በውጊያ ጊዜ የሚደረግ ልመና

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

ስለዚህ ወደ ጃሉትና ወደ ሠራዊቱ በተሰለፉ ጊዜ፣ ሁሉም፦ «ጌታችን ሆይ! በእኛ ላይ ትዕግሥትን አፍስስ» አሉ፤ ይህም ልባችንን አጽና፣ ትዕግሥትንም ስጠን ማለት ነው። እግሮቻችንንም ከመንቀጥቀጥና ከመሸሽ አጽና፣ በከሓዲያንም ሕዝቦች ላይ እርዳን።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

ይህም፦ የእምነት ሠራዊት የሆኑት ከጣሉት ሰዎች መካከል ጥቂቶቹ በብዙ ቁጥር ከነበሩት ከጃሉት ሠራዊት ጠላታቸው ጋር በተጋጠሙ ጊዜ፦ «ጌታችን ሆይ! ከአንተ ዘንድ ትዕግሥትን በእኛ ላይ አውርድ፤ እግሮቻችንንም አጽና» አሉ ማለት ነው፤ ይህም ጠላቶችን በምንገናኝበት ጊዜ አጽናን፣ ከመሸሽና ከድካምም ጠብቀን ማለት ነው። «በከሓዲያንም ሕዝቦች ላይ እርዳን» አሉ። አላህ ተከትሎ፦ «በአላህም ፈቃድ ድል አደረጉአቸው» አለ፤ ይህም አላህ በሰጣቸው ድጋፍ አሸነፉአቸውና ገዙአቸው ማለት ነው።

«ዳዊትም ጃሉትን ገደለ»። በእስራኤላዊ ዘገባዎች ውስጥ በእጁ በነበረ ወንጭፍ ድንጋይ ወርውሮበት እንደገደለው ተጠቅሷል። ጣሉትም ጃሉትን ከገደለ ልጁን እንደሚድርለት፣ ከሀብቱም እንደሚያካፍለውና በጉዳዩም እንደሚያሳትፈው ቃል ገብቶለት ነበር፤ ቃሉንም ፈጸመ። ከዚያም ንግሥናው ወደ ዳዊት (ዐለይሂ ሰላም) ተዛወረ፤ አላህም ታላቅ ነቢይነትን ሰጠው። ስለዚህ አላህ፦ «አላህም ንግሥናን ሰጠው» አለ፤ ይህም ቀድሞ በጣሉት እጅ የነበረውን ንግሥና ነው።

«ጥበብንም» ማለትም ከሸሙኤል በኋላ ነቢይነትን [ሰጠው]። «ከሚሻውም አስተማረው» ማለትም አላህ ከሰጠው ልዩ ዕውቀት ከሚሻው አስተማረው ማለት ነው። ከዚያም አላህ፦ «አላህ ሰዎችን አንዳንዶቹን በሌሎቹ ባይገፋ ኖሮ ምድር በተበላሸች ነበር» አለ፤ ይህም አላህ አንዳንድን ሰዎች በሌሎች በማስወገድ መከላከሉ ባይሆን ኖሮ እንደ ጣሉት ሠራዊት ውጊያና እንደ ዳዊት ድፍረት ከበኒ እስራኤል ላይ መከላከያ ባይሆን ኖሮ ይጠፉ ነበር ማለት ነው። አላህም፦ «አላህ ሰዎችን አንዳንዶቹን በሌሎቹ ባይገፋ ኖሮ ገዳማት፣ አብያተ ክርስቲያናት፣ የአይሁድ የአምልኮ ቤቶችና የአላህ ስም ብዙ ጊዜ የሚዘከርባቸው መስጊዶች በፈረሱ ነበር» እስከሚለው አንቀጽ ድረስ አለ።

ኢብኑ ጠበሪ (አላህ ይማረው) እንዲህ አለ፦ አቡ ሑመይድ አልሒምሲ፣ አሕመድ ኢብኑል ሙጊራ ነገረኝ፤ ያሕያ ኢብኑ ሰዒድም ነገረን፤ ሐፍስ ኢብኑ ሱለይማን ከሙሐመድ ኢብኑ ሰውቃ፣ ከወብራ ኢብኑ ዐብዱርረሕማን፣ ከኢብኑ ዑመር እንደዘገበው፣ ኢብኑ ዑመር እንዲህ አለ፦ የአላህ መልእክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) እንዲህ አሉ፦ «አላህ በጎ ሙስሊምን ምክንያት አድርጎ ከጎረቤቶቹ መቶ ቤተሰቦች ላይ መከራን ይገፋል»። ከዚያም ኢብኑ ዑመር፦ «አላህ ሰዎችን አንዳንዶቹን በሌሎቹ ባይገፋ ኖሮ ምድር በተበላሸች ነበር» የሚለውን አንቀጽ አነበበ። ይህ ሰናድ [የዘጋቢዎች ሰንሰለት] ደካማ ነው፤ ያሕያ ኢብኑ ሰዒድ አቡ ዘከሪያ አልዐጣር አልሒምሲ ሲሆን እጅግ ደካማ ነው።

