የእምነት ሰዎች ልመና

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

እነርሱ አላህ እምነትን እንዲያገኙ መምራቱን ከጠቀሱና በዚህም ጸጋው እንዲሟላላቸው ወደ እርሱ ከተጠጉ በኋላ፣ ለዚህ ምንዳ እንዲሰጣቸውና በመልክተኞቹ አንደበት የተስፋ ቃል የገባላቸውን እንዲፈጽምላቸው ጠየቁት፤ ይህም በዱንያ ድልና የበላይነት፣ በመጨረሻውም ዓለም የአላህን ውዴታና ገነት ማግኘት ነው። እርሱ በተስፋ ቃሉ አይጥስምና። አላህም ልመናቸውን ተቀበለ፣ በትሕትና ያቀረቡትንም ልመና አደመጠ። ስለዚህ እንዲህ አለ፦

«ጌታችን ሆይ! ወደ እምነት የሚጠራ ጠሪ ሰማን»፤ እርሱም ሙሐመድ (ﷺ) ነው፤ ሰዎችን ወደ እምነት ይጠራቸው፣ በመሠረቶቹም ሆነ በዝርዝር ሕጎቹ ያበረታታቸው ነበር። «አመንን» ማለትም፣ ጥሪውን ወዲያውኑ ተቀበልን፣ ወደ እርሱም ተፋጠንን ማለት ነው። በዚህ ንግግራቸው አላህ በእነርሱ ላይ ያደረገውን ጸጋ እየገለጹ፣ በጸጋውም እየተደሰቱ ነው፤ በዚያውም ወደ እርሱ ተጠግተው ኃጢአታቸውን እንዲምርና ክፉ ሥራዎቻቸውን እንዲያብስላቸው ይለምናሉ፤ መልካም ሥራዎች ክፉ ሥራዎችን ያስወግዳሉና። በእምነት የጸጋ ባለቤት ያደረጋቸው አላህ ሙሉ ደኅንነትንም ይሰጣቸዋል።

«ከአብራር [ጻድቃን] ጋር አሟላን» የሚለው ልመና፣ መልካምን ለመሥራትና ክፉን ለመተው መመራትን፣ በዚህም ባሪያው ከጻድቃን እንዲሆን መርዳትን፣ እንዲሁም በዚያ ላይ እስከሞት ድረስ እንዲጸና መጠየቅን ይዟል።

ከዚያም አላህ የአእምሮ ባለቤቶችን በሁሉም ሁኔታቸው አላህን እንደሚያወሱ ገለጸ፦ «ቆመው፣ ተቀምጠውም፣ በጎኖቻቸው ተጋድመውም»። ይህ በንግግርና በልብ የሚደረጉትን የዝክር ዓይነቶች ሁሉ ይዟል፤ እንዲሁም በቆሞ መስገድን፣ ይህን ካልቻለ ተቀምጦ መስገድን፣ ይህንም ካልቻለ በጎኑ ተጋድሞ መስገድን ያጠቃልላል። «በሰማያትና በምድር ፍጥረት ላይ ያስተነትናሉ»፤ ይህም የተፈጠሩት ለምን እንደሆነ እንዲረዱ ነው። ከዚህ ማስተንተን የአላህ ወዳጆች የሆኑ እውቀት ያላቸው ባሮች ከሚገለጹባቸው የአምልኮ ባሕርያት አንዱ መሆኑ ይታወቃል።

በፍጥረቱ ላይ ሲያስተነትኑ፣ አላህ ያለ ዓላማ እንዳልፈጠረው ያውቃሉ፤ ስለዚህም «ጌታችን ሆይ! ይህን በከንቱ አልፈጠርከውም፤ ጥራት ይገባህ» ይላሉ። ይህም ከክብሩ ጋር የማይገባ ከሆነ ሁሉ እርሱ ጥራት ያለው መሆኑን ያመለክታል። ይልቁንም ዓለሙን በእውነትና ለእውነት ፈጥሮታል፤ እውነትንም ይዟል። «ከእሳት ቅጣት ጠብቀን» ሲሉም፣ ከክፉ ሥራዎች እንዲጠብቃቸው፣ መልካም ሥራዎችንም እንዲያስችላቸው ይለምናሉ፤ በዚህም ከእሳት መዳንን ያገኛሉ።

