Jaltinde lo'inaaɓe e Makka

Tafsiir sheekh Abdurrahman as-Saadi

Ɗum ko Alla no ɓanngina e jiɗɗina jeyɓe Mum gomɗinɓe ngam ɓe njaha e yillitaade e laawol Makko, tee ko ɗum waɗi ko fannu e maɓɓe, tee ɓe njogii leemɗe mawɗe sanne so ɓe accii ɗum. O wi'i: «Ko honɗun woni e mon, nde on njahataa e yillitaade e laawol Alla?» Ko woni wonde lo'inaaɓe e hakkunde worɓe, rewɓe e sukaaɓe, ɓe mbaawataa heɓde feere, tee ɓe paamataa laawol. E ɗum fuu, gite gannooji maɓɓe heɓi tooñu mawɗu e juuɗe ganyoɓe maɓɓe.

Ɓe noddata Alla ngam O yaltin ɓe e ndee saare nde yimɓe mun tooñi hoore maɓɓe e sabu kuffaagu e shirku, tee ɓe tooñi gomɗinɓe e cakkitiingol, haɗde ɓe laawol Alla, haɗde ɓe waajitaade diina maɓɓe e hijira. Ɓe noddata Alla ngam O waɗana ɓe koɗo e balloowo immorde e hoore Makko, ɓe ndandita ɓe e ndee saare nde yimɓe mun tooñi. E ɗum, yillitaade mon e ɗee fannu ko yillitaade e ndeenndude galle mon, ɓiɓɓe mon e ɓe neɗɗuɓe mon, wonaa ko yillitaade ngol ɗon yiɗi heɓde kuffaɓe.

Ngam wonaa so ɗum jogii njoɓdi mawndi tee waɗɓe accude ɗum ɓe njogii leemɗe mawɗe, yillitaade nde ɗon ndandita lo'inaaɓe e hakkunde mon njoɓdi makki ɓurti e nafaa ɓurti; ɗum ko fannu ndeennde e ganyoɓe.

Tafsiir imaam Ibn Kathiir

Alla no ɓanngina jeyɓe Mum gomɗinɓe ngam ɓe njaha e yillitaade e laawol Makko, tee ɓe kuutoroo koɓe ngam ndanditde lo'inaaɓe e Makka, worɓe, rewɓe e sukaaɓe, ɓe ɓerɗe maɓɓe tampii e jooɗaade ɗon. Ko ɗum waɗi Alla wi'i: «Ɓeen ɓe mbiyata: Joom amen, yaltin min e ndee saare»; ɗum firti ko Makka, hono ko Alla wi'i: «E ko heewi e saare nde ɓurti sembe e saare maa nde yaltini maa» (Muhammad: 13). O sifori ndee saare e konngi: «nde yimɓe mun tooñi», e «Waɗanaa min immorde ka Maaɗa koɗo, e waɗanaa min immorde ka Maaɗa balloowo», ɗum firti: A waɗan min koɗo e balloowo immorde e hoore Maa.

Al-Bukhaari wi'i: Abdullah ibn Muhammad haalani min, Sufyaan haalani min, iwde e Ubaydullaah, o wi'i: Mi nani Ibn Abbaas no wi'a: «Mi e yumma am ko min njeyaaɓe e lo'inaaɓe.» Sulaymaan ibn Harb haalani min, Hammaad ibn Zayd haalani min, iwde e Ayyuub, iwde e Ibn Mulayka, wonde Ibn Abbaas janngii: «si lo'inaaɓe e hakkunde worɓe, rewɓe e sukaaɓe»; o wi'i: «Mi e yumma am ko min wondunoo e ɓeen Alla, Jom tedduɗo, ɗowtii.» (Muhammad: 13; ɓaawo mum.)

Tafsiir al-Baghawi

Ko ngol konngi Alla: «Ko honɗun woni e mon, nde on njahataa e yillitaade?» ɗum firti: nde on njahataa e jihadi «e laawol Alla», ɗum firti e ɗowtugol Alla. O no tikkina ɓe sabu ɓe accii jihadi. «E lo'inaaɓe» ɗum firti: ngam lo'inaaɓe.

Ibn Shihaab wi'i: «E laawol lo'inaaɓe, ngam ndanditde ɓe.» E wi'ete: ngam ndanditde lo'inaaɓe e juuɗe mushrikiin. E Makka wonnoo yimɓe heewɓe, worɓe, rewɓe e sukaaɓe, ɓe mushrikiin waɗata torra mawɗa. «Ɓeen» noddata, «mbiyata: Joom amen, yaltin min e ndee saare nde yimɓe mun tooñi» ɗum firti Makka.

«Tooñi» ɗum firti mushrik; «yimɓe mun» ɗum firti ndee saare, nde yimɓe mun sifaa ko ɓe mushrikɓe. Ko waɗi «tooñi» ɓuri heɓde ceede [e i’rab], sabu ɗum sifaa ko «yimɓe»; nde «yimɓe» yillitii e saare, ena wa'i hono ko fi’il ngal waɗii e ndee saare. Hono no wi'ete: «Mi darii e neɗɗo, ɓalndu mum moƴƴi.» «Waɗanaa min immorde ka Maaɗa koɗo» ɗum firti: mo jeyɗo ko'e amen.

«Waɗanaa min immorde ka Maaɗa balloowo» ɗum firti: mo haɗata ganyo e amen. Alla jaɓi du'aa maɓɓe. Nde Annabi Alla صلى الله عليه وسلم udditi Makka, O waɗi Atab ibn Asiid hooreejo maɓɓe, O waɗi mo balloowo ɓe, o ñaawana ɓe tooñaaɓe e tooñuɓe.