અત્યાચારથી મુક્તિની દુઆ

શેખ અબ્દુર્રહમાન અસ-સાદીની તફસીર

આ અલ્લાહ તરફથી તેના ઈમાનવાળા બંદાઓને તેના માર્ગમાં લડવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા અને તેમનામાં ઉત્સાહ જગાડવા માટે છે. આ લડાઈ તેમના પર અનિવાર્ય થઈ ગઈ હતી, અને તેને છોડી દેવા બદલ તેમના પર ભારે નિંદા લાગુ પડે છે. અલ્લાહે કહ્યું: «તમને શું થયું છે કે તમે અલ્લાહના માર્ગમાં લડતા નથી?» જ્યારે કે ત્યાં નબળા પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકો છે, જેઓ પાસે કોઈ ઉપાય નથી અને કોઈ માર્ગ શોધી શકતા નથી.

છતાં તેમના શત્રુઓએ તેમની સાથે ભારે અન્યાય કર્યો છે. તેઓ અલ્લાહને દુઆ કરે છે કે તે તેમને આ એવી વસ્તીમાંથી બહાર કાઢે, જેના રહેવાસીઓએ કૂફ્ર અને શિર્ક દ્વારા પોતાના પર અને સતાવીને, અલ્લાહના માર્ગથી રોકીને, પોતાના ધર્મનો પ્રચાર કરવા તથા હિજરત કરવા ન દઈને ઈમાનવાળાઓ પર અન્યાય કર્યો છે. તેઓ અલ્લાહને દુઆ કરે છે કે તે પોતાની તરફથી તેમના માટે એવો સંરક્ષક અને મદદગાર બનાવે, જે તેમને આ અત્યાચારી રહેવાસીઓની વસ્તીમાંથી છોડાવે. આ રીતે તમારું યુદ્ધ તમારા કુટુંબીઓ, સંતાનો અને મહરમ સ્ત્રીઓની રક્ષા તથા બચાવ માટેના યુદ્ધમાં આવે છે; તે કાફિરો પર વિજય મેળવવાની લાલસાથી થતી જિહાદની શ્રેણીમાં નથી.

કાફિરો સામેની જિહાદમાં પણ મહાન ફઝીલત છે અને તેમાં પાછળ રહેનારની ભારે નિંદા થાય છે, પરંતુ તમારામાંના નબળાઓને બચાવવા માટેની જિહાદનો બદલો વધુ મહાન અને તેનો લાભ વધુ મોટો છે; કારણ કે તે શત્રુઓને હટાવવાના કાર્યમાં આવે છે.

ઇમામ ઇબ્ન કસીરની તફસીર

અલ્લાહ તઆલા પોતાના ઈમાનવાળા બંદાઓને પોતાના માર્ગમાં જિહાદ કરવા અને મક્કામાં રહેવા કંટાળી ગયેલા નબળા પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોને છોડાવવા પ્રયત્ન કરવા પ્રેરિત કરે છે. તેથી અલ્લાહે કહ્યું: «જેઓ કહે છે: અમારા પાલનહાર! અમને આ વસ્તીમાંથી બહાર કાઢ…» એટલે કે મક્કામાંથી; જેમ અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: «અને કેટલીયે એવી વસ્તીઓ હતી, જે તારી વસ્તી કરતાં વધુ શક્તિશાળી હતી, જેણે તને બહાર કાઢ્યો» (મુહમ્મદ 47:13). પછી તેણે તેનું વર્ણન «જેના રહેવાસીઓ અત્યાચારી છે» એમ કર્યું.

«અને અમારી પાસે તારી તરફથી એક સંરક્ષક નિયુક્ત કર અને અમારી પાસે તારી તરફથી એક મદદગાર નિયુક્ત કર» એટલે કે અમારી પાસે પોતાની તરફથી એક સંરક્ષક અને મદદગાર મોકલ.

