Dushmanga qarshi sabr va nusrat

Shayx Abdurahmon as-Sa’diy tafsiri

Shu bois, ular Jolut va uning qo‘shiniga ro‘baro‘ kelganlarida, barchalari: «Robbimiz, ustimizga sabr yog‘dirgin», ya’ni qalblarimizni quvvatlantirgin va bizga sabrni nasib etgin, dedilar. Qadamlarimizni titrab ketishdan va qochishdan saqlab, sobit qilgin hamda kofir qavmlarga qarshi bizga nusrat bergin.

Imom Ibn Kasir tafsiri

Ya’ni, Tolutning oz sonli safdoshlari bo‘lgan iymon ahli ko‘p sonli dushmanlari — Jolutning odamlari bilan yuzma-yuz kelganlarida: «Robbimiz, ustimizga sabr yog‘dirgin», ya’ni O‘z huzuringdan bizga sabr tushirgin, «qadamlarimizni sobit qilgin», ya’ni dushman bilan to‘qnashuvda sobit tutib, bizni qochish va ojizlikdan saqlagin, «kofir qavmlarga qarshi bizga nusrat bergin», dedilar. Alloh taolo aytadi: «Bas, ularni Allohning izni bilan mag‘lub etdilar» (ya’ni, Allohning nusratiga erishib, ularni yengib, tor-mor qildilar) va «Dovud Jolutni o‘ldirdi».

Isroiliy rivoyatlarda aytilishicha, Dovud qo‘lidagi palaxmondan tosh otib, Jolutni urib o‘ldirgan. Tolut Jolutni o‘ldirgan kishiga qizini nikohlab berishni, ne’matlariga sherik qilishni va ishiga qo‘shishni va’da qilgan edi. U va’dasiga vafo qildi. So‘ngra podshohlik ulug‘ nubuvvat bilan siylangan Dovud alayhissalomga o‘tdi.

Shu sababli Alloh taolo: «Alloh unga mulkni» — Tolut qo‘lida bo‘lgan podshohlikni — «va hikmatni», ya’ni Shamuvildan keyin nubuvvatni, «hamda xohlagan narsasidan ilmni o‘rgatdi», ya’ni Alloh unga xos qilgan ilmni berdi, dedi. So‘ng Alloh taolo: «Agar Alloh odamlarning ba’zilarini ba’zilari bilan daf qilib turmaganida, yer yuzida fasod bo‘lur edi», dedi. Ya’ni, U bir qavmni boshqa bir qavm bilan daf qilib turmaganida, Tolutning jangchilari va Dovudning jasorati bilan Bani Isroil himoya qilinmaganda, ular halok bo‘lardilar.

Alloh taolo yana shunday degan: «Agar Alloh odamlarning ba’zilarini ba’zilari bilan daf qilib turmaganida, ichida Allohning nomi ko‘p zikr qilinadigan rohiblarning uzlat joylari, cherkovlar, yahudiylarning ibodatxonalari va masjidlar vayron qilingan bo‘lur edi...» (Haj surasi, 40-oyat).

Ibn Jarir, rahimahulloh, shunday dedi: «Menga Abu Humayd al-Himsiy Ahmad ibn al-Mug‘ira rivoyat qildi: Yahyo ibn Sa’id bizga, Hafs ibn Sulaymon Muhammad ibn Suqadan, u Vabra ibn Abdurahmondan, u Ibn Umardan rivoyat qildi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Alloh solih musulmon sababli uning qo‘shnilaridan yuz xonadondan baloni daf qiladi”, dedilar». So‘ng Ibn Umar: «Agar Alloh odamlarning ba’zilarini ba’zilari bilan daf qilib turmaganida, yer yuzida fasod bo‘lur edi», oyatini o‘qidi. Bu sanad zaifdir, chunki Yahyo ibn Sa’id Abu Zakariyyo al-Attor al-Himsiy bo‘lib, juda zaif roviydir.

So‘ng Ibn Jarir dedi: «Abu Humayd al-Himsiy bizga rivoyat qildi: Yahyo ibn Sa’id bizga, Usmon ibn Abdurrahmon Muhammad ibn al-Munkadirdan, u Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qildi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Alloh musulmon kishining solihligi sababli uning farzandlarini, nabiralarini, o‘z mahallasidagilarni va atrofdagi mahallalarning ahlini isloh qiladi. Ularning orasida o‘sha solih kishi bor ekan, ular Alloh azza va jallaning himoyasida bo‘lib turadilar”, dedilar». Bu rivoyat ham yuqorida aytilgan sababga ko‘ra g‘arib va zaifdir.

Abu Bakr ibn Mardavayh dedi: «Muhammad ibn Ahmad bizga rivoyat qildi: Ali ibn Ismoil ibn Hammod bizga xabar berdi: Ahmad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Sa’id bizga xabar berdi: Zayd ibn al-Hubob bizga rivoyat qildi: Hammad ibn Zayd Ayyubdan, u Abu Qilobadan, u Abu Asmo’dan, u Savbondan marfu’ tarzda rivoyat qildi: “Orangizda yetti kishi bo‘lib turar ekan, ular sababli sizlarga nusrat beriladi, yomg‘ir yog‘diriladi va rizq beriladi. Bu hol Allohning amri kelgunicha davom etadi”.

Ibn Mardavayh yana dedi: «Muhammad ibn Ahmad bizga, Muhammad ibn Jarir ibn Yazid bizga rivoyat qildi; Abu Muoz Nahor ibn Usmon al-Laysiy bizga xabar berdi: Zayd ibn al-Hubob bizga rivoyat qildi: Umar al-Bazzor menga Anbasa al-Xavvosdan, u Qatodadan, u Abu Qilobadan, u Abu al-Ash’as as-San’oniydan, u Uboda ibn Somitdan rivoyat qildi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ummatimda o‘ttizta abdol bo‘ladi; ular sababli yer qaror topadi, yomg‘ir yog‘adi va nusrat beriladi”, dedilar. Qatoda: “Hasan ulardan bo‘lishidan umid qilaman”, dedi.

Alloh taoloning «Lekin Alloh olamlarga fazl egasidir» degan so‘zi: U odamlarga mehribonlik va rahm-shafqat ko‘rsatib, ularning ba’zilarini boshqalari bilan daf qiladi. Barcha amallari va so‘zlarida hukm, hikmat hamda bandalari ustidan hujjat Unikidir. Haj surasi, 40-oyat. Shu yerda tafsir tugaydi.

Al-Bag‘aviy tafsiri

«Ular ro‘baro‘ kelganlarida», ya’ni Tolut va uning qo‘shini — mo‘minlar, «Jolut va uning qo‘shiniga», ya’ni mushriklarga, ro‘baro‘ bo‘lganlarida. «Ro‘baro‘ bo‘ldilar» degani, yerning ochiq va tekis joyiga chiqdilar, demakdir. «Robbimiz, ustimizga yog‘dirgin» — ya’ni tushirgin va mo‘l-ko‘l ato etgin — «sabrni va qadamlarimizni sobit qilgin», ya’ni qalblarimizni sobit tutgin, «hamda kofir qavmlarga qarshi bizga nusrat bergin», dedilar.