ይህ ልመና ገነትንም መጠየቅን ይዟል፤ አላህ ከእሳት ቅጣት ካዳናቸው ገነትን ያገኛሉና። ሆኖም ፍርሃት ልባቸውን ስለሞላው፣ ለእነርሱ ከሁሉ አስፈላጊ በሆነው ጉዳይ ወደ አላህ ለመኑ።

«ጌታችን ሆይ! አንተ እሳት የምታገባውን ሰው በእርግጥ አዋረድከው» ማለት፣ አላህን፣ መላእክቱንና ወዳጆቹን በማስቆጣቱ፣ እንዲሁም ከእርሷ መዳንም ሆነ አዳኝ በማይኖርበት ውርደት ውስጥ በመውደቁ ነው። ስለዚህ «ለበደለኞች ምንም ረዳቶች የሉም» አለ፤ ከቅጣቱ የሚያድኗቸው ረዳቶች አይኖሯቸውም። በዚህም ወደ እሳት መግባታቸው በበደላቸው ምክንያት መሆኑ ይጠቁማል።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

ከዚያም እንዲህ አሉ፦ «ጌታችን ሆይ! አንተ እሳት የምታገባውን ሰው በእርግጥ አዋረድከው»፤ ማለትም አዋረድከው፣ ውርደቱንም በተሰበሰቡት ሁሉ ፊት አሳየኸው። «ለበደለኞችም ምንም ረዳቶች የሉም»፤ ማለትም በትንሣኤ ቀን ከአንተ የሚጠብቃቸው ማንም የለም፤ በእነርሱ ላይ ከወሰንከውም ነገር ማምለጥ አይችሉም።

«ጌታችን ሆይ! ወደ እምነት የሚጠራ ጠሪ ሰማን»፤ ማለትም ወደ እምነት የሚጣራ ጥሪ አድራጊ ሰማን፤ እርሱም መልክተኛው (ﷺ) ነው። «በጌታችሁ እመኑ ብሎ»፤ እንዲህ እያለ ይጠራ ነበር፦ «በጌታችሁ እመኑ።» «እኛም አመንን»፤ ማለትም ጥሪውን ተቀበልንና ተከተልነው። «ጌታችን ሆይ! ኃጢአቶቻችንን ማር»፤ ማለትም በእምነታችንና በነቢይህ መከተላችን ምክንያት ኃጢአቶቻችንን ሸፍን።

«ክፉ ሥራዎቻችንንም ከእኛ አብስ»፤ ማለትም በእኛና በአንተ መካከል ያሉትን ክፉ ሥራዎቻችንን አስወግድ። «ከአብራር ጋር አሟላን»፤ ማለትም ከጻድቃን ጋር አድርገን።

ከዚያም አላህ የአእምሮ ባለቤቶችን ገለጸ፦ «እነዚያ ቆመው፣ ተቀምጠውም፣ በጎኖቻቸው ተጋድመውም አላህን የሚያወሱ»። በሰሒሕ አል-ቡኻሪ ውስጥ ከዒምራን ቢን ሑሰይን (رضي الله عنه) ተዘግቦ እንደመጣው፣ የአላህ መልክተኛ (ﷺ) እንዲህ አሉ፦ «ቆመህ ስገድ፤ ካልቻልክ ተቀምጠህ፤ ይህንም ካልቻልክ በጎንህ ተጋድመህ።» ማለትም በሁሉም ሁኔታቸው፣ በውስጣቸውም ሆነ በልባቸውና በምላሳቸው ዝክሩን አያቋርጡም። «በሰማያትና በምድር ፍጥረት ላይ ያስተነትናሉ»፤ ማለትም በሁለቱ ውስጥ ያሉትን የፈጣሪን ታላቅነት፣ ኃይሉን፣ እውቀቱን፣ ጥበቡን፣ ምርጫውንና ምሕረቱን የሚያመለክቱ ጥበቦችን ይረዳሉ።