ከዚያም ኢብኑ ጠበሪ እንዲህ አለ፦ አቡ ሑመይድ አልሒምሲ ነገረን፤ ያሕያ ኢብኑ ሰዒድ ነገረን፤ ዑስማን ኢብኑ ዐብዱርረሕማን ከሙሐመድ ኢብኑል ሙንከድር፣ ከጃቢር ኢብኑ ዐብዱላህ እንደዘገበው፣ ጃቢር እንዲህ አለ፦ የአላህ መልእክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) እንዲህ አሉ፦ «አላህ በሙስሊም ሰው መልካምነት ምክንያት ልጆቹን፣ የልጅ ልጆቹን፣ በአካባቢው ያሉትንም የቤተሰብ አባላትና በዙሪያው ያሉትን ነዋሪዎች ያስተካክላል። ከእነርሱም መካከል እስካለ ድረስ በአላህ ጥበቃ ውስጥ ይቆያሉ»። ይህም ከላይ በተጠቀሰው ምክንያት ያልተለመደና ደካማ ዘገባ ነው።

አቡ በክር ኢብኑ መርደወይህም እንዲህ አለ፦ ሙሐመድ ኢብኑ አሕመድ ነገረን፤ ዐሊ ኢብኑ ኢስማዒል ኢብኑ ሐማድ አስተላለፈልን፤ አሕመድ ኢብኑ ሙሐመድ ኢብኑ ያሕያ ኢብኑ ሰዒድ አስተላለፈልን፤ ዘይድ ኢብኑ ሐባብ አስተላለፈ፤ ሐማድ ኢብኑ ዘይድ ከአዩብ፣ ከአቡ ቂላባ፣ ከአቡ አስማእ፣ ከሰውባን እንደዘገበው፣ ሰውባን ወደ ነቢዩ የሚያደርሰውን ዘገባ አስተላለፈ፤ እንዲህም አለ፦ «በእናንተ መካከል ሰባት ሰዎች ዘወትር ይኖራሉ፤ በእነርሱ ምክንያት ድል ታገኛላችሁ፣ ዝናም ይዘንብላችኋል፣ ሲሳይም ታገኛላችሁ፤ የአላህ ትእዛዝ እስኪመጣ ድረስ»።

ኢብኑ መርደወይህም እንዲህ አለ፦ ሙሐመድ ኢብኑ አሕመድ ነገረን፤ ሙሐመድ ኢብኑ ጀሪር ኢብኑ የዚድ ነገረን፤ አቡ ሙዓዝ ነሃር ኢብኑ ዑስማን አልለይሲ አስተላለፈልን፤ ዘይድ ኢብኑ ሐባብ ነገረኝ፤ ከዑመር አልበዛር፣ ከዐንበሳ አልኸዋስ፣ ከቀታዳ፣ ከአቡ ቂላባ፣ ከአቡል አሽዓስ አስ-ሰንዓኒ፣ ከዑባዳ ኢብኑ አስ-ሳሚት እንደዘገበው፣ ዑባዳ እንዲህ አለ፦ የአላህ መልእክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) እንዲህ አሉ፦ «በሕዝቤ ውስጥ ሠላሳ አብዳል [ከአላህ ዘንድ ልዩ ደረጃ ያላቸው ቅዱሳን] ይኖራሉ፤ ምድር በእነርሱ ትጸናለች፤ በእነርሱ ምክንያትም ዝናም ይዘንባል፣ ድልም ይሰጣችኋል»። ቀታዳ፦ «ሐሰን ከእነርሱ እንዲሆን በእርግጥ እጠብቃለሁ» አለ። አላህ፦ «ግን አላህ በዓለማት ላይ ባለችሮታ ነው» ያለው ማለት በእነርሱ ላይ ችሮታውንና ምሕረቱን ያደርግላቸዋል፤ አንዳንዶቹን በሌሎቹ ምክንያት መከራን ከእነርሱ ይገፋል ማለት ነው። በፍጥረቱ ላይ በሁሉም ተግባሮቹና ንግግሮቹ ውስጥ ፍርዱ፣ ጥበቡና ማስረጃው የእርሱ ነው። አል-ሐጅ፦ 40። ይህ ነው።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

«በተሰለፉ ጊዜ» ማለት ጣሉትና ሠራዊቱ፣ ማለትም አማኞች፣ «ከጃሉትና ከሠራዊቱ» ጋር በተጋጠሙ ጊዜ ማለት ነው፤ እነርሱም አጋሪዎች ነበሩ። «በረዙ» ማለት በሰፊውና ክፍት ቦታ ላይ ተገኙ ማለት ነው፤ ይህም የተገለጠና ደልዳላ የሆነ መሬት ነው። «ጌታችን ሆይ! በእኛ ላይ አፍስስ» ማለት አውርድና አፍስስ ማለት ነው። «ትዕግሥትን፤ እግሮቻችንንም አጽና» ማለት ልባችንን አጽና ማለት ነው።