Ilaalin laga magan galo cadaabka Jahannama

Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi

“Kuwa yidhaahda: Rabbiyow, naga duw cadaabka Jahannama” waxay ka dhigan tahay: naga fogee adigoo naga dhawra sababaha keena, oo noo dambi dhaaf wixii naga dhacay ee ciqaabta mudan.

“Runtii cadaabkeedu waa mid joogto ah,” taas oo ah, wuxuu si aan kala go’ lahayn ugu dheggan yahay dadka ku jira, sida dayn-bixiyuhu ugu dheggan yahay qofka uu lacagta ku leeyahay.

“Runtii waa hoy iyo meel la dego oo xun.” Waxay arrintan ugu baryayaan Rabbigood si is-hoosaysiin iyo baryo leh, iyagoo muujinaya sida ay ugu baahan yihiin iyo inaanay awoodin inay u adkaystaan cadaabkaas. Sidoo kale, waxay xusuusanayaan nicmada Alle u sameeyey; marka dhib weyn oo argagax leh laga badbaado, farxadda ka dhalata ka samatabbixintu way sii weynaanaysaa.

Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir

Sidaas darteed ayuu yidhi: “Kuwa yidhaahda: Rabbiyow, naga duw cadaabka Jahannama; runtii cadaabkeedu waa mid joogto ah.” Taas macnaheedu waa: waa mid joogto u raagta oo aan kala go’ lahayn. Abwaanku wuxuu yidhi: “Haddii uu cadaabo, waxay noqotaa cadaab joogto ah; haddii uu wax badan bixiyana, waxba kama welwelo.”

Sidaas darteed, Al-Xasan wuxuu yidhi isaga oo ka hadlayaya aayadda: “Runtii cadaabkeedu waa mid joogto ah”: “Wax kasta oo ku dhaca aadanaha dabadeedna ka taga ma aha cadaab joogto ah. Cadaabta joogtada ahi waa tan sii socota inta samooyinka iyo dhulku jiraan.” Sidoo kale ayuu yidhi Sulaymaan At-Taymi. Muxammad bin Kacabna wuxuu yidhi: “Macnaha ‘runtii cadaabkeedu waa mid joogto ah’ waa in gaalada la waydiiyey nicmooyinkii ay adduunka ku raaxaysteen, balse aanay Alle u celin xaqoodii; sidaas darteed ayaa loogu waajibiyey bixintooda, dabadeedna Naarta ayaa la geliyey.” Sidaas ayuu yiri Al-Quradhi.

“Runtii waa hoy iyo meel la dego oo xun” waxay ka dhigan tahay: waa deegaan muuqaal ahaan aad u fool xun, waana meel lagu nagaado oo aad u xun.

Ibnu Abii Xaatim wuxuu ka weriyey aayadda “Runtii waa hoy iyo meel la dego oo xun”: Aabbahay ayaa noo sheegay; Al-Xasan bin Ar-Rabii’ ayaa noo sheegay; Abuu Al-Axwas ayaa noo sheegay, isagoo ka werinaya Al-Acmash, kaas oo ka weriyey Maalik Al-Xaarith. Wuxuu yidhi: “Marka nin Naarta lagu tuuro, ayuu hoos ugu dhacayaa. Marka uu gaaro mid ka mid ah albaabbadeeda, waxaa lagu odhanayaa: ‘Halkaaga joog ilaa laguu keeno wax lagu maamuuso.’ Markaas waxaa la waraabinayaa koob sunta masaska madow iyo dabaqalloocyada ah.

Maqaarkiisa, timihiisa, seedihiisa iyo xididdadiisa ayaa kala go’aya oo mid walba dhinac noqonaya.”