ሸይኽ አቡ ሱለይማን አድ-ዳራኒ እንዲህ አሉ፦ «ከቤቴ ስወጣ፣ አይኔ በአንድ ነገር ላይ ባረፈች ቁጥር፣ በዚያ ውስጥ አላህ በእኔ ላይ ያደረገውን ጸጋ ወይም ለእኔ የሚሆን ትምህርት አያለሁ።» ይህን ኢብን አቢ ድ-ዱንያ «አት-ተፈኩር ወል-ኢዕቲባር» በተባለው መጽሐፉ ዘግበዋል። ከአል-ሐሰን አል-በስሪ እንደተዘገበው፦ «ለአንድ ሰዓት ማስተንተን ከአንድ ሌሊት በላይ በሶላት መቆም ይበልጣል።» አል-ፉደይልም እንዲህ አሉ፦ «አል-ሐሰን እንዲህ አለ፦ ማሰብ መልካም ሥራዎችህንና መጥፎ ሥራዎችህን የሚያሳይህ መስታወት ነው።»

ሱፍያን ቢን ዑየይና እንዲህ አሉ፦ «ማስተንተን ወደ ልብህ የሚገባ ብርሃን ነው።» አንዳንዴም ይህን ግጥም ይናገር ነበር፦ «ሰው ማስተንተን ካለው፣ በሁሉም ነገር ለእርሱ ትምህርት አለ።» ከዒሳ (عليه السلام) እንደተዘገበው፦ «ንግግሩ ዝክር፣ ዝምታው ማስተንተን፣ እይታውም ትምህርት ለሆነ ሰው ደስታ ይገባዋል።» ሉቅማን አል-ሐኪም እንዲህ አሉ፦ «ረጅም ጊዜ ብቻን መቆየት ለማስተንተን ያነሳሳል፤ ረጅም ማስተንተንም የገነትን በር ለማንኳኳት ምልክት ነው።»

ወህብ ቢን ሙነቢህ እንዲህ አሉ፦ «ሰው ረጅም ጊዜ ካሰበ፣ ይረዳል፤ ከተረዳም ያውቃል፤ ካወቀም ይሠራል።» ዑመር ቢን ዐብዱል-ዐዚዝ እንዲህ አሉ፦ «አላህን በማውሳት የሚነገር ቃል መልካም ነው፤ በአላህ ጸጋዎች ላይ ማስተንተን ግን ከአምልኮ ሁሉ የላቀ ነው።» ሙጊስ አል-አስወድ እንዲህ አሉ፦ «ማስተንተናችሁ እንዲበረታ መቃብሮችን በየቀኑ ጎብኙ፤ የመሰብሰቢያውን ቦታ በልባችሁ አስታውሱ፤ ሁለቱ ቡድኖች ወደ ገነት ወይም ወደ እሳት ሲመለሱ አስተውሉ፤ የእሳትን፣ የብረት መግረፊያዎቿንና እርከኖቿን ዝክር በልባችሁና በሰውነታችሁ አስግቡ።» ከዚያም ከባልንጀሮቹ መካከል እስኪወድቅ ድረስ ያለቅስ ነበር፤ ስሜቱንም ያጣ ነበር።

ዐብደላህ ቢን አል-ሙባረክ እንዲህ አሉ፦ «አንድ ሰው በመቃብርና በቆሻሻ መጣያ አጠገብ ከሚኖር መነኩሴ አጠገብ አለፈና ጠራው፦ ‘መነኩሴ ሆይ! በአንተ ዘንድ ከዱንያ ሀብቶች ሁለት ሀብቶች አሉ፤ ከሁለቱም ለአንተ ትምህርት አለ፤ የሰዎች ሀብትና የንብረት ሀብት።’» ከኢብን ዑመርም እንዲህ ተዘግቧል፦ ልቡን ለመመርመር በፈለገ ጊዜ ወደ ፈራረሰ ቤት ይመጣና በሐዘን ድምፅ በሩ ላይ ቆሞ፦ «ነዋሪዎቹ የት ናቸው?» ይል ነበር።

