Жоьжахатин Iазапх тIехьара
رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ، إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا، إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا، وَمُقَامًا.
رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا
Аудио чура ца ло. ТӀаккха хьажа.
Баккъалла а, ма вон хили-кх иза /чохь/ латтарна а‚ /садаIа/ меттиг хиларна а' Олуш берш /а бу/: 'Тхан Кхиош-кхобург! ДIадаккхалахь тхох жоьжахатин Iазап. Баккъалла а, цуьнан Iазап хилла тIедоьжна (къинош дечарах ца къаьсташ)
Форма: повелительное наклонение «исриф» (اصْرِفْ — дӀадаккалахь). «РахӀманан лайша» («Ибад ар-РахӀман») хиларан керттера хьал — безачу амалшца жаза хиларх ларвала а, цуьнгахь кхерала а хилар.
Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир
«Оцуьнан» — «Тхан Дела! ДӀадаккалахь тхох жоьжахатин азап», — олуш болчара, яха маьӀна ду: цуьнан азап тхох дӀадаккалахь, цунна тӀе довлуш долу хӀумашах тхо ларъян а, тхан дахарехь хиларна азап тӀе довлуш долу гӀалаташна къинхетам бина а. «Баккъалла а, цуьнан азап тӀедоьжна хилар ду» — цуьнан дешнашна тӀехь латташ долу азап, къизза долу кредитор вуьшца лаьцна лаьттачу декъах ца къаьсташ хилар санна, жоьжахатехь болчара тӀехь латта долу азап ду.
Имам Ибн Касира тафсир
Цундела АллахӀа элира: «А, оцуьнан азап тӀедоьжна хилар ду» — яха маьӀна: тӀедоьжна, дӀа ца къасташ. Поэт элира: «Иза азап дийр дуйла, иза тӀедоьжна хилар ду; иза бен хилча, къобал дийр ду, хила ма хета». Хасанан «Баккъалла а, цуьнан азап тӀедоьжна хилар ду» яха дешнашна тӀехь: «Адаман цӀенахь хилла, кхаьчча дӀадаьккхина долу хӀума ца хилча, иза тӀедоьжна хилар ца ду. Амма тӀедоьжна хилар — цӀераш а, маларш а лаьцна латта хилар ду, небзаран а, дуьненан а юкъара тӀехь латта маьӀна тӀехь» — элира.
Сулейман ат-Тайми а иштта элира. Мухаммад ибн КаӀб элира: «Баккъалла а, цуьнан азап тӀедоьжна хилар ду», — яха маьӀна: дуьнен чохь къобалдинарш. АллахӀа кафаршах къобалдина долчу неъматех лаьцна хаттар дина, ткъа уж цуьнга кхоьллина дӀа ца кхоьллина. Цундела цуьнга дӀатӀе дуьйла боьхкина, цо уж жоьжахат чохь дӀавигира. Иза аль-Къуртуби дийцина маьӀна ду.
«Баккъалла а, иза вон меттиг хилар ду, чохь латтарна а, садаӀа меттиг хиларна а» — яха маьӀна: латтарна вон цӀен, садаӀарна вон меттиг. Ибн Аби Хатим «Баккъалла а, иза вон меттиг хилар ду, чохь латтарна а, садаӀа меттиг хиларна а» яха дешнашна тӀехь дийцира: тхан да (Абу Хатим) тханга дийцира; аль-Хасан ибн ар-РабиӀ тханга дийцира; Абу-ль-Ахвас, яъни аль-АӀмаш, Малик ибн аль-Харисах лаьцна дийцира. Цо элира: «ЦӀеран чохь адам дӀатӀекхачча, иза цу чохь лаьтта. Цуьнан бехашкахь дӀакхачча, цунна олу: “Цхьаьна хьоьжур ву, хӀинца хьоьхаш лар!”
Цунна хьакъа а, хаьржина хӀумаш а, бӀаьргаш а долу змеянан маьлхашна тӀехь долу зӀаьнар а бахьийта. Цуьнан тергаш а, мохьаш а, нӀаьна а, даг а къаста, къаьстина-къаьстина дӀа а йоьккху».
