Собар а, гӀо а дехар

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

Иштта, цара Жалутан а, цуьнан эскарна а тӀе дӀахӀиттина хенахь, массо а цара элира: «Тхан Кхиош-кхобуш верг! Сабар обильно гӀатто тхуна» — маьӀна: тхан догаш чӀагӀде, тхуна собар лолахь, тхан когаш дӀатӀехь аьтту бахьанехь довлуш хиларх а, дӀасакхечарех а ларде. Тешамза къоман тӀехь гӀо де.

Имам Ибн Касира тафсир

МаьӀна: тешамаш долчу гӀуллакххойн жамӀат — Талутан гӀуллакххойх жима жамӀат — церан душман, Жалутан дукха эскар хьалха дӀахӀиттина хенахь, цара элира: «Тхан Кхиош-кхобуш верг! Сабар гӀатто тхуна» — яъни: Хьан лаьттах сабар лолахь тхуна. «Тхан когаш чӀагӀде» — яъни: душманашца къовсаме хьалха дӀатӀехь, дӀасакхечарех а, гӀалат а тхех ларде. «Тешамза къоман тӀехь гӀо де».

АллахӀа элира: «АллахӀан изнуца царал толам баьккхира» — яъни, АллахӀан гӀоца цара цаьргахь толам баьккхира, царал тӀехь аьтту баьккхира. «Даудо Жалут вина». Исраилиятехь дийцина, Даудо цуьнан кӀантийн хьалха йолчу хьакхалгашца [мултигӀаца] Жалут вина, цуьнга хьакхалг дӀатӀехь а, цунах вина. Талут элира: Жалут виначунна иза цуьнан йоӀа йовзийта, цуьнан байракхашца пайда эца а, цуьнан гӀуллакхашкахь цуьнан пайданан дакъа ло а.

Иза кхочушдина. Ткъа тӀаккха патшалла Даудан кхолладелира, алахь, АллахӀа цунна дукха хьалха дуьйцуш долу набийла хьуьнар а, пайдан а лелош. Шундела АллахӀа элира: «АллахӀа цунна патшалла а лелош дира» — Талутан карахь хиллачу патшалла; «а, хикмат» — Шамуил тӀаьхьа набийла хьуьнар; «а, цунна цхьаьна АллахӀа лаьа дерг хьехна» — АллахӀа цунна хьалхадаьккхина долу, цунна лелош хиллачу Ӏилманан хьалха. ТӀаккха АллахӀа элира: «АллахӀа нах дуккха аьлла, цхьаьнга аьлла ларден», яъни: АллахӀа цхьан къоман хьалха вукхунца ларду.

Израильхойн хьалха Талутан тӀом барца, Даудан батта барца дина санна. Ца хилча, уьш хир бара кхача, АллахӀа элиначу санна: «АллахӀа нах цхьаьнанца вукхунах лардар дӀахӀоттацийла хилча, монастырьш, церквеш, синагогаш а, АллахӀан цӀе дукха дийца мегаршолгаш а бехкар дуьйцуш ду аят» (аль-Хаджж, 40).

Ибн Жарир, АллахӀа цунна къинхетам бойла, дийцина: мага соьга Абу Хумайд аль-Химсий, Ахмад бин аль-Мугийра; цунна хьалха Яхья бин СаӀид; цунна хьалха Хафс бин Сулайман; цунна хьалха Мухаммад бин Сукка; цунна хьалха Уабра бин Абдуррахман; цунна хьалха Ибн Умар, цо элира: АллахӀан Элчанан ﷺ элира: «АллахӀа, цуьнан тоьшаллашца, цуьнан доттагӀийх цхьа-цхьа дуьйна хӀусамашан стоьл чухула хилла аьлла, кхераме хьал ларду». ТӀаккха Ибн Умар аят дийцина: «АллахӀа нах дуккха аьлла, цхьаьнга аьлла ларден». Иза санад къиза ду, хӀунда аьлча Яхья бин СаӀид — Абу Закарийя аль-ӀАттар аль-Химсий ву, иза къиза лаьцна ву.