ከዚያም ወደ ራሱ ተመልሶ፦ «ከእርሱ ውጭ ሁሉም ነገር ይጠፋል» (አል-ቀሰስ 28፡88) ይል ነበር። ከኢብን ዐባስ እንዲህ ተዘግቧል፦ «ልብ የተዘናጋ ሆኖ ከሌሊት ሶላት መቆም ይልቅ፣ በማስተንተን የሚሰገዱ ሁለት መካከለኛ ረከዓዎች ይበልጣሉ።» አል-ሐሰን እንዲህ አሉ፦ «የአደም ልጅ ሆይ! ሆድህን አንድ ሦስተኛ ምግብ አድርግ፣ አንድ ሦስተኛውን ውሃ ጠጣ፣ የቀረውን አንድ ሦስተኛ ለመተንፈስና ለማስተንተን ተው።»

አንድ ጠቢብ እንዲህ አለ፦ «ከዱንያ ትምህርት ሳይወስድ የሚመለከት ሰው፣ እንደዚያ የመዘናጋቱ መጠን የልቡ ዓይን ብርሃን ይጠፋል።» ቢሽር አል-ሐርሲ እንዲህ አሉ፦ «ሰዎች የአላህን ታላቅነት ቢያስተነትኑ ባልታዘዙት ነበር።» አል-ሐሰን ከዐሚር ቢን ቀይስ እንደዘገበው፦ «ከአንድና ከሁለት በላይ፣ ከሶስትም በላይ የሆኑ ከነቢዩ (ﷺ) ባልንጀሮች እንዲህ ሲሉ ሰማሁ፦ ‘እምነትን የሚያበራው ብርሃን ማስተንተን ነው።’» ከዒሳ (عليه السلام) እንዲህ ተዘግቧል፦ «ደካማው የአደም ልጅ ሆይ!

ባለህበት ሁሉ አላህን ፍራ፤ በዱንያ እንግዳ ሁን፤ መስጊዶችን ቤትህ አድርግ፤ ዓይኖችህን ለማልቀስ፣ ሰውነትህን ለመታገስ፣ ልብህንም ለማስተንተን አስለምድ፤ የነገውን ሲሳይም አትጨነቅ።» ከአሚር አል-ሙዕሚኒን ዑመር ቢን ዐብዱል-ዐዚዝ (رضي الله عنه) እንዲህ ተዘግቧል፦ አንድ ቀን በጓደኞቹ መካከል አለቀሱ። ስለዚህ ምክንያቱ ሲጠየቁ፦ «ዱንያን፣ ደስታዎቿንና ፍላጎቶቿን አስተነተንኩ፤ በእርሷም ትምህርት ወሰድኩ። ደስታዎቿ ሊያበቁ ሲሉ መራራነታቸው ያጨልማቸዋል።

ትምህርት ለሚወስድ ሰው ትምህርት ከሌላትም፣ ለሚያስታውስ ሰው ምክር በእርሷ ውስጥ አለ» አሉ። ኢብን አቢ ድ-ዱንያ አል-ሑሰይን ቢን ዐብዱር-ረሕማን እንዳስተላለፉለት ግጥም እንዲህ ይላል፦ «ለሙእሚን ደስታው ማስተንተን ነው፤ ደስታውም ትምህርት መውሰድ ነው። እኛ አንድን አላህ እናመሰግናለን፤ ሁላችንም በአደጋ ላይ ነን። ብዙ ያልገደበው ሰው ዕድሜው እያለቀ መሆኑን አያውቅም።

