ئۇرۇشتا سەۋر ۋە ياردەم تىلەش

شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى

شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلار جالۇت ۋە ئۇنىڭ قوشۇنىغا قارشى چىققاندا، ھەممىسى: «پەرۋەردىگارىمىز! ئۈستىمىزگە سەۋرنى مول قىلىپ ياغدۇرغىن» دېدى. يەنى قەلبلىرىمىزنى كۈچلۈك قىلغىن، بىزگە سەۋرنى نېسىپ قىلغىن، قەدەملىرىمىزنى تەۋرىنىش ۋە قېچىشتىن ساقلاپ مۇستەھكەم قىلغىن، كاپىر قەۋمگە قارشى بىزگە ياردەم بەرگىن.

ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى

يەنى ئىمان ئەھلىدىن بولغان، تالۇتنىڭ ئەسكەرلىرى ئىچىدىكى ئاز ساندىكى كىشىلەر جالۇتنىڭ كۆپ سانلىق ئەسكەرلىرى بىلەن يۈزلىشىپ قالغاندا: «پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ئۆز دەرگاھىڭدىن سەۋر چۈشۈرگىن» دېدى. «قەدەملىرىمىزنى مۇستەھكەم قىلغىن» دېگەنلىرى دۈشمەن بىلەن ئۇچراشقاندا قەدەملىرىمىزنى مۇستەھكەم قىلغىن، بىزنى قېچىش ۋە ئاجىزلىقتىن ساقلىغىن، دېگەنلىكتۇر. «كاپىر قەۋمگە قارشى بىزگە ياردەم بەرگىن» دېدى.

ئاللاھ تائالا: «ئۇلارنى ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن مەغلۇپ قىلدى» دېدى. يەنى ئاللاھنىڭ ئۇلارغا ياردەم بېرىشى بىلەن دۈشمەنلىرىنى يېڭىپ، ئۇلار ئۈستىدىن غەلىبە قىلدى. «داۋۇد جالۇتنى ئۆلتۈردى». ئىسرائىلىيات خەۋەرلىرىدە مۇنداق دېيىلگەن: داۋۇد قولىدىكى سىلىغىچ بىلەن ئۇنى ئېتىپ، ئۇنىڭغا تېگۈزدى ۋە ئۆلتۈردى.

تالۇت جالۇتنى ئۆلتۈرگەن كىشىگە قىزىنى نىكاھلاپ بېرىشنى، نېمەتلىرىنىڭ بىر قىسمىنى ئۇنىڭ بىلەن تەڭ بۆلۈشۈشنى ۋە ئۆز ئىشلىرىغا شېرىك قىلىشنى ۋەدە قىلغان ئىدى. كېيىن ئۇ ۋەدىسىگە ۋاپا قىلدى. ئاندىن پادىشاھلىق، ئاللاھ ئۇنىڭغا بەرگەن ئۇلۇغ پەيغەمبەرلىك بىلەن بىرگە، داۋۇد ئەلەيھىسسالامغا ئۆتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ تائالا: «ئاللاھ ئۇنىڭغا پادىشاھلىقنى بەردى» دېدى؛ بۇ پادىشاھلىق ئىلگىرى تالۇتنىڭ قولىدا ئىدى.

«ھېكمەتنى» دېگەنلىك، شەمۋىيلدىن كېيىنكى پەيغەمبەرلىكتۇر. «ئۇنىڭغا ئۆزى خالىغان نەرسىلەردىن ئۆگەتتى» دېگەنلىك، ئاللاھ ئۇنىڭغا خاس قىلغان ئۆزى خالىغان ئىلىملەردىن ئۆگەتتى، دېگەنلىكتۇر.

