Döyüşdə səbir və qələbə duası

Şeyx Əbdürrəhman əs-Səədinin təfsiri

Buna görə də onlar Cəlut və onun qoşununa qarşı çıxdıqda hamısı dedilər: “Ey Rəbbimiz! Bizə bol səbir ver!” Yəni qəlblərimizi qüvvətləndir və bizə səbir nəsib et. Ayaqlarımızı sarsılmaqdan və qaçmaqdan qoruyaraq möhkəmlət və kafir qövmə qarşı bizə yardım et.

İmam İbn Kəsirin təfsiri

Yəni iman əhli olanlar — Talutun tərəfdarlarından azsaylı bir dəstə — düşmənləri olan Cəlutun çoxsaylı qoşunu ilə üz-üzə gəldikdə dedilər: “Ey Rəbbimiz! Bizə səbir nazil et!” Yəni Öz tərəfindən bizə səbir nazil et. “Ayaqlarımızı möhkəmlət!”

Yəni düşmənlərlə qarşılaşarkən möhkəm dayanmağı nəsib et, bizi qaçmaqdan və acizlikdən uzaq tut. “Və kafir qövmə qarşı bizə yardım et!” Allah-taala buyurur: “Beləliklə, Allahın izni ilə onları məğlub etdilər” (əl-Bəqərə, 2:251). Yəni Allahın onlara yardımı ilə düşmənlərini üstələyib darmadağın etdilər.

“Davud Cəlutu öldürdü.” İsrailiyyatda belə qeyd edirlər ki, Davud əlindəki sapandla ona daş ataraq Cəlutu öldürmüşdü. Talut, Cəlutu öldürəcəyi təqdirdə Davuda qızını ərə verəcəyini, öz nemətinin yarısını onunla bölüşəcəyini və onu işlərinə şərik edəcəyini vəd etmişdi. O, vədinə əməl etdi.

Sonra padşahlıq, Allahın ona bəxş etdiyi böyük peyğəmbərliklə birlikdə Davuda keçdi. Buna görə də Allah-taala buyurur: “Allah ona hökmranlıq verdi” — yəni Talutun əlində olan hökmranlığı. “Və hikmət verdi” — yəni Şəmuildən sonra peyğəmbərlik verdi. “Ona istədiyindən öyrətdi” — yəni Allahın ona məxsus etdiyi elmlərdən istədiyini öyrətdi.

Sonra Allah-taala buyurur: “Əgər Allah insanların bir qismini digər qismi ilə dəf etməsəydi, yer üzü fəsada uğrayardı” (əl-Bəqərə, 2:251). Yəni Allah bir qövmü başqaları vasitəsilə müdafiə etməsəydi, Talutun döyüşməsi və Davudun cəsarəti ilə İsrail oğullarını qoruduğu kimi, onlar da həlak olardılar. Allahın bu kəlamında buyurduğu kimi: “Əgər Allah insanların bir qismini digər qismi ilə dəf etməsəydi, içində Allahın adı çox zikr edilən monastırlar, kilsələr, sinaqoqlar və məscidlər dağıdılardı” (əl-Həcc, 22:40).

İbn Cərir, Allah ona rəhmət etsin, belə dedi: “Əbu Həmid əl-Himsi Əhməd ibn əl-Muğirə mənə rəvayət etdi: Yəhya ibn Səid bizə rəvayət etdi: Həfs ibn Süleyman bizə Məhəmməd ibn Suqadan, o, Vəbrə ibn Əbdürrəhmandan, o da İbn Ömərdən rəvayət etdi ki, Allahın Elçisi (Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun) belə buyurdu: ‘Allah saleh müsəlman vasitəsilə onun qonşularından olan yüz ev əhlindən bəlanı dəf edir.’ Sonra İbn Ömər bu ayəni oxudu: ‘Əgər Allah insanların bir qismini digər qismi ilə dəf etməsəydi, yer üzü fəsada uğrayardı.’ Bu isnad zəifdir.

Çünki Yəhya ibn Səid Əbu Zəkəriyya əl-Əttar əl-Himsidir və çox zəif ravidir. Sonra İbn Cərir dedi: “Əbu Həmid əl-Himsi bizə rəvayət etdi: Yəhya ibn Səid bizə rəvayət etdi: Osman ibn Əbdürrəhman bizə Məhəmməd ibn əl-Münkədirdən, o da Cabir ibn Abdullahdan rəvayət etdi ki, Allahın Elçisi (Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun) belə buyurdu: ‘Allah müsəlman kişinin salehliyi ilə onun övladını, nəvələrini, məhəlləsinin əhlini və ətraf məhəllələrin sakinlərini islah edir. Onların arasında olduğu müddətcə onlar Allah-Taalanın himayəsində qalırlar.’ Bu rəvayət də qərib və zəifdir; səbəbi yuxarıda qeyd olundu.

Əbu Bəkr ibn Mərdəveyh belə dedi: “Məhəmməd ibn Əhməd bizə rəvayət etdi: Əli ibn İsmayıl ibn Həmmad bizə xəbər verdi: Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya ibn Səid bizə xəbər verdi: Zeyd ibn Hubab bizə xəbər verdi: Həmmad ibn Zeyd mənə Əyyubdan, o, Əbu Qilabədən, o, Əbu Əsmadan, o da Səvbandan rəvayət etdi; o, bunu Peyğəmbərə (Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun) aid edərək dedi: ‘Aranızda yeddi nəfər qalacaq; onların sayəsində sizə yardım ediləcək, sizə yağış yağdırılacaq və ruzi veriləcək. Bu, Allahın əmri gələnədək davam edəcək.’

İbn Mərdəveyh bunu başqa bir yolla da rəvayət etdi: “Məhəmməd ibn Əhməd bizə rəvayət etdi: Məhəmməd ibn Cərir ibn Yezid bizə rəvayət etdi: Əbu Məaz Nəhhar ibn Osman əl-Leysi bizə xəbər verdi: Zeyd ibn Hubab bizə xəbər verdi: Ömər əl-Bəzzar mənə Ənbəsə əl-Xəvvasdan, o, Qətadədən, o, Əbu Qilabədən, o, Əbu əl-Əşəs əs-Sənanidən, o da Ubadə ibn Samitdən rəvayət etdi ki, Allahın Elçisi (Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun) belə buyurdu: ‘Ümmətimdə otuz əbdal olacaq; yer onların sayəsində sabit qalar, onlara yağış yağdırılar və onlara yardım edilər.’ Qətadə dedi: ‘Ümid edirəm ki, Həsən də onların arasındadır.’

Allah-taalanın “Lakin Allah aləmlərə qarşı lütf sahibidir” kəlamının mənası budur: Allah insanlara lütf və mərhəmət göstərir, onların bir qismini digər qismi vasitəsilə müdafiə edir. Bütün əməllərində və sözlərində hökm, hikmət və yaratdıqları üzərində dəlil Ona məxsusdur. əl-Həcc, 22:40. Bu da həmin ayənin təfsiridir.

əl-Bəğəvinin təfsiri

“Onlar üz-üzə çıxdıqda” — yəni Talut və onun mömin qoşunu — “Cəlut və onun qoşunu ilə” — yəni müşriklərlə. “Üz-üzə çıxdılar” ifadəsinin mənası budur ki, onlar açıq və düz yerdə oldular; bu, görünən və hamar olan yerdir. “Dedilər: Ey Rəbbimiz! Bizə ver” — yəni nazil et və bol-bol bəxş et — “səbir; ayaqlarımızı möhkəmlət!”

Burada ayaqların möhkəmlənməsi qəlblərin möhkəmliyidir. “Və kafir qövmə qarşı bizə yardım et!”