ምኞትን በሚያልፍ ጊዜ የሚያምር ሕይወት አለ፤ ከወንዝ ጩኸት፣ ከዛፍ ጥላ፣ ከዕፅዋት ደስታና ከፍራፍሬ ጣፋጭነት ጋር። ዘመን በፍጥነት የነገሮችን ሁኔታ በመቀየር እርሱንና ቤተሰቡን ለወጠው። እኛ አንድን አላህ እናመሰግናለን፤ በዚህ ውስጥ ትምህርት አለ። አእምሮ ላለውና ትምህርት ለሚወስድ በዚህ ውስጥ ትምህርት አለ።»

አላህ በራሱን፣ በባሕርያቱ፣ በሕጉ፣ በቅድመ ውሳኔውና በምልክቶቹ ላይ ትምህርት ከማይወስዱ ፍጥረቶቹ አላህ ወቀሳቸው፦ «በሰማያትና በምድር ስንት ምልክቶች አሉ! እነርሱም ከእነርሱ ተዘዋውረው ያልፋሉ፤ ከእነርሱም ዘንጊዎች ናቸው። አብዛኞቹም በአላህ የሚያምኑት አጋር እያደረጉ እንጂ አይደሉም» (ዩሱፍ 12፡105–106)። ሙእሚን ባሮቹን ግን አመሰገናቸው፦ «እነዚያ ቆመው፣ ተቀምጠውም፣ በጎኖቻቸው ተጋድመውም አላህን የሚያወሱ፣ በሰማያትና በምድር ፍጥረትም ላይ የሚያስተነትኑ» ናቸው፤ እነርሱም እንዲህ ይላሉ፦ «ጌታችን ሆይ!

ይህን በከንቱ አልፈጠርከውም»፤ ማለትም ይህን ፍጥረት ያለ ዓላማ አልፈጠርከውም፤ ይልቁንም በእውነት ፈጠርከው፤ ክፉ የሠሩትን በሠሩት ሥራ ለመቅጣት፣ መልካም የሠሩትንም በመልካም ምንዳ ለመመንዳት ፈጠርከው። ከዚያም ከከንቱነትና ከባዶ ፍጥረት አላህን አጠሩ፦ «ጥራት ይገባህ»፤ ማለትም ከንቱ ነገር ከመፍጠር ጥራት ይገባህ። «ከእሳት ቅጣት ጠብቀን»፤ ማለትም ፍጥረትን በእውነትና በፍትሕ የፈጠርከው፣ ከጉድለት፣ ከነውርና ከከንቱነት የጠራህ ጌታ ሆይ! በኃይልህና በችሎታህ ከእሳት ቅጣት ጠብቀን፤ ውዴታህን በሚያስገኙ ሥራዎች ምራን፤ ወደ ደስታ ገነቶች በሚመሩን መልካም ሥራዎች ላይ አስችለን፤ ከሚያሰቃየው ቅጣትህም አድነን። (አል-ቀሰስ 28፡88፤ ዩሱፍ 12፡105–106)

«ጌታችን ሆይ! አንተ እሳት የምታገባውን ሰው በእርግጥ አዋረድከው»፤ ይህም ከአላህ፣ ከመላእክቱና ከወዳጆቹ ቁጣ በማግኘቱ፣ ከእርሷም ማምለጥና መዳን በማይችልበት ውርደት በመውደቁ ነው። ስለዚህ «ለበደለኞች ምንም ረዳቶች የሉም» አለ፤ ከቅጣቱ የሚያድኗቸው ረዳቶች የሉም። ይህም ወደ እሳት መግባታቸው በበደላቸው ምክንያት መሆኑን ያመለክታል።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

«ጌታችን ሆይ! አንተ እሳት የምታገባውን ሰው በእርግጥ አዋረድከው»፤ ማለትም አዋረድከው ማለት ነው። ሌላ ትርጓሜ ደግሞ «አጠፋኸው» ይላል፤ ሌላው «አጋለጥከው» ይላል። ይህም አላህ በሉጥ አንደበት በነበሩት እንግዶች ላይ ሕዝቡን እንዳይዋርድ በተናገረው ንግግር ይደገፋል፦ «በእንግዶቼም አታዋርዱኝ» (ሁድ 11፡78)።