ئاندىن ئاللاھ تائالا: «ئەگەر ئاللاھ ئىنسانلارنىڭ بەزىسىنى بەزىسى ئارقىلىق توسۇپ تۇرمىغان بولسا، يەر يۈزى بۇزۇلۇپ كېتەتتى» دېدى. يەنى ئاللاھ بىر قەۋمنى يەنە بىر قەۋم ئارقىلىق توسۇپ تۇرمىغان بولسا، تالۇتنىڭ جەڭ قىلىشى ۋە داۋۇدنىڭ باتۇرلۇقى بىلەن بەنى ئىسرائىلنى دۈشمەندىن قوغدىمىغان بولسا، ئۇلار ھالاك بولاتتى. ئاللاھ تائالا يەنە: «ئەگەر ئاللاھ ئىنسانلارنىڭ بەزىسىنى بەزىسى ئارقىلىق توسۇپ تۇرمىغان بولسا، ئىچىدە ئاللاھنىڭ ئىسمى كۆپ زىكىر قىلىنىدىغان راھىبلارنىڭ يالغۇزخانىلىرى، چېركاۋلار، يەھۇدىيلارنىڭ ئىبادەتخانىلىرى ۋە مەسجىدلەر چوقۇم ۋەيران قىلىناتتى» دېدى. (ھەج سۈرىسى، 40-ئايەت).

ئىبنى جەرىر رەھىمەھۇللاھ مۇنداق دېگەن: ئەبۇ ھۇمەيد ئەلھىمسىي ئەھمەد ئىبنى ئەلمۇغىيرە ماڭا سۆزلەپ بەردى؛ يەھيا ئىبنى سەئىد بىزگە سۆزلەپ بەردى؛ ھەفس ئىبنى سۇلايمان مۇھەممەد ئىبنى سۇققەدىن، ئۇ ۋەبەرە ئىبنى ئابدۇرراھماندىن، ئۇ ئىبنى ئۆمەردىن رىۋايەت قىلىپ، ئىبنى ئۆمەرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئېيتتى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ: «ئاللاھ سالىھ مۇسۇلمان ئارقىلىق ئۇنىڭ قوشنىلىرىدىن بولغان يۈز ئائىلىدىن بالانى چوقۇم قايتۇرىدۇ» دېدى. ئاندىن ئىبنى ئۆمەر: «ئەگەر ئاللاھ ئىنسانلارنىڭ بەزىسىنى بەزىسى ئارقىلىق توسۇپ تۇرمىغان بولسا، يەر يۈزى بۇزۇلۇپ كېتەتتى» دېگەن ئايەتنى ئوقۇدى.

بۇ ئىسناد زەئىفتۇر؛ چۈنكى يەھيا ئىبنى سەئىد ئەبۇ زەكەرىيا ئەلئەتىتار ئەلھىمسىي بولۇپ، ئۇ ئىنتايىن زەئىفتۇر.

ئاندىن ئىبنى جەرىر مۇنداق دېدى: ئەبۇ ھۇمەيد ئەلھىمسىي بىزگە سۆزلەپ بەردى؛ يەھيا ئىبنى سەئىد بىزگە سۆزلەپ بەردى؛ ئوسمان ئىبنى ئابدۇرراھمان مۇھەممەد ئىبنى ئەلمۇنكەدىردىن، ئۇ جابىر ئىبنى ئابدۇللاھتىن رىۋايەت قىلىپ، جابىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئېيتتى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ: «ئاللاھ مۇسۇلمان كىشىنىڭ ياخشىلىقى بىلەن ئۇنىڭ بالىسىنى، نەۋرىلىرىنى، ئائىلىسىنى ۋە ئەتراپىدىكى ئائىلىلەرنى ياخشى قىلىدۇ؛ ئۇلارنىڭ ئارىسىدا شۇ كىشى بولسىلا، ئۇلار ئاللاھ ئەززە ۋە جەللەنىڭ ھىمايىسىدە بولىدۇ» دېدى. بۇ رىۋايەتمۇ يۇقىرىدا بايان قىلىنغان سەۋەب تۈپەيلىدىن غەلىتە ۋە زەئىفتۇر.

ئەبۇ بەكر ئىبنى مەردەۋەي مۇنداق دېدى: مۇھەممەد ئىبنى ئەھمەد بىزگە سۆزلەپ بەردى؛ ئەلى ئىبنى ئىسمائىل ئىبنى ھەمماد بىزگە خەۋەر بەردى؛ ئەھمەد ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى يەھيا ئىبنى سەئىد بىزگە خەۋەر بەردى؛ زەيد ئىبنى ھەبباب بىزگە خەۋەر بەردى؛ ھەمماد ئىبنى زەيد ئەييۇبتىن، ئۇ ئەبۇ قىلابەدىن، ئۇ ئەبۇ ئەسمادىن، ئۇ سەۋبان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىپ، ئۇنىڭ بۇ ھەدىسنى پەيغەمبەر ﷺگە نەقىل قىلغانلىقىنى ئېيتتى: «ئاللاھنىڭ ئەمرى كەلگۈچە، ئارىلىرىڭلاردا يەتتە كىشى بولىدۇ؛ ئۇلارنىڭ ۋاسىتىسى بىلەن سىلەرگە ياردەم بېرىلىدۇ، يامغۇر ياغدۇرۇلىدۇ ۋە رىزىق بېرىلىدۇ».

ئىبنى مەردەۋەي يەنە مۇنداق دېدى: مۇھەممەد ئىبنى ئەھمەد بىزگە سۆزلەپ بەردى؛ مۇھەممەد ئىبنى جەرىر ئىبنى يەزىد بىزگە سۆزلەپ بەردى؛ ئەبۇ مۇئاز نەھار ئىبنى ئوسمان ئەللېيسى بىزگە خەۋەر بەردى؛ زەيد ئىبنى ھەبباب بىزگە خەۋەر بەردى؛ ئۆمەر ئەلبەززەر ئەنەبەسە ئەلخەۋۋاسدىن، ئۇ قەتادەدىن، ئۇ ئەبۇ قىلابەدىن، ئۇ ئەبۇ ئەشئەس ئەسسەنئانىيدىن، ئۇ ئۇبادە ئىبنى سامىتتىن رىۋايەت قىلىپ، ئۇبادەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئېيتتى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ: «ئۈممەتۈمدە ئابداللار ئوتتۇز كىشىدۇر؛ يەر يۈزى ئۇلار بىلەن تۇرۇپ تۇرىدۇ، ئۇلارنىڭ ۋاسىتىسى بىلەن يامغۇر ياغدۇرۇلىدۇ ۋە ياردەم بېرىلىدۇ» دېدى.

قەتادە: «مەن ھەسەننىڭ ئۇلاردىن بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن» دېدى.

ئاللاھ تائالانىڭ: «لېكىن ئاللاھ ئالەملەرگە مەرھەمەت ئىگىسىدۇر» دېگەن سۆزىنىڭ مەنىسى: ئاللاھ ئۇلارغا ئىلتىپات ۋە رەھمەت قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ بەزىسى ئارقىلىق بەزىسىدىن بالانى قايتۇرىدۇ. ئۇنىڭ بارلىق ئىشلىرى ۋە سۆزلىرىدە مەخلۇقاتلىرى ئۈستىدىن ھۆكۈم، ھېكمەت ۋە ھۆججەت بار. ھەج سۈرىسى، 40-ئايەت. ئاخىر.

بەغاۋىنىڭ تەفسىرى

ئۇلار چىققاندا، دېگەنلىك تالۇت ۋە ئۇنىڭ قوشۇنى، يەنى مۇئمىنلەرنىڭ جالۇت ۋە ئۇنىڭ قوشۇنىغا، يەنى مۇشرىكلارغا قارشى چىققانلىقىدۇر. «بارەزۇ» دېگەننىڭ مەنىسى: ئۇلار يەرنىڭ ئوچۇق ۋە تەكشى يېرىگە چىقتى. «ئۇلار: پەرۋەردىگارىمىز! ئۈستىمىزگە ياغدۇرغىن» دېدى.

يەنى چۈشۈرگىن ۋە مول قىلىپ قۇيغىن. «سەۋرنى، قەدەملىرىمىزنى مۇستەھكەم قىلغىن» دېدى؛ بۇ يەردە «قەدەملىرىمىز» قەلبلىرىمىز دېگەن مەنىدە.