې پرې عذاب شوی وي. «غریم» (پورورکوونکی) هم له همدې امله ورته ویل کېږي چې خپل حق غواړي، پر خپل پوروړي ټینګار کوي او ورسره مل پاتې کېږي. محمد بن کعب قرظي وايي: الله له کافرانو د خپلو نعمتونو بیه وغوښته، خو هغوی یې ورنه کړه؛ نو د هغو نعمتونو له امله یې پوروړي کړل او په اور کې پاتې شول.

حسن وايي: هر پورورکوونکی له خپل پوروړي بېلېږي، خو دوزخ له خپل پوروړي نه بېلېږي. «غرام» د نه بېلېدونکي شر په معنا هم دی؛ او ویل شوي چې د «غراما» معنا هلاکت دی.