«አላህ ነቢዩንና ከእርሱ ጋር ያመኑትን በማያዋርድበት ቀን» (አት-ተሕሪም 66፡8) ብሎ ተናግሯል፤ ከእምነት ሰዎች አንዳንዶቹ እሳት ውስጥ ሊገቡ እንደሚችሉ እንዴት ሊባል ይችላል፣ እርሱም «አንተ እሳት የምታገባውን ሰው በእርግጥ አዋረድከው» ብሏል? የሚል ጥያቄ ከቀረበ፣ አነስና ቀታዳ «በእሳት ውስጥ ለዘላለም የምትቆይ ሰው በእርግጥ አዋረድከው» ማለት ነው ብለዋል። ሰዒድ ቢን አል-ሙሰይብ ደግሞ፦ «ከእሳት የማይወጣ ሰው ብቻ ነው» አሉ። አነስ (رضي الله عنه) ከነቢዩ (ﷺ) እንደዘገቡት፦ «አላህ አንዳንድ ሰዎችን እሳት ውስጥ ያስገባል፣ ከዚያም ከእርሷ ያወጣቸዋል።» «ለበደለኞችም ምንም ረዳቶች የሉም»።

«ጌታችን ሆይ! ወደ እምነት የሚጠራ ጠሪ ሰማን»፤ ኢብን መስዑድና ኢብን ዐባስ (رضي الله عنهما) እንዲሁም አብዛኞቹ ዑለማዎች ጠሪው ሙሐመድ (ﷺ) ነው ብለዋል። አል-ቁረዚ ግን ቁርኣን ነው ብሏል፤ ምክንያቱም ሁሉም ሰው ነቢዩን አያገኘውም። «ወደ እምነት ይጠራል» ማለትም ወደ እምነት ይጣራል ማለት ነው። «በጌታችሁ እመኑ ብሎ፤ እኛም አመንን።

ጌታችን ሆይ! ኃጢአቶቻችንን ማር፣ ክፉ ሥራዎቻችንንም ከእኛ አብስ፣ ከአብራር ጋርም አሟላን»፤ ማለትም በአብራር ቡድን ውስጥ አድርገን ማለት ነው።

«እነዚያ ቆመው፣ ተቀምጠውም፣ በጎኖቻቸው ተጋድመውም አላህን የሚያወሱ»። ዐሊ ቢን አቢ ጧሊብ፣ ኢብን ዐባስ (رضي الله عنهما)፣ አን-ነኸዒና ቀታዳ ይህ በሶላት ላይ ነው ብለዋል፤ ቆሞ ይሰግዳል፣ ካልቻለ ተቀምጦ፣ ካልቻለም በጎኑ ተጋድሞ ይሰግዳል። አቡ ዑስማን ሰዒድ ቢን ኢስማዒል እንደነገሩን፣ ከዐብደላህ ቢን ቡረይዳ፣ ከዒምራን ቢን ሑሰይን እንዲህ ተዘግቧል፦ «ስለ ታማሚ ሰው ሶላት የአላህን መልክተኛ ጠየቅሁ፤ እርሳቸውም፦ ‘ቆመህ ስገድ፤ ካልቻልክ ተቀምጠህ፤ ይህንም ካልቻልክ በጎንህ ተጋድመህ’ አሉ።» ሌሎች የቁርኣን ተንታኞች ግን ትርጉሙ በሁሉም ሁኔታዎች ዝክርን መቀጠል ነው ብለዋል፤ ሰው ከእነዚህ ሦስት ሁኔታዎች አንዱን ሳይኖርበት ብዙም ጊዜ አያሳልፍምና።

