පීඩිතයන්ට උපකාරය පතන දුආව
رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا، وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ، وَلِيًّا، وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا.
رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
“අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! අපව අපරාධකාර ජනයා වෙසෙන මෙම නගරයෙන් පිට කරනු මැනව! තවද අපට ඔබ වෙතින් භාරකරුවකු පත් කරනු මැනව! තවද අපට ඔබ වෙතින් උදව්කරුවකු පත් කරනු මැනව!“ යැයි පවසන පිරිමින්ගෙන් වූ දුබලයින් ද කාන්තාවන් ද දරුවන් ද (අසරණ ව) සිටිය දී, අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ නුඹලා සටන් නොවැද සිටීමට නුඹලාට කුමක් වී ද?
මෙහි «අඛ්රිජ්නා» (أَخْرِجْنَا) සහ «ඉජ්අල්» (اجْعَلْ) යන ක්‍රියාපද ඇතුළත් වේ. මක්කාවේ කුරිරු පීඩනයට ලක්ව සිටි පීඩිත, දුබල පිරිමින්, කාන්තාවන් සහ දරුවන් විසින් කරන ලද දුආවකි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
මෙය තම විශ්වාසවන්ත ගැත්තන් අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ සටන් කිරීමට දිරිගන්වා, ඔවුන් උනන්දු කරවන අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශයකි. එම සටන ඔවුන්ට අනිවාර්ය වී තිබූ අතර, එය අත්හැරීම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ට දැඩි දෝෂාරෝපණයක් එල්ල විය. එබැවින් ඔහු මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ නුඹලා සටන් නොකරන්නේ මන්ද?” එසේ පවසන්නේ, කිසිදු උපක්‍රමයක් යෙදීමට නොහැකි වූත්, මඟක් සොයාගැනීමට නොදැන සිටියා වූත් පිරිමින්, කාන්තාවන් සහ දරුවන් අතර වූ පීඩිතයන් සිටියදීය.
තවද ඔවුන්ගේ සතුරන්ගෙන් ඔවුන්ට ඉමහත් අසාධාරණයක් සිදුව තිබිණි. ඔවුන් තමන්ටම කුෆ්ර් හා ෂිර්ක් කිරීමෙන්ද, විශ්වාසවන්තයන්ට හිංසා කිරීමෙන්ද, අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයෙන් වැළැක්වීමෙන්ද, තම ආගමට කැඳවීමට සහ හිජ්‍රත් කිරීමට ඉඩ නොදීමෙන්ද අසාධාරණකම් කළ ජනයා වාසය කළ මෙම නගරයෙන් තමන් පිටතට ගෙන යන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් අයැද සිටියහ. එමෙන්ම, එම නගරයෙන් තමන් මුදාගන්නා භාරකරුවකු සහ උපකාරකරුවකු තමන්ට පත් කරන ලෙසද අල්ලාහ්ගෙන් අයැද සිටියහ. මේ අනුව, මේ අරමුණින් නුඹලා කරන සටන, කාෆිර්වරුන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට ඇති ආශාව නිසා කරන ජිහාද් වර්ගයට නොව, නුඹලාගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්, දරුවන් සහ පවුලේ ගෞරවයට අයත් කාන්තාවන් රැකගැනීමටත් ආරක්ෂා කිරීමටත් කරන සටනක් වේ.
එවැනි සටනේ මහත් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයක් තිබෙන අතර එයින් පසුබැස සිටීම දැඩි ලෙස දෝෂාරෝපණයට ලක් වුවද, නුඹලා අතර සිටින පීඩිතයන් මුදාගැනීම සඳහා කරන ජිහාද්හි පින ඊටත් වඩා විශාලය; එහි ප්‍රයෝජනයද වඩාත් මහත්ය. මන්ද එය සතුරන් පලවා හැරීමේ කාර්යයට අයත් වන බැවිනි.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
අල්ලාහ් තම විශ්වාසවන්ත ගැත්තන්ව තම මාර්ගයේ ජිහාද් කිරීමටත්, මක්කාවේ සිටීමට නොඉවසිලිමත්ව සිටි පිරිමින්, කාන්තාවන් හා දරුවන් අතර වූ පීඩිතයන් මුදාගැනීමට උත්සාහ කිරීමටත් දිරිගන්වයි. එබැවින් උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: “මෙම නගරයෙන් අපව පිටතට ගෙන යනු මැනව.” එනම් මක්කාවයි. උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය මෙන්ය: “නුඹව පිටමං කළ නුඹේ නගරයට වඩා බලවත් වූ කොපමණ නගර තිබේද?”
(මුහම්මද් 47:13). ඉන්පසු ඔහු එම නගරය විස්තර කරමින් මෙසේ පැවසීය: “එහි වැසියන් අසාධාරණකාරයන් වූ [නගරයෙන් අපව පිටතට ගෙන යනු මැනව]. තවද අපට ඔබ වෙතින් භාරකරුවකු පත් කරනු මැනව; අපට ඔබ වෙතින් උපකාරකරුවකුද පත් කරනු මැනව.” එනම්, ඔබ වෙතින් අපට භාරකරුවකු හා උපකාරකරුවකු සලසා දෙනු මැනව යන්නයි.
