Yaarannde e caɗeele Jahannama

Tafsiir sheekh Abdurrahman as-Saadi

«E ɓeen wi’ooɓe: Joomi amen, woɗɗintinan men lepte Jahannama»—ɗum firti ko: dartin ɗe e amen, hoto ɗaɓɓit ɗe e amen, huunde ndeen ko hisnude men e sababuuji ɗi, e yaafde ko waɗiɗen e ko waɗata lepte.

«Pellet, lepte magge ɗen ko duumiiɗe»—ɗum firti ko ɗe ɗiiɓi e yimɓe mum, hono no ñaawoowo ɗiiɓirta e mo o waɗi ñaawoore.

«Pellet, ɗeen bonii ñiiɓirde e darorde.» Ɗum ɓeen mbiyi e ɗemngal toragol Joomi maɓɓe, e hollugol no ɓe coklii mo haa no feewi, e no ɓe mbaawataa muñde ɗee lepte. Ɓe siftina Alla dokkal makko e maɓɓe, sabu no Alla dartinirta caɗeele e no ɗe ɓuri tedde e bonde, ɗum ɓeydinta no ɗe bonɗi e no weltaare ɓurirta e dartingol ɗe.

Tafsiir imaam Ibn Kathiir

Ɗum waɗi o wi’i: «E ɓeen wi’ooɓe: Joomi amen, woɗɗintinan men lepte Jahannama, pellet, lepte magge ɗen ko duumiiɗe.» Ko ɗum firti: ɗe ɗiiɓii haa abadaa. Hono gorko wi’ri: «So o lepta, ɗum lepte duumiiɗe; so o hokki ko ɓuri heewde, o hoto tiiɗa.»

E ɗum waɗi Al-Hasan wi’i, e dow konngol Alla: «Pellet, lepte magge ɗen ko duumiiɗe»: kala huunde nde heewi e ɗowrowi e ɗowrowi e neɗɗo, nde fawti e mum, wonaa duumiiɗe; kono lepte duumiiɗe ɗee ko ɗi ɗiiɓii haa ko asamaan e leydi heddii. Suleymaan At-Taymi kadi wi’i nii. Muhammad ibn Ka‘b wi’i, e dow konngol: «Pellet, lepte magge ɗen ko duumiiɗe», ɗum firti ko: ko ɓe njarii e aduna; Alla naamnii kuffaare ɗee dow dokkal mum, ɓe ɓannaani ɗum, ɗum waɗi Alla waɗi ɗe yoɓa ɗum, o naatni ɓe yiite. Al-Qurazi.

«Pellet, ɗeen bonii ñiiɓirde e darorde»—ɗum firti ko: bonii ko ɗowrowirde e no feewi; bonii ko ñiiɓirde e no feewi.

Ibn Abi Hatim wi’i, e dow konngol Alla: «Pellet, ɗeen bonii ñiiɓirde e darorde»: miin baaba makko, miin Al-Hasan ibn Ar-Rabi‘, miin Abu Al-Ahwas, iwde e Al-A‘mash, iwde e Malik ibn Al-Harith. O wi’i: so neɗɗo waɗa e yiite, o jooɗa e mun. So o heɓii bannge gooto e damaaɗe mum, ɓe mbi’a mo: «Darii ɗoo, haa min njaɓɓa maa.» O wi’i: o yarna kaaso e holle daɗi e njawdi.

O wi’i: ɓanndu, ɗaɗi, yeeso, e ɗowru ɗowru ɗin ceertinee, kala gooto e mum.

O wi’i kadi: miin baaba makko, miin Al-Hasan ibn Ar-Rabi‘, miin Abu Al-Ahwas, iwde e Al-A‘mash, iwde e Mujahid, iwde e ‘Ubayd ibn ‘Umayr. O wi’i: e yiite ndee ina woodi dowli ɗi njogi naange hono awli, e njawdi hono njawdi gori ɗi ɓurɗi boɗe. So ɓe naatniraa e yiite, ɗe njaltata e nder nokkuuji ɗi ɗon, ɗe ɓaɓɓitata e ɓernde maɓɓe, e ɓanndu maɓɓe, e ɗaɗi maɓɓe, e ɗowru maɓɓe; ɗe puttata ɓanndu maɓɓe haa e koyɗe maɓɓe. So ɗe njiɗi nde ɓuuɓi yiite, ɗe ruttata.

Imaam Ahmad wi’i: miin Al-Hasan ibn Musa, miin Salaam—o firti ko Ibn Miskin—iwde e Abi Zilal, iwde e Anas ibn Malik, Alla yo welo e makko, iwde e Annabi, Alla yo o jam e kisal e makko, o wi’i: «Ene jom gooto e jahannama ina nodda duuɓi ujune: “Ya Hanaan, Ya Mannaan!” Alla wi’a Jibriil: “Yahu, addan am gorko am oo.” Jibriil yaha, o hewtii yimɓe yiite ɗee ɓe ɓadti hoore maɓɓe, ɓe wulla. O rutta to Joom mum, Jom mawɗo, o humpita mo.

Alla, Jom mawɗo, wi’a: “Addan am mo, sabu o woni e nokkuure ndee e ndee.” O addi mo, o darii mo yeeso Joom mum, Jom mawɗo. O wi’a mo: “Gorko am, no a hewtii nokku maa e ñiiɓirde maa?” O wi’a: “Ya Joom am, nokkuure bonnde, ñiiɓirde bonnde.”

O wi’a: “Ruttitee gorko am.” O wi’a: “Ya Joom am, mi sikkaani so a yalti am e mum, a wartoyta am e mum!” O wi’a: “Accee gorko am.”»

Tafsiir al-Baghawi

«Pellet, ɗeen bonii ñiiɓirde e darorde»—ɗum firti ko: bonii nokkuure tabitorde e darorde.

Konngol Alla, Jom mawɗo: «E ɓeen wi’ooɓe: Joomi amen, woɗɗintinan men lepte Jahannama, pellet, lepte magge ɗen ko duumiiɗe.» «Gharām» ko lepte ɗiiɓi haa abadaa, ɗi ɗiiɓii e kuffaare ɗee ɗi lepte ɗen heɓi, ɗi ɗon heddii, ɗi accataa. E ɗum firti innde ñaawoowo, sabu o ɗaɓɓita hakkunde makko e mo o waɗi ñaawoore, o ɓamtina e ɗum, o ɗiiɓi e makko. Muhammad ibn Ka‘b Al-Qurazi wi’i: Alla naamnii kuffaare ɗee yoɓa dokkal makko, ɓe yoɓaani, o waɗi ɗum yoɓde e maɓɓe, ɓe heddii e yiite.

Al-Hasan wi’i: kala ñaawoowo ina seertoo e mo o waɗi ñaawoore, kono Jahannama seertataa. «Gharām» ko bonannde nde ɗiiɓi; kadi wi’ete ko halki.