داوای پاراستن لە سزای دۆزەخ
رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ، إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا، إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا، وَمُقَامًا.
رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا
نەتوانرا دەنگەکە بار بکرێت. تکایە دواتر هەوڵ بدەرەوە.
وە کەسانێکن کەدەڵێن ئەی پەروەردگارمان سزای دۆزەخمان لێ لادە بەڕاستی سزای ئەو (دۆزەخە) لانەچووی بەردەوامە بەڕاستی دۆزەخ جێگەو شوێن مانەوەیەکی زۆر خراپە
فۆرمەکەی فەرمانییە: «اِصْرِفْ» واتە «لێی دوورمان بخەرەوە». سیفەتی سەرەکیی بەندەکانی خوای میهرەبان (‘عیبادی ڕەحمان) ئەوەیە کردارە چاکەکانیان لەگەڵ ترس لە سزا پێکەوە کۆدەکەنەوە.
تەفسیری شێخ عەبدولڕەحمان سەعدی
(و ئەوانەی دەڵێن: پەروەردگارمان، سزای دۆزەخمان لێ دوور بخەرەوە) واتە بە پاراستنمان لە هۆکارەکانی، و بە لێخۆشبوون لەوەی لە ئێمە ڕوویداوە و سزا پێویست دەکات، لێمان دووری بخەرەوە. (بەڕاستی سزای دۆزەخ بەردەوامە) واتە بەسەر دانیشتووانی دۆزەخدا بەردەوام دەبێت، وەک بەردەوامبوونی داواکار بەدوای قەرزدارەکەیدا.
(بەڕاستی دۆزەخ شوێنی مانەوە و نیشتەجێبوونێکی زۆر خراپە) ئەمەیان بە شێوەی پاڕانەوە و زاری‌کردنە بۆ پەروەردگاریان، و ڕوونکردنەوەی پێویستیی زۆریان پێی و ئەوەی توانای بەرگەگرتنی ئەم سزایەیان نییە. هەروەها بۆ ئەوەی نیعمەتی خوایان بیر بێتەوە؛ چونکە دوورخستنەوەی مەینەتی، هەرچەندە مەینەتییەکە توندتر و ترسناکتر بێت، ئەوەندە بەهای ئەو دوورخستنەوەیە زیاتر دەبێت و خۆشیی بەهۆی لابردنی زیاتر دەبێت.
تەفسیری ئیمام ئیبن کەسیر
بۆیە فەرمووی: (و ئەوانەی دەڵێن: پەروەردگارمان، سزای دۆزەخمان لێ دوور بخەرەوە، بەڕاستی سزای دۆزەخ بەردەوامە) واتە بەردەوام و نەبڕاوە؛ وەک شاعیر دەڵێت: «ئەگەر سزا بدات، ئەوا ئەوە بەردەوامە؛ و ئەگەر بەخششی زۆر بدات، ئەوا خۆی باکی پێی نییە».
بۆیە حەسەن لەبارەی ئەم فەرموودەیەوە: (بەڕاستی سزای دۆزەخ بەردەوامە)، وتوویەتی: هەر شتێک بەسەر کوڕی ئادەمدا بێت و پاشان لێی دوور بکەوێتەوە، بەردەوام نییە؛ بەڵام بەردەوامیی ڕاستەقینە ئەوەیە کە تا ئاسمانەکان و زەوی هەن، لێی جیا نەبێتەوە. سلیمان تەیمییش هەمان شتی وتووە.
محەممەد کوڕی کەعبیش لەبارەی (بەڕاستی سزای دۆزەخ بەردەوامە) وتوویەتی: واتە ئەو نیعمەتانەی لە دونیادا پێیان خۆشبوون؛ خوا لە کافران پرسیاری نیعمەتەکانی کرد، بەڵام ئەوان نیعمەتەکانیان بۆی نەگەڕاندەوە؛ جا خوا قەرەبووی لێکردنەوە و خستنیە دۆزەخ. قورەزیش ئەمەی گێڕاوەتەوە.
(بەڕاستی دۆزەخ شوێنی مانەوە و نیشتەجێبوونێکی زۆر خراپە) واتە چەند شوێنێکی ناپەسەندە لە ڕووی دیمەنەوە، و چەند شوێنی ئارامگرتنێکی خراپە.
ئیبن ئەبی حاتم لەبارەی فەرموودەی: (بەڕاستی دۆزەخ شوێنی مانەوە و نیشتەجێبوونێکی زۆر خراپە)، گوتی: باوکم بۆمانی گێڕایەوە؛ حەسەن کوڕی ڕەبیع بۆمانی گێڕایەوە؛ ئەبو ئەحوەس لە ئەعمەشەوە، ئەویش لە مالک کوڕی حارثەوە گێڕایەوە کە وتی: کاتێک پیاوێک دەخرێتە ناو ئاگرەکە، تێیدا دەکەوێتە خوارەوە. کاتێک دەگاتە یەکێک لە دەرگاکانی، پێی دەوترێت: «لە جێی خۆت بوەستە تا پێشکەشت پێ بکرێت». پاشان جامێک لە ژەهری مار و دووپشکەکان پێدەدرێت. پێستی لە مووەکانی، و پەیەکانی لە دەمارەکانی، و خوێنبەرەکانی لە یەکتر جیا دەبنەوە.