අල්-බුහාරි මෙසේ පැවසීය: අපට අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු මුහම්මද් වාර්තා කළේය; ඔහුට සුෆ්යාන් වාර්තා කළේය; උබයිදුල්ලාහ්ගෙන්, ඔහු ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසූ බව ඇසීය: “මාත් මගේ මවත් පීඩිතයන් අතර වූවෙමු.” අපට සුලයිමාන් ඉබ්නු හර්බ් වාර්තා කළේය; ඔහුට හම්මාද් ඉබ්නු සයිද් වාර්තා කළේය; අය්යූබ්ගෙන්, ඉබ්නු මුලයිකා වාර්තා කළේ ඉබ්නු අබ්බාස් “පිරිමින්, කාන්තාවන් සහ දරුවන් අතර වූ පීඩිතයන් හැර” යන කොටස කියවා මෙසේ පැවසූ බවයි: “අල්ලාහ්, බලවත් හා මහිමාන්විත වූ ඔහු, නිදහසට කරුණු පිළිගත් අය අතර මමත් මගේ මවත් වූවෙමු.”
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ “නුඹලා සටන් නොකරන්නේ මන්ද?” යන ප්‍රකාශයේ අර්ථය: “නුඹලා ජිහාද් නොකරන්නේ මන්ද?” යන්නයි. “අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අල්ලාහ්ට කීකරු වීමේ මාර්ගයේ යන්නයි. ජිහාද් අත්හැරීම ගැන ඔහු ඔවුන්ට දෝෂාරෝපණය කරයි.
“පීඩිතයන් වෙනුවෙන්” යන්නෙහි අර්ථය: පීඩිතයන් මුදාගැනීම වෙනුවෙන් යන්නයි. ඉබ්නු ෂිහාබ් මෙසේ පැවසීය: “ඔවුන් මුදාගැනීම සඳහා පීඩිතයන් වෙනුවෙන් අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ” යන්නයි. තවත් මතයක් අනුව, බහුදේවවාදීන්ගේ ග්‍රහණයෙන් පීඩිතයන් මුදාගැනීම වෙනුවෙන් යන්නයි. මක්කාවේ එවැනි පිරිසක් සිටියහ.
“පිරිමින්, කාන්තාවන් සහ දරුවන් අතර වූ” ඔවුන් බහුදේවවාදීන්ගෙන් බොහෝ හිංසා පීඩා විඳිමින් සිටියහ. ඔවුහු අයැදිමින් මෙසේ කියති: “අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! එහි වැසියන් අසාධාරණකාරයන් වූ මෙම නගරයෙන් අපව පිටතට ගෙන යනු මැනව.” එයින් අදහස් කරන්නේ මක්කාවයි.
“අසාධාරණකාර” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ බහුදේවවාදියා යන්නයි. “එහි වැසියන්” යනු බහුදේවවාදීන් වූ බව විස්තර කෙරෙන නගරයේ වැසියන්ය. “ළළම” යන්න “අහ්ල්” [වැසියන්] යන පදයට විශේෂණයක් වන බැවින් එය ජර් ස්වරූපයෙන් පවතී. “අහ්ල්” යන පදය “කර්ය” [නගරය] වෙත යොමු වන නිසා, ක්‍රියාව නගරයට අයත් වූවාක් මෙන් සැලකේ.
“ඔහුගේ ඇසෙහි අලංකාරය ඇති මිනිසෙකු මම හමුවීමි” යැයි කියන විට මෙන්ය. “අපට ඔබ වෙතින් භාරකරුවකු පත් කරනු මැනව” යන්නෙහි අර්ථය: අපගේ කටයුතු භාරගෙන මෙහෙයවන කෙනෙකු පත් කරනු මැනව යන්නයි. “අපට ඔබ වෙතින් උපකාරකරුවකු පත් කරනු මැනව” යන්නෙහි අර්ථය: සතුරාගෙන් අපව ආරක්ෂා කරන කෙනෙකු පත් කරනු මැනව යන්නයි. අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ දුආවට පිළිතුරු දුන්නේය.
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ මක්කාව ජයගත් පසු, ඔවුන් කෙරෙහි අත්තාබ් ඉබ්නු අසීද් ආණ්ඩුකාරයා ලෙස පත් කළේය. තවද ඔහු පීඩිතයන්ට අසාධාරණකාරයන්ගෙන් සාධාරණය ඉටුකර දෙන උපකාරකරුවකු බවට පත් කළේය.
සහීහ් අල්-බුහාරි (අංක 4587) හි ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් වාර්තා වේ. ඔහු මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ් සඳහන් කළ පීඩිතයන් අතර මාත් මගේ මවත් වූවෙමු…”