Абу Хатим тханга дийцира; аль-Хасан ибн ар-РабиӀ тханга дийцира; Абу-ль-Ахвас, аль-АӀмашах лаьцна, Мужахидах лаьцна, Убайд ибн Умайрах лаьцна дийцира. Цо элира: «ЦӀеран чохь кхокхаш ю, цуьнан чохь кховларш бӀаьргаш санна, аьллачу хьалхе хьалха йоьллуш долу къарзаш ю, цуьнан чохь бӀаьрсаш йолу гӀайре къаттош долу гӀайренаш санна долу къарзаш ю. Церан аьттошна цӀераш чу дӀакхайкхийтахь, церан говзанашна хьалхе церан меттигашкара ара а хьоьжу, церан тӀадамаш а, бӀаьргийн дахар а, цӀен а, мохьаш а беха а кхайкхийта. Церан дегнашна тӀе дӀакхочуш, церан гӀайре а, тӀаьхьа а цӀеран чохь дӀасахьа йоьккху.
ЦӀеран хьокъе дӀакхочуш, церан гӀайре юьйцуш, церан леларца а, цуьнан а хьалха а, церан цӀерга хьажараца а, церан къарзаш дӀа а йоьккху».
Имам Ахмад элира: аль-Хасан ибн Муса тханга дийцира; Салам (ибн Мискин) тханга дийцира; Абу Зилал, Анас ибн Малик (АллахӀ реза хуьлда цунна) тӀехь, Пайхамар (АллахӀан салам а, салават а хуьлда цунна) тӀехь дийцира, цо элира: «Жоьжахат чохь лаьтта цхьа лай шераш дӀаьххьал “Я Ханнан! Я Маннан!” — олу. АллахӀа Жибрилах элира: “ДӀа а хьаьжна, суна кхетахь, хьан Лай хӀара”. Жибрил дӀаьххьал кхайкхийра, жоьжахат чохь болчара къовса дӀакхайкхийра, бӀаьргашна къовса а, хӀорда а боьхкира.
Цо кхин дӀа а дӀа а вахна, Делага (Ӏазза ва жалла) кхайкхийра, цуьнан хьалха дӀакхайкхийна хӀума дийцира. АллахӀа (Ӏазза ва жалла) элира: “ДӀа а вахна, иза суна кхетахь, иза хӀинца хӀунда дӀакхочуш хилар хьуна хӀун хаьа”. Жибрил цунна дӀакхайкхийра, цо иза АллахӀан хьалха дӀакхайкхийра. АллахӀа цунна элира: “Я суна Лай, хьан меттига а, хьан садаӀарна меттига а хӀун хетара?”
Цо жоп делира: “Я Дела, цуьнан меттиг а, цуьнан садаӀарна меттиг а вон ю”. АллахӀа элира: “ДӀа а вала, Суьга дӀавала”. Лаьмна элира: “Я Дела, хьоьга къинхетамца дӀавуьйлуьйта, хьоьца цуьнан чохь дӀа ца гӀур ву суна хетара”. АллахӀа элира: “ДӀа а вала, Суьга дӀавала”. Ва, яха…»
Аль-Багавин тафсир
«Баккъалла а, иза вон латтарна а, вон садаӀарна меттиг хилар ду» — яха маьӀна: цӀеран чохь хӀинца а, тӀаккха а латтарна а, садаӀарна а вон меттиг ю.
АллахӀа (Ӏазза ва жалла) элира: «Оцуьнан азап тхох дӀадаккхалахь. Баккъалла а, цуьнан азап тӀедоьжна хилар ду». Яха маьӀна: кафаршна тӀехь лелла, тӀедоьжна, царах ца къаьсташ долу азап ду. «Ғарам» (غرام) дӀахьадамаш долу, тӀедоьжна, цунна хьакъе хила дезаш долу хӀума ду.
Цундела кредиторна «ғарим» (غريم) олуш ду: цо цуьнан хьакъ лаьцна, иза тӀедоьжна тӀе долуш, цунна тӀехь латта ду. Мухаммад ибн КаӀб аль-Къурзи элира: «АллахӀа кафаршах къобалдинчу неъматийн хьакъ дехира, амма цара дӀа ца лийра; цундела цунна хьакъе хиларна, цараш жоьжахат чохь дуьхкира». Хасан элира: «Кредиторийн кхетамаш къастош ду, амма жоьжахат къаста ца ло». «Ғарам» — тӀедоьжна долу вон, я хӀаллакхилар яха маьӀна ду.
«Сахих Муслим» (№ 2742) чохь дийцина хиларца, Пайхамар Мухаммад (АллахӀан салам а, салават а хуьлда цунна) цхьана-цхьана намазан чаккхенгахь Адаца азапх ларвалар доьхуш хилла.