የተጨቆኑት የእርዳታ ልመና

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

ይህ ከአላህ ዘንድ ለምእመናን ባሮቹ የቀረበ ማበረታቻና በመንገዱ ለመታገል የሚያነሳሳ ጥሪ ነው፤ ይህም በእነርሱ ላይ ግዴታ ሆኖባቸዋል፣ እሱን በመተዋቸውም ከባድ ወቀሳ ይገባቸዋል። እንዲህም አለ፦ «በአላህ መንገድ የማትዋጉ ለእናንተ ምን አላችሁ?» ይህም ሲሆን ከወንዶች፣ ከሴቶችና ከልጆች የሆኑት ደካሞች መፍትሔ ማግኘት የማይችሉና መንገድ የማያውቁ ናቸው፤ ከዚህ ሁሉ ጋር ጠላቶቻቸው ከባድ ግፍ አድርሰውባቸዋል። እነርሱም አላህን፦ «ባለቤቶቿ በዳዮች ከሆኑባት ከዚህች ከተማ አውጣን» ብለው ይለምኑታል።

የከተማይቱ ሰዎች በክህደትና በሽርክ ራሳቸውን፣ በጉዳትና ከአላህ መንገድ በማገድ እንዲሁም ሰዎችን ወደ ሃይማኖታቸው ከመጥራትና ከመሰደድ በመከልከል ምእመናኑን በድለዋል። አላህንም ከዚያች ባለቤቶቿ በዳዮች ከሆኑባት ከተማ የሚያድናቸውን ጠባቂና ረዳት እንዲያደርግላቸው ይለምናሉ። ስለዚህ በዚህ ሁኔታ የምትዋጉት ትግል ቤተሰቦቻችሁን፣ ልጆቻችሁንና የተከለከሉ ዘመዶቻችሁን ለመጠበቅና ለመከላከል ነው፤ ከሃዲዎችን ለመበዝበዝ ተስፋ በማድረግ የሚደረግ ትግል አይደለም። ይህ ምንም እንኳ ታላቅ ትሩፋት ቢኖረውም፣ ከእሱ የቀረ ሰው ከባድ ወቀሳ ይገባዋል። ከመካከላችሁ ደካሞችን ለማዳን የሚደረገው ትግል ግን ከዚያ የበለጠ ምንዳና የላቀ ጥቅም አለው፤ ይህም ጠላቶችን መመለስና መከላከል ነው።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

አላህ ምእመናን ባሮቹን በመንገዱ ላይ ለመታገልና በመካ ከመቆየት ተቸግረው የነበሩትን ከወንዶች፣ ከሴቶችና ከልጆች የሆኑ ደካሞችን ለማዳን እንዲጥሩ ያነሳሳቸዋል። ስለዚህ አላህ እንዲህ አለ፦ «ጌታችን ሆይ! ከዚች ከተማ አውጣን»፤ ይህም መካ ማለት ነው። አላህ እንዲህ እንዳለው፦ «ከአንተ ከአወጣህበት ከተማ የበለጠ ኃይል ያላት ስንት ከተማ አጥፍተናል» [ሙሐመድ 47፡13]።

ከዚያም ከተማይቱን፦ «ባለቤቶቿ በዳዮች ናቸው» በማለት ገለጻት። «ከአንተም ዘንድ ለእኛ ጠባቂን አድርግልን፤ ከአንተም ዘንድ ለእኛ ረዳትን አድርግልን» ማለትም ከአንተ ዘንድ ጠባቂና ረዳት ላክልን ማለት ነው። አል-ቡኻሪ እንዲህ አለ፦ ዐብዱላህ ብን ሙሐመድ ነገረን፤ ሱፍያን ነገረን፤ ከዑበይዱላህ፣ እርሱም ከኢብኑ ዐባስ እንደተናገረ እንዲህ አለ፦ «እኔና እናቴ ከደካሞቹ መካከል ነበርን»። ሱለይማን ብን ሐርብ ነገረን፤ ሐማድ ብን ዘይድ ከአዩብ፣ እርሱም ከኢብኑ ሙለይካ እንደዘገበው፣ ኢብኑ ዐባስ «ከወንዶች፣ ከሴቶችና ከልጆች የሆኑ ደካሞች ብቻ እንጂ…» [አን-ኒሳእ 4፡98] የሚለውን አንቀጽ አነበበና፦ «እኔና እናቴ አላህ ዕድሜ ያደረገላቸው ሰዎች ነበርን» አለ።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

«የማትዋጉ ለእናንተ ምን አላችሁ?» ማለትም ለምን ጂሃድ አታደርጉም? «በአላህ መንገድ» ማለትም በአላህ ታዛዥነት ውስጥ ነው። አላህ ጂሃድን በመተዋቸው ይወቅሳቸዋል። «ደካሞቹን» ማለትም ስለ ደካሞቹ [ለማዳን] ማለት ነው። ኢብኑ ሺሃብ እንዲህ አለ፦ «በደካሞቹ ምክንያት ለማዳናቸው በአላህ መንገድ» ነው። እንዲህም ተብሏል፦ ደካሞቹን ከሙሽሪኮች እጅ ለማዳን ነው።

በመካ አንድ ቡድን ነበር። «ከወንዶች፣ ከሴቶችና ከልጆች» የሆኑት ከሙሽሪኮች ብዙ ጉዳት ይደርስባቸው ነበር። «እነዚያ» ይማጸናሉ፣ «ጌታችን ሆይ! ባለቤቶቿ በዳዮች ከሆኑባት ከዚች ከተማ አውጣን» ይላሉ። እዚህ «በዳይ» ማለት ሙሽሪክ ማለት ነው፤ «ባለቤቶቿ» ማለትም ባህሪያቸው ሽርክ የሆነው የከተማይቱ ሰዎች ማለት ነው። «በዳይ» የሚለው ቃል የ«ባለቤቶች» ገላጭ ስለሆነ በገዢ ሁኔታ መጣ፤ «ባለቤቶች» ወደ ከተማይቱ ስለተመለሰ ግን ተግባሩ የከተማይቱ እንደሆነ ሆነ።

ለምሳሌ፦ «ዓይኑ ውብ የሆነውን ሰው አለፍኩ» እንደሚባለው ነው። «ከአንተ ዘንድ ለእኛ ጠባቂን አድርግልን» ማለትም ጉዳያችንን የሚይዝልንን አድርግልን ማለት ነው። «ከአንተ ዘንድ ለእኛ ረዳትን አድርግልን» ማለትም ጠላትን ከእኛ የሚከላከልልንን አድርግልን ማለት ነው። አላህም ልመናቸውን ተቀበለ፤ የአላህ መልእክተኛ ﷺ መካን በከፈቱ ጊዜ ዐታብ ብን አሲድን በላያቸው ላይ ሾሙት፤ እርሱንም ለእነርሱ ረዳት አደረገው፣ በደለኞችም ላይ ተበዳዮችን ፍትሕ እንዲያገኙ አደረገ።