هەروەها گوتی: باوکم بۆمانی گێڕایەوە؛ حەسەن کوڕی ڕەبیع بۆمانی گێڕایەوە؛ ئەبو ئەحوەس لە ئەعمەشەوە، ئەویش لە موجاهیدەوە، ئەویش لە عوبەید کوڕی عومەیرەوە گێڕایەوە کە وتی: لە دۆزەخدا کۆشکگەلێک هەن کە تێیاندا مارگەلێکن وەک وشترە کوهان‌گەورەکان، و دووپشکگەلێکن وەک قاتیری ڕەشی گەورە. کاتێک دۆزەخییەکان فڕێ دەدرێنە ناو ئاگرەکە، مارەکان لە شوێنی خۆیانەوە دەردەچن، لە لێو و پێست و مووەکانیان دەگرن و گۆشتیان تا پێیەکانیان لێ دەکەنەوە. کاتێک گەرمیی ئاگرەکەیان هەست پێکرد، دەگەڕێنەوە.
ئیمام ئەحمەدیش گوتی: حەسەن کوڕی موسا بۆمانی گێڕایەوە؛ سەلام ــ مەبەست لە سەلام کوڕی مسکینە ــ لە ئەبی زەلالەوە، ئەویش لە ئەنس کوڕی مالیکەوە (ڕەزای خوای لێ بێت)، لە پێغەمبەرەوە (ﷺ) گێڕایەوە کە فەرمووی: «بەڕاستی بەندەیەک لە دۆزەخدا هەزار ساڵە هاوار دەکات: ئەی حەنان، ئەی مەنان! جا خوا بە جبرئیل دەفەرموێت: بچۆ و ئەم بەندەم بۆ بهێنە. جبرئیل دەڕوات و ئەهلی دۆزەخ دەبینێت کە سەریان داناوە و دەگریێن. دەگەڕێتەوە بۆ لای پەروەردگاری گەورە و بەرز، و هەواڵی پێ دەدات.
خوا دەفەرموێت: بیهێنە، لە شوێنی وا و وا دایە. جبرئیل دەچێت و دەیهێنێت و لەبەردەم پەروەردگاری گەورە و بەرزدا ڕایدەگرێت. خوا پێی دەفەرموێت: ئەی بەندەم، شوێنی مانەوە و ئارامگرتنت چۆن بینی؟ دەڵێت: پەروەردگارم، شوێنێکی خراپ و ئارامگرتنێکی خراپ بوو.
خوا دەفەرموێت: بەندەکەم بگەڕێننەوە. دەڵێت: پەروەردگارم، کاتێک لە دۆزەخت دەرهێنام، چاوەڕێم نەدەکرد دووبارە بمگەڕێنیتەوە بۆی! خوا دەفەرموێت: بەندەکەم بەجێ بهێڵن...»
تەفسیری بەغەوی
(بەڕاستی دۆزەخ شوێنی مانەوە و نیشتەجێبوونێکی زۆر خراپە) واتە چەند شوێنی خراپە بۆ جێگیرمانەوە و نیشتەجێبوون.
فەرموودەی خوای گەورە: (و ئەوانەی دەڵێن: پەروەردگارمان، سزای دۆزەخمان لێ دوور بخەرەوە، بەڕاستی سزای دۆزەخ بەردەوامە) واتە بەردەوام و نەبڕاوە، لەسەر ئەو کەسەی لە کافراندا سزا دەدرێت، و لێی جیا نابێتەوە. لە هەمان ڕەگەوە وشەی «غەریم» هاتووە؛ چونکە داوای مافی خۆی دەکات، لەسەر خاوەنەکەی پافشاری دەکات و لەگەڵیدا دەمێنێتەوە. محەممەد کوڕی کەعب قورەزی وتوویەتی: خوا داوای بهای نیعمەتەکانی لە کافران کرد، بەڵام ئەوان نەیاندا؛ جا خوایان قەرەبووی لێکردنەوە و لە دۆزەخدا مایەوە. حەسەن وتوویەتی: هەموو قەرزدارێک لە قەرزخوازەکەی جیا دەبێتەوە، جگە لە دۆزەخ. «غەرام» واتە خراپەیەکی بەردەوام و پێوەبەستراو؛ هەروەها وتراوە واتە لەناوچوون.
لە «سەحیحی موسلیم» (ژمارە ٢٧٤٢) هاتووە کە پێغەمبەر محەممەد (ﷺ) لە کۆتایی هەر نوێژێکدا هەمیشە داوای پاراستنی لە ئازاری دۆزەخی دەکرد.