ТӀаккха Ибн Жарир элира: мага соьга Абу Хумайд аль-Химсий; цунна хьалха Яхья бин СаӀид; цунна хьалха Усман бин Абдуррахман; цунна хьалха Мухаммад бин аль-Мункдир; цунна хьалха Жабир бин Абдуллах, цо элира: АллахӀан Элчанан ﷺ элира: «АллахӀа, мусульманин цхьаьн дика гӀуллакхца, цуьнан берийн а, берийн берийн а, цуьнан хӀусаман а, цуьнан хьалхалера хӀусамашан а гӀуллакхаш тоьш. Царехь иза ву хӀоллам, уьш АллахӀан ларца дуьзна бу». Иза а цӀаьхьара дийцина, къиза а ду, хӀунда аьлча хьалха дийцина ду.

Абу Бакр бин Мардавейха дийцина: мага соьга Мухаммад бин Ахмад бин Ибрахим; цунна хьалха Али бин Исмаил бин Хаммад; цунна хьалха Ахмад бин Мухаммад бин Яхья бин СаӀид; цунна хьалха Зайд бин аль-Хубаб, цо мага соьга Хаммад бин Зайд; цунна хьалха Айюб; цунна хьалха Абу Калаба; цунна хьалха Абу Асма; цунна хьалха Саубан, цо хадис дийцина: «Шуьгахь аьтту баьккхича, цуьнан болх АллахӀан Ӏамал кхоччалц, шуьгахь уьш ворхӀал аьтту баьккхина, ша церан гӀоца гӀуллакхаш дӀаяхьа, церан гӀоца дожарш а оьцу, церан гӀоца рицкъ а ло».

Ибн Мардавейха а дийцина: мага соьга Мухаммад бин Ахмад; цунна хьалха Мухаммад бин Жарир бин Язид; цунна хьалха Абу МуӀаз Нахар бин Усман аль-Лайсий; цунна хьалха Зайд бин аль-Хубаб; цунна хьалха Умар аль-Баззар; цунна хьалха ӀАнбаса аль-Хавас; цунна хьалха Катада; цунна хьалха Абу Калаба; цунна хьалха Абу аль-Ашас ас-СанӀаний; цунна хьалха Убада бин ас-Самит, цо элира: АллахӀан Элчанан ﷺ элира: «Сан умматан тӀехь тридцат дохкъамаш бу, царах тӀе къамелаш латтар ду, царах дожарш до, царах гӀо дехьаш ду». Катада элира: «Со дехар ду, Хасан церан юкъах вуьйла».

АллахӀан бохург: «Амма АллахӀа дуьненан хьалха гӀо а, къинхетам а лелош бу» — яъни, Цо царна къинхетам а, гӀо а лелош бу; Цо церан юкъарах аьлла, уьш вукхунца ларду. Цуьнан Ӏемал а, Ӏилман а, цуьнан кхолламернийн хьалха хӀуманийн хьукма а, хикмат а, далил а дуьзна ду. [КхидӀа дийцина аят, аль-Хаджж, 40].

Аль-Багавин тафсир

«Церан хьалха дӀахӀиттина хенахь» — яъни, Талут а, цуьнан эскар а, тешамаш долу нах — Жалутан а, цуьнан эскар а, мушрикашна тӀехь дӀахӀиттина хенахь. «ДӀахӀиттина» бохург — землянна юкъара хьала а, хьалахь а болу меттигашка кхача; иза хьалахь а, тӀехь а болу меттиг ду. «Цара элира: Тхан Кхиош-кхобуш верг! Сабар гӀатто тхуна» — яъни, дӀатӀе а, тӀе а юьйцу. «Тхан когаш чӀагӀде» — тхан догаш чӀагӀде. «Тешамза къоман тӀехь гӀо де».