ከዚህ ጋር ተመሳሳይ በሱረቱ-ን-ኒሳእ ውስጥ አለ፦ «ሶላትን በጨረሳችሁ ጊዜ ቆማችሁ፣ ተቀምጣችሁና በጎኖቻችሁ ተጋድማችሁ አላህን አውሱ» (አን-ኒሳእ 4፡103)።

«በሰማያትና በምድር ፍጥረት ላይ ያስተነትናሉ»፤ በሁለቱ ውስጥ በተደነቀ ሁኔታ የፈጠራቸውን ነገሮች እያሰቡ፣ ይህ ኃያል፣ አስተዳዳሪና ጠቢብ ፈጣሪ እንዳለው ያውቃሉ። ኢብን ዐውን እንዲህ አለ፦ «ማስተንተን ዘንጊነትን ያስወግዳል፤ ውሃ በእህል ላይ ተክልን እንደሚያበቅል ለልብም ፍርሃትን ያመጣል። ልቦች እንደ ሐዘን በሚገለጡበት፣ እንደ ማስተንተንም በሚያበሩበት ሌላ ነገር የለም።» «ጌታችን ሆይ!»

ማለትም ይህን እያሉ ይለምናሉ። «ይህን ፈጠርከው» የሚለው ለፍጥረት የሚመለስ ነው፤ ስለዚህ «ይህችን» አላለም። «በከንቱ» ማለትም ያለ ዓላማና እንደ ቀልድ አልፈጠርከውም፤ ይልቁንም ለታላቅ ጉዳይ ፈጠርከው ማለት ነው። «ባጢል» የሚለው ቃል «በባጢል» ከሚለው ትርጉም ጋር በሚመጣው የቅድመ ቃል መወገድ ምክንያት በነብ የቆመ ነው። «ጥራት ይገባህ፤ ከእሳት ቅጣት ጠብቀን»።

«ጌታችን ሆይ! በመልክተኞችህ ላይ በተስፋ ቃል የገባኸንን ስጠን»፤ ማለትም በመልክተኞችህ አንደበት የገባኸውን ስጠን። «በትንሣኤ ቀን አታዋርደን» ማለትም አትቅጣን፣ አታጥፋን፣ አታጋልጠንና አታዋርደን ማለት ነው። «አንተ የተስፋ ቃልህን አታፈርስም»። አላህ የተስፋ ቃሉን እንደማያፈርስ እያወቁ፣ «የጌታችን ሆይ! በመልክተኞችህ ላይ በተስፋ ቃል የገባኸንን ስጠን» ማለታቸው ምን ምክንያት አለው?

ቢባል፣ ቃሉ የልመና ቅርጽ ቢኖረውም ትርጉሙ ግን የዜና ነው፤ ማለትም፦ «በመልክተኞችህ ላይ በተስፋ ቃል የገባኸንን በእርግጥ ትሰጠናለህ» ማለት ነው። ይህንም በሚቀጥለው ልመና ያብራራሉ፦ «ኃጢአቶቻችንን ማር፣ ክፉ ሥራዎቻችንን አብስ፣ በትንሣኤም ቀን አታዋርደን፤ በዚህም በመልክተኞችህ አንደበት ከቸርነትና ምሕረት ቃል የገባኸውን ትሰጠናለህ» ማለት ነው። ሌላ ትርጓሜ ደግሞ፦ «ጌታችን ሆይ! ከምንዳህ የሚገባቸውና በመልክተኞችህ አንደበት የገባኸውን የምትሰጣቸው አድርገን» ይላል፤ እነርሱ ያንን ክብር የሚገባቸው መሆናቸውን አልተረጋገጡምና።

ሌላው ትርጓሜ ደግሞ ከጠላቶች ላይ ድል እንዲሰጣቸው በተስፋ የገባውን እንዲያፋጥንላቸው ጠየቁ ይላል። «አንተ በተስፋ ቃልህ እንደማትጥስ እናውቃለን፤ ሆኖም ትዕግሥትህን መታገሥ አንችልም፤ ስለዚህ ውርደታቸውን አፋጥንና በእነርሱ ላይ አሸንፈን» አሉ።