Prośba o uwolnienie spod ucisku

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

Jest to zachęta Boga skierowana do Jego wierzących sług i pobudzenie ich do walki na Jego drodze, a także wskazanie, że obowiązek ten stał się dla nich nieunikniony, i surowe zgani­enie ich za jego zaniechanie. Powiedział więc: „Dlaczego nie walczycie na drodze Boga?”, podczas gdy są pośród was uciśnieni mężczyźni, kobiety i dzieci, którzy nie mają żadnej możliwości działania ani nie potrafią znaleźć drogi wyjścia. Mimo to ich wrogowie wyrządzili im największą krzywdę.

Błagają więc Boga, by wyprowadził ich z tego miasta, którego mieszkańcy są niesprawiedliwi wobec samych siebie przez niewiarę i bałwochwalstwo, a wobec wierzących — przez krzywdzenie ich, odwodzenie od drogi Boga, zakazywanie im głoszenia swojej religii i emigracji. Błagają też Boga, by ustanowił dla nich opiekuna i pomocnika, który ocali ich z tego miasta, którego mieszkańcy są niesprawiedliwi. Wasza walka w tej sytuacji jest zatem walką i obroną waszych rodzin, dzieci i kobiet, o które należy dbać; nie chodzi tu o dżihad motywowany pragnieniem pokonania niewierzących.

Choć taki dżihad ma wielką zasługę, a tych, którzy się od niego uchylają, słusznie spotyka surowa nagana, to dżihad polegający na ratowaniu spośród was ludzi uciśnionych przynosi większą nagrodę i większą korzyść, ponieważ należy do odparcia wrogów.

Tafsir imama Ibn Kathira

Najwyższy zachęca Swoich wierzących sług do dżihadu na Jego drodze i do podjęcia starań, by ocalić uciśnionych mężczyzn, kobiety i dzieci w Mekce, którzy nie mogli już znieść dalszego pozostawania w tym mieście. Dlatego Najwyższy powiedział: „Ci, którzy mówią: «Panie nasz! Wyprowadź nas z tego miasta»”, czyli z Mekki, jak w słowach Najwyższego: „A ileż to miast, potężniejszych od twojego miasta, które cię wypędziło, zniszczyliśmy” (Muhammad, 47:13).

Następnie opisał je słowami: „którego mieszkańcy są niesprawiedliwi” i „daj nam od Siebie opiekuna, i daj nam od Siebie pomocnika”, to znaczy: ześlij nam od Siebie opiekuna i pomocnika. Al-Buchari powiedział: Przekazał nam ʿAbd Allāh ibn Muḥammad, któremu przekazał Sufyān, od ʿUbayd Allāha, który powiedział: Słyszałem Ibn ʿAbbāsa mówiącego: „Ja i moja matka należeliśmy do uciśnionych”.

Przekazał nam Sulaymān ibn Ḥarb, któremu przekazał Ḥammād ibn Zayd, od Ayyūba, od Ibn Mulayki, że Ibn ʿAbbās wyrecytował: „z wyjątkiem uciśnionych mężczyzn, kobiet i dzieci”, po czym powiedział: „Ja i moja matka byliśmy wśród tych, których Bóg Wszechmogący usprawiedliwił”. (Muhammad, 47:13; [w tekście podano: „Abī”]).

Tafsir al-Baghawiego

Słowa Najwyższego: „Dlaczego nie walczycie?” — czyli: dlaczego nie prowadzicie dżihadu? „Na drodze Boga” — to znaczy: w posłuszeństwie Bogu. W ten sposób gani ich za zaniechanie dżihadu. „I za uciśnionych” — to znaczy: w obronie uciśnionych.

Ibn Šihāb powiedział: „Na drodze uciśnionych”, aby ich uwolnić. Powiedziano też: chodzi o uwolnienie uciśnionych z rąk bałwochwalców. W Mekce przebywała grupa ludzi „spośród mężczyzn, kobiet i dzieci”, którzy doznawali od bałwochwalców wielkiej krzywdy. „Którzy” błagają i „mówią: «Panie nasz!

Wyprowadź nas z tego miasta, którego mieszkańcy są niesprawiedliwi»” — chodzi o Mekkę. „Niesprawiedliwi” oznacza: bałwochwalcy; „jego mieszkańcy” — mieszkańcy miasta, którego cechą jest to, że jego mieszkańcy są bałwochwalcami. Słowo „niesprawiedliwi” występuje w dopełniaczu, ponieważ jest przydawką do słowa „mieszkańcy”. Gdy zaś „mieszkańcy” odnoszą się do miasta, wyrażenie wygląda tak, jakby to miasto było podmiotem czynności.

Podobnie mówi się: „Minąłem człowieka, którego oko było piękne”. „I daj nam od Siebie opiekuna” — to znaczy: kogoś, kto będzie kierował naszymi sprawami. „I daj nam od Siebie pomocnika” — to znaczy: kogoś, kto będzie nas bronił przed wrogiem. Bóg wysłuchał ich modlitwy.

Gdy Wysłannik Boga, pokój i błogosławieństwo Boga z nim, zdobył Mekkę, ustanowił nad nimi ʿAttāba ibn Asīda i uczynił go ich pomocnikiem, który wymierzał sprawiedliwość uciśnionym w starciu z niesprawiedliwymi.