Wuxuu kaloo yidhi: Aabbahay ayaa noo sheegay; Al-Xasan bin Ar-Rabii’ ayaa noo sheegay; Abuu Al-Axwas ayaa noo sheegay, isagoo ka werinaya Al-Acmash, kaas oo ka werinaya Mujaahid, kaas oo ka werinaya Cubayd bin Cumayr. Wuxuu yidhi: “Naarta waxaa ku jira sanduuqyo waaweyn oo ay ku jiraan masas le’eg geela Bukhtiga ah iyo dabaqalloocyo le’eg baqallo waaweyn oo madow. Marka lagu tuuro Naarta, xayawaankaasi waxay uga soo baxaan hoygooda, waxayna qaniinaan dibnahooda, maqaarkooda iyo timahooda, hilibkoodana waxay ka siibaan ilaa cagahooda. Marka ay dareemaan kulaylka Naarta, way ku noqdaan hoygooda.”

Imaam Axmed wuxuu yidhi: Al-Xasan bin Muusaa ayaa noo sheegay; Salaam—oo loola jeedo Ibnu Miskin—ayaa noo sheegay, isagoo ka werinaya Abuu Dhilaal, kaas oo ka werinaya Anas bin Maalik (Alle ha ka raalli noqdee), in Nabigu (naxariis iyo nabadgalyo korkiisa ha ahaatee) yidhi: “Addoon ayaa Jahannama dhexdeeda kun sano ku dhawaaqaya: ‘Yaa Xanaanoow, Yaa Mannaaneey!’ Markaas ayuu Alle Jibriil ku odhanayaa: ‘Tag oo ii keen addoonkaygaas.’ Jibriil ayaa tegaya, wuxuuna dadka Naarta ku arkayaa iyagoo wejiyadooda dhulka saaray oo ooyaya. Markaas ayuu Rabbigiis, Sarreeye oo Weyne, ugu noqonayaa oo u sheegaya.

Alle, Sarreeye oo Weyne, ayaa odhanaya: ‘Ii keen, wuxuu joogaa meel hebla.’ Markaas ayuu u imanayaa oo Rabbigiis, Sarreeye oo Weyne, hor istaajinayaa. Alle ayaa ku odhanaya: ‘Addoonkaygiiyow, sidee baad ku aragtay meeshaad deggenayd iyo meeshaad ku nasanaysay?’ Wuxuu odhanayaa: ‘Rabbiyow, waa meeltii ugu xumayd iyo meeshii lagu nasto ugu xumayd.’

Alle ayaa odhanaya: ‘Addoonkayga celi.’ Addoonkuna wuxuu odhanayaa: ‘Rabbiyow, markii aad iga soo saartay, ma aanan filayn inaad haddana igu celinayso!’ Markaas ayuu Alle odhanayaa: ‘Addoonkayga iska daaya.’”

Tafsiirka Al-Baqawi

“Runtii waa hoy iyo meel la dego oo xun” waxay ka dhigan tahay: waa meel lagu sugnaado oo lagu nagaado aad u xun.

Hadalka Eebbe, Sarreeye oo Weyne: “Kuwa yidhaahda: Rabbiyow, naga duw cadaabka Jahannama; runtii cadaabkeedu waa mid joogto ah.” “Gharaamaa” waxaa loola jeedaa cadaab joogto ah oo aan ka go’ayn qofka gaalada ah ee lagu cadaabo. Erayga “ghariim” (غريم) wuxuu ka yimid qofka xaqa doonaya oo ku adkaysta qofka uu xaqa ku leeyahay, una raaca oo aan ka harin. Muxammad bin Kacab Al-Quradhi wuxuu yidhi: “Alle wuxuu gaalada waydiiyey magta nicmooyinkiisa, mana aanay bixin; sidaas darteed wuxuu ku waajibiyey magtoodii, waxayna ku nagaadeen Naarta.”

Al-Xasan wuxuu yidhi: “Deyn-bixiye kasta wuu ka tagaa qofka uu xaqa ku leeyahay, marka laga reebo Jahannama.” “Gharaam” sidoo kale waxaa loola jeedaa shar joogto ah; waxaana kaloo la yidhi: halaag.