અલ-બુખારીએ કહ્યું: અમને અબ્દુલ્લાહ ઇબ્ન મુહમ્મદે હદીસ વર્ણવી; તેમણે કહ્યું: અમને સુફ્યાનેએ હદીસ વર્ણવી, ઉબૈદુલ્લાહથી; તેમણે કહ્યું: મેં ઇબ્ન અબ્બાસને કહેતા સાંભળ્યા: «હું અને મારી માતા નબળા લોકોમાંનાં હતાં.» અમને સુલૈમાન ઇબ્ન હર્બે હદીસ વર્ણવી; તેમણે કહ્યું: અમને હમ્માદ ઇબ્ન ઝૈદે હદીસ વર્ણવી, અય્યૂબથી, ઇબ્ન અબિ મુલૈકાથી; તેમણે કહ્યું કે ઇબ્ન અબ્બાસે «નબળા પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકો સિવાય…» (અન્-નિસા 4:98) આયત પઢી અને કહ્યું: «હું અને મારી માતા તે લોકોમાંનાં હતાં, જેમને અલ્લાહ અઝ્ઝ વ જલ્લે છૂટ આપી હતી.»

અલ-બગવીની તફસીર

અલ્લાહના વચન «અને તમને શું થયું છે કે તમે લડતા નથી»નો અર્થ છે: તમે જિહાદ કેમ નથી કરતા? «અલ્લાહના માર્ગમાં» એટલે અલ્લાહની આજ્ઞાપાલનમાં. અહીં જિહાદ છોડી દેવા બદલ તેમને ઠપકો આપવામાં આવ્યો છે. «અને નબળા લોકો માટે» એટલે નબળા લોકોના બચાવ માટે.

ઇબ્ન શિહાબે કહ્યું: «નબળા લોકો માટેના માર્ગમાં» એટલે તેમને છોડાવવા માટે. એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે મુશરિકોના હાથમાંથી નબળા લોકોને બચાવવા માટે. મક્કામાં આવા લોકોનું એક જૂથ હતું.

«પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોમાંથી»—તેઓ મુશરિકો તરફથી ઘણો ત્રાસ સહન કરતા હતા. «જેઓ» દુઆ કરે છે અને કહે છે: «અમારા પાલનહાર! અમને આ વસ્તીમાંથી બહાર કાઢ, જેના રહેવાસીઓ અત્યાચારી છે»—અહીં અર્થ મક્કા છે. «અત્યાચારી» એટલે મુશરિક; «તેના રહેવાસીઓ» એટલે એવી વસ્તીના રહેવાસીઓ, જેના લોકો મુશરિક છે.

«અત્યાચારી» શબ્દને જર આપવામાં આવ્યો છે, કારણ કે તે «રહેવાસીઓ»નું વિશેષણ છે; અને જ્યારે રહેવાસીઓનો સંબંધ વસ્તી સાથે થાય છે, ત્યારે જાણે ક્રિયા વસ્તી સાથે સંબંધિત થઈ હોય. જેમ કહેવામાં આવે: «હું એવા માણસ પાસેથી પસાર થયો, જેની આંખ સુંદર હતી.»

«અને અમારી પાસે તારી તરફથી એક સંરક્ષક નિયુક્ત કર» એટલે અમારા કાર્યોની જવાબદારી સંભાળે એવો કોઈ. «અને અમારી પાસે તારી તરફથી એક મદદગાર નિયુક્ત કર» એટલે શત્રુથી અમારું રક્ષણ કરે એવો કોઈ. અલ્લાહે તેમની દુઆ કબૂલ કરી. જ્યારે અલ્લાહના રસૂલ ﷺ એ મક્કા વિજય કર્યું, ત્યારે તેમણે અત્તાબ ઇબ્ન ઉસૈદને તેમના પર શાસક નિયુક્ત કર્યો અને અલ્લાહે તેને તેમના માટે મદદગાર બનાવ્યો, જે અત્યાચારીઓ પાસેથી પીડિતોને ન્યાય અપાવતો હતો.