Зұлымдық мекенінен құтқаруды тілеу
رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا، وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ، وَلِيًّا، وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا.
رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا
Аудионы жүктеу мүмкін болмады. Кейінірек қайталап көріңіз.
Сендерге Алла жолында соғыспайтын не болды? (Меккедегі) шамасыз ерлер, әйелдер және балалардан: «Раббымыз! Бізді осы тұрғындары залым кенттен шығар! Және бізге өз қасыңнан бір еи пайда қыл. Әрі өз қасыңнан бір көмекші қыла көр» дейтіндер бар.
Дұғада «ахрижна» (أَخْرِجْنَا) және «ижғал» (اجْعَلْ) етістік формалары қолданылған. Бұл — Меккеде зұлымдық пен озбырлыққа ұшыраған әлсіз ерлердің, әйелдер мен балалардың дұғасы.
Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі
Бұл — Алланың мүмін құлдарын Өз жолында соғысуға үндеп, жігерлендіруі әрі мұның оларға міндет болғанын білдіруі. Оны орындамағандары үшін оларды қатты айыптау көзделген. Алла Тағала: «Алланың жолында соғыспайтын не болды сендерге?» — деді. Өйткені айла-шарғы жасауға шамасы жетпейтін әрі жол таба алмайтын ерлер, әйелдер мен балалардың ішіндегі әлсіздер бар еді.
Соған қарамастан, олардың дұшпандары оларға аса қатты зұлымдық жасады. Олар Алладан тұрғындары өздеріне күпірлік пен серік қосу арқылы, ал мүміндерге жәбір көрсету, Алланың жолынан тосып, діндерін уағыздауға әрі һижрет етуге кедергі жасау арқылы зұлымдық еткен осы кенттен өздерін шығаруды сұрайды. Сондай-ақ Алладан осы тұрғындары зұлым кенттен оларды құтқаратын қамқоршы әрі көмекші беруді тілейді. Осы жағдайда сендердің соғысуларың кәпірлерге үстемдік етуге ұмтылатын жиһадтан гөрі, отбасыңды, балаларыңды және ар-намысыңды қорғау, олар үшін шайқасу санатына жатады.
Кәпірлермен соғысудың сауабы зор әрі одан қалған адам қатты айыпталса да, араларыңдағы әлсіздерді құтқару үшін күресудің сауабы одан да үлкен, пайдасы да көбірек. Өйткені бұл — дұшпандардың бетін қайтаруға жатады.
Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі
Алла Тағала мүмін құлдарын Өз жолында жиһад етуге және Меккеде қалуға шыдай алмай отырған әлсіз ерлерді, әйелдер мен балаларды құтқаруға ұмтылуға жігерлендіреді. Сондықтан Алла Тағала: «Олар: “Раббымыз! Бізді осы кенттен шығар!” — дейді», — деді. Мұндағы кент — Мекке.
Бұл Алла Тағаланың: «Өзіңді шығарған кенттен күші әлдеқайда басым талай кент болған» деген аяты секілді. Кейін Алла Тағала оны: «Тұрғындары зұлым болған кенттен. Бізге Өз тарапыңнан қамқоршы бер әрі бізге Өз тарапыңнан көмекші бер», — деп сипаттады. Яғни, бізге Өз тарапыңнан қамқоршы мен жәрдемші нәсіп ет.
Әл-Бұхари былай деді: бізге Абдуллаһ ибн Мұхаммед хадис жеткізді, оған Суфиян хадис жеткізді, ол Убайдуллаһтан риуаят етті: Ибн Аббастың: «Мен және анам әлсіздердің қатарында едік», — дегенін естідім. Бізге Сүлейман ибн Харб хадис жеткізді, оған Хаммад ибн Зәйд хадис жеткізді, ол Әйюбтан, ал Әйюб Ибн Мүләйкадан риуаят етті: Ибн Аббас: «Тек әлсіз ерлер, әйелдер мен балалардан басқа…» деген аятты оқып: «Алла Тағала кешірім бергендердің қатарында мен де, анам да болдық», — деді. (Мұхаммед сүресі, 13-аят).
Әл-Бағауидің тәпсірі
«Сендерге не болды, неге соғыспайсыңдар?» — яғни, жиһад етпейсіңдер. «Алланың жолында» — Аллаға бойсұну жолында. Бұл — жиһадты тәрк еткені үшін оларға айтылған сөгіс. «Әлсіздер үшін» дегені — әлсіздерді құтқару мақсатында.
Ибн Шиһаб: «Әлсіздердің жолында, оларды азат ету үшін», — деген. Тағы бір пікір бойынша, бұл мүшріктердің қолындағы әлсіздерді құтқару жөнінде айтылған. Меккеде мүшріктерден көп жәбір көрген «ерлер, әйелдер мен балалар» тобы бар еді. Олар дұға етіп: «Раббымыз!
Бізді тұрғындары зұлым осы кенттен шығар!» — дейтін. Мұндағы кент — Мекке. «Зұлым» дегені — мүшрік; «тұрғындары» дегені — тұрғындарының мүшрік болуы сипатталған кент. «Зұлым» сөзі «тұрғындары» сөзін сипаттап тұрғандықтан, ілік септігінде келген.
Ал тұрғындар кентке қатысты болған соң, іс-әрекет кентке телінгендей болады. Мысалы: «Көзі әдемі бір адамды көрдім» делінгендей. «Бізге Өз тарапыңнан қамқоршы бер» — яғни, істерімізді өз мойнына алатын біреуді бер. «Бізге Өз тарапыңнан көмекші бер» — яғни, дұшпаннан қорғайтын біреуді бер.
Алла олардың дұғасын қабыл етті. Алла елшісі ﷺ Меккені алған кезде, оларға Уттаб ибн Әсидті басшы етіп тағайындады. Алла оны оларға көмекші етіп, зұлымдық көргендердің құқығын зұлымдық жасағандардан алып беретін етті.
«Сахих әл-Бұхариде» (№ 4587) Ибн Аббастан риуаят етіледі. Ол: «Алла атап өткен әлсіздердің қатарында мен және анам да